ଗାତ୍ରତୋ ଯୋଷିତସ୍ତସ୍ଯାଃ ସୁରତାନ୍ତେ ଚ ସୁଵ୍ରତ । ନିଃସସାର ଶ୍ରମଜଲଂ ଶ୍ରାନ୍ତାଯାସ୍ତେଜସା ହରେଃ
ସେ ମହିଳାଙ୍କର ଦେହରୁ, ସେମାନେ ମିଳନର ଶେଷରେ, ହେ ଶୁଭବ୍ରତ, ହରିଙ୍କର ତେଜରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଘାମ ବାହାରିଲା।
ମହାକ୍ରମଣକ୍ଲିଷ୍ଟାଯା ନିଃଶ୍ଵାସଶ୍ଚ ବଭୂଵ ହ । ତଦା ଵଵ୍ରେ ଶ୍ରମଜଲଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵଗୋଲକମ୍
ବଡ଼ ଶ୍ରମରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସ ବାହାରିଲା; ତାପରେ ସେଇ ଘାମ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଡାଣ୍ଡାକାର ହେଲା।
ସ ଚ ନିଃଶ୍ଵାସଵାଯୁଶ୍ଚ ସର୍ଵାଧାରୋ ବଭୂଵ ହ । ନିଃଶ୍ଵାସଵାଯୁଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଜୀଵିନାଂ ଚ ଭଵେଷୁ ଚ
ସେଇ ନିଶ୍ୱାସବାୟୁ ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଧାର ହେଲା; ଏହି ନିଶ୍ୱାସବାୟୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଜୀବନଶକ୍ତି।
ବଭୂଵ ମୂର୍ତିମଦ୍ଵାଯୋର୍ଵାମାଙ୍ଗାତ୍ପ୍ରାଣଵଲ୍ଲଭା । ତତ୍ପତ୍ନୀ ସା ଚ ତତ୍ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ରାଣାଃ ପଞ୍ଚ ଚ ଜୀଵିନାମ୍
ତାଙ୍କର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଦେହଧାରୀ ବାୟୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ସେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ପଞ୍ଚ ପୁଅ ହେଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପଞ୍ଚ ପ୍ରାଣ।
ପ୍ରାଣୋଽପାନଃ ସମାନଶ୍ଚୋଦାନଵ୍ଯାନୌ ଚ ଵାଯଵଃ । ବଭୂଵୁରେଵ ତତ୍ପୁତ୍ରା ଅଧଃ ପ୍ରାଣାଶ୍ଚ ପଞ୍ଚ ଚ
ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ସମାନ, ଉଦାନ ଓ ବ୍ୟାନ — ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ପବନ ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଲେ । ଏଭଳି ତଳକୁ ଚଳିଥିବା ପାଞ୍ଚଟି ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ।
ଘର୍ମତୋଯାଧିଦେଵଶ୍ଚ ବଭୂଵ ଵରୁଣୋ ମହାନ୍ । ତଦ୍ଵାମାଙ୍ଗାଚ୍ଚ ତତ୍ପତ୍ନୀ ଵରୁଣାନୀ ବଭୂଵ ସା
ଘମ ଓ ପାଣିରୁ ମହାନ ଦେବତା ବରୁଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ତାଙ୍କର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ତାଙ୍କର ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ବରୁଣାନୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ।
ଅଥ ସା କୃଷ୍ଣଚିଚ୍ଛକ୍ତିଃ କୃଷ୍ଣଗର୍ଭଂ ଦଧାର ହ । ଶତମନ୍ଵନ୍ତରଂ ଯାଵଜ୍ଜ୍ଵଲନ୍ତୀ ବ୍ରହ୍ମତେଜସା
ତାହା ପରେ, କଳା ଚେତନାଶକ୍ତି ଏକ କଳା ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ କଲେ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାର ତେଜରେ ଉଜ୍ୱଳ ଥିଲା, ଏହି ଅବସ୍ଥା ଶତ ମନ୍ବନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଲା ।
କୃଷ୍ଣପ୍ରାଣାଧିଦେଵୀ ସା କୃଷ୍ଣପ୍ରାଣାଧିକପ୍ରିଯା । କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ସଙ୍ଗିନୀ ଶଶ୍ଵତ୍କୃଷ୍ଣଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲସ୍ଥିତା
ସେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରାଣର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ସଦା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ ତାଙ୍କର ସାଥୀ ଭାବରେ ବସିଥାନ୍ତି ।
ଶତମନ୍ଵନ୍ତରାନ୍ତେ ଚ କାଲେଽତୀତେ ତୁ ସୁନ୍ଦରୀ । ସୁଷାଵ ଡିମ୍ଭଂ ସ୍ଵର୍ଣାଭଂ ଵିଶ୍ଵାଧାରାଲଯଂ ପରମ୍
ଶତ ମନ୍ବନ୍ତର ଶେଷରେ, ସୁନ୍ଦରୀ ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ଶିଶୁକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆଧାର ଓ ନିବାସ ହେଲେ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଡିମ୍ଭଂ ଚ ସା ଦେଵୀ ହୃଦଯେନ ଵ୍ଯଦୂଯତ । ଉତ୍ସସର୍ଜ ଚ କୋପେନ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଗୋଲକେ ଜଲେ
ସେ ଦେବୀ ଶିଶୁକୁ ଦେଖି ହୃଦୟରେ ବେଦନା ଅନୁଭବ କଲେ; କ୍ରୋଧରେ ଶିଶୁକୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃଷ୍ଣଶ୍ଚ ତତ୍ତ୍ଯାଗଂ ହାହାକାରଂ ଚକାର ହ । ଶଶାପ ଦେଵୀଂ ଦେଵେଶସ୍ତତ୍କ୍ଷଣଂ ଚ ଯଥୋଚିତମ୍
କୃଷ୍ଣ ଏହି ତ୍ୟାଗକୁ ଦେଖି ବିଷଣ୍ଣ ହେଲେ ଓ ହାହାକାର କଲେ; ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଶାପ ଦେଲେ ।
ଯତୋଽପତ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ତ୍ଯକ୍ତଂ କୋପଶୀଲେ ଚ ନିଷ୍ଠୁରେ । ଭଵ ତ୍ଵମନପତ୍ଯାପି ଚାଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ନିଶ୍ଚିତମ୍
ତୁମେ କ୍ରୋଧିନୀ ଓ କଠୋର ହୋଇ ତୁମର ଶିଶୁକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛ, ଏହି ଦିନଠାରୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମେ ସନ୍ତାନହୀନ ହେବ ।
ଯା ଯାସ୍ତ୍ଵଦଂଶରୂପାଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ସୁରସ୍ତ୍ରିଯଃ । ଅନପତ୍ଯାଶ୍ଚ ତାଃ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ଵତ୍ସମା ନିତ୍ଯଯୌଵନାଃ
ତୁମ ଅଂଶରୂପ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନେ ହେବେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପରି ସନ୍ତାନହୀନ ଓ ସଦା ଯୁବତୀ ରହିବେ ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଦେଵୀ ଜିହ୍ଵାଗ୍ରାତ୍ସହସା ତତଃ । ଆଵିର୍ବଭୂଵ କନ୍ଯୈକା ଶୁକ୍ଲଵର୍ଣା ମନୋହରା
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ଦେବୀଙ୍କ ଜିହ୍ୱାର ଟିପରୁ ହଠାତ୍ ଏକ ଧଳାବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆକର୍ଷକ କନ୍ୟା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ।
ଶ୍ଵେତଵସ୍ତ୍ରପରୀଧାନା ଵୀଣାପୁସ୍ତକଧାରିଣୀ । ରତ୍ନଭୂଷଣଭୂଷାଢ୍ଯା ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାଧିଦେଵତା
ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ବୀଣା ଓ ପୁସ୍ତକ ଧାରଣ କରିଥିବା, ରତ୍ନ ଗହନାରେ ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ ସେ ଥିଲେ ।
ଅଥ କାଲାନ୍ତରେ ସା ଚ ଦ୍ଵିଧାରୂପୋ ବଭୂଵ ହ । ଵାମାର୍ଧାଙ୍ଗାଚ୍ଚ କମଲା ଦକ୍ଷିଣାର୍ଧାଚ୍ଚ ରାଧିକା
ପରେ, ସମୟ କ୍ରମେ ସେ ଦୁଇ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ: ବାମ ଅଂଶରୁ କମଳା ଓ ଡାହାଣ ଅଂଶରୁ ରାଧିକା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ କୃଷ୍ଣୋ ଦ୍ଵିଧାରୂପୋ ବଭୂଵ ସଃ । ଦକ୍ଷିଣାର୍ଧଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଭୁଜୋ ଵାମାର୍ଧଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଭୁଜଃ
ଏହି ସମୟରେ କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ: ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ଅଂଶ ଦୁଇଟି ହାତ ଓ ବାମ ଅଂଶ ଚାରିଟି ହାତ ଥିଲା ।
ଉଵାଚ ଵାଣୀଂ କୃଷ୍ଣସ୍ତାଂ ତ୍ଵମସ୍ଯ କାମିନୀ ଭଵ । ଅତ୍ରୈଵ ମାନିନୀ ରାଧା ତଵ ଭଦ୍ରଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
କୃଷ୍ଣ ବାଣୀଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ତାଙ୍କର ପ୍ରେମିକା ହେଅ; ଏଠାରେ ମାନିନୀ ରାଧା, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେବ ।'
ଏଵଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ଚ ପ୍ରଦଦୌ ତୁଷ୍ଟୋ ନାରାଯଣାଯ ଚ । ସ ଜଗାମ ଚ ଵୈକୁଣ୍ଠଂ ତାଭ୍ଯାଂ ସାର୍ଧଂ ଜଗତ୍ପତିଃ
ଏଭଳି, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଓ ବିଶ୍ୱର ସ୍ୱାମୀ ତାଙ୍କମାନେ ସହିତ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଗଲେ ।
ଅନପତ୍ଯେ ଚ ତେ ଦ୍ଵେ ଚ ଜାତେ ରାଧାଂଶସମ୍ଭଵେ । ଭୂତା ନାରାଯଣାଙ୍ଗାଚ୍ଚ ପାର୍ଷଦାଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଭୁଜାଃ
ସେ ଦୁଇଜଣ ସନ୍ତାନହୀନ ହେବା ପରେ ଓ ରାଧାଙ୍କ ଅଂଶ ଜନ୍ମ ନେଲା, ନାରାୟଣଙ୍କ ଦେହରୁ ଚାରି ହାତ ଥିବା ପାର୍ଷଦମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ।
ତେଜସା ଵଯସା ରୂପଗୁଣାଭ୍ଯାଂ ଚ ସମା ହରେଃ । ବଭୂଵୁଃ କମଲାଙ୍ଗାଚ୍ଚ ଦାସୀକୋଟ୍ଯଶ୍ଚ ତତ୍ସମାଃ
ତେମାନେ ହରିଙ୍କ ତେଜ, ବୟସ, ରୂପ ଓ ଗୁଣରେ ସମାନ ଥିଲେ; କମଳାଙ୍କୁ ନେଇ ଅସଂଖ୍ୟ ଦାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପରି ହେଲେ ।
ଅଥ ଗୋଲୋକନାଥସ୍ଯ ଲୋମ୍ନାଂ ଵିଵରତୋ ମୁନେ । ଭୂତାଶ୍ଚାସଂଖ୍ଯଗୋପାଶ୍ଚ ଵଯସା ତେଜସା ସମାଃ
ପରେ, ଗୋଲୋକନାଥଙ୍କ ଦେହର ରୋମକୁପରୁ ଅସଂଖ୍ୟ ଗୋପମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବୟସ ଓ ତେଜରେ ସମାନ ।
ରୂପେଣ ଚ ଗୁଣେନୈଵ ବଲେନ ଵିକ୍ରମେଣ ଚ । ପ୍ରାଣତୁଲ୍ଯପ୍ରିଯାଃ ସର୍ଵେ ବଭୂଵୁଃ ପାର୍ଷଦା ଵିଭୋଃ
ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାର୍ଷଦମାନେ ରୂପ, ଗୁଣ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପରେ ତାଙ୍କ ପରି ହେଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାଣ ସମାନ ପ୍ରିୟ ହେଲେ।
ରାଧାଙ୍ଗଲୋମକୂପେଭ୍ଯୋ ବଭୂଵୁର୍ଗୋପକନ୍ଯକାଃ । ରାଧାତୁଲ୍ଯାଶ୍ଚ ତାଃ ସର୍ଵା ରାଧାଦାସ୍ଯଃ ପ୍ରିଯଂଵଦାଃ
ରାଧାଙ୍କ ଶରୀରର ଲୋମକୁପରୁ ଗୋପୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ରାଧାଙ୍କ ପରି ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପରି ମଧୁର କଥା କହୁଥିଲେ।
ରତ୍ନଭୂଷଣଭୂଷାଢ୍ଯାଃ ଶଶ୍ଵତ୍ସୁସ୍ଥିରଯୌଵନାଃ । ଅନପତ୍ଯାଶ୍ଚ ତାଃ ସର୍ଵାଃ ପୁଂସଃ ଶାପେନ ସନ୍ତତମ୍
ସେଇ ସମସ୍ତ ଗୋପୀମାନେ ରତ୍ନ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ସଦା ଯୁବତୀ ଓ ଦୃଢ଼ ଯୌବନରେ ଥିଲେ। ଏକ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସନ୍ତାନହୀନ ରହିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଵିପ୍ର ସହସା କୃଷ୍ଣଦେଵତା । ଆଵିର୍ବଭୂଵ ଦୁର୍ଗା ସା ଵିଷ୍ଣୁମାଯା ସନାତନୀ
ଏହି ସମୟରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହଠାତ୍ କୃଷ୍ଣଦେବୀ ଦୁର୍ଗା ରୂପେ, ଶାଶ୍ୱତ ବିଷ୍ଣୁମାୟା ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଦେଵୀ ନାରାଯଣୀଶାନା ସର୍ଵଶକ୍ତିସ୍ଵରୂପିଣୀ । ବୁଦ୍ଧ୍ଯଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେଵୀ ସା କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ
ସେ ଦେବୀ ନାରାୟଣୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଶାସିକା, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମୂର୍ତ୍ତି, କୃଷ୍ଣ ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧିର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଦେଵୀନାଂ ବୀଜରୂପା ଚ ମୂଲପ୍ରକୃତିରୀଶ୍ଵରୀ । ପରିପୂର୍ଣତମା ତେଜଃସ୍ଵରୂପା ତ୍ରିଗୁଣାତ୍ମିକା
ସେ ସମସ୍ତ ଦେବୀଙ୍କର ବୀଜ ରୂପ, ମୂଳ ପ୍ରକୃତି ଓ ଶାସିକା; ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତେଜର ମୂର୍ତ୍ତି ଏବଂ ତିନି ଗୁଣର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ।
ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଵର୍ଣାଭା କୋଟିସୂର୍ଯସମପ୍ରଭା । ଈଷଦ୍ଧାସ୍ଯପ୍ରସନ୍ନାସ୍ଯା ସହସ୍ରଭୁଜସଂଯୁତା
ତାଙ୍କର ରଙ୍ଗ ତପ୍ତ ସୁନା ପରି ଜଳମଳାଉଥିଲା, ତାଙ୍କର ତେଜ ଦଶ କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ; ମୁହଁ ହାଲୁକା ହସରେ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ହଜାର ହସ୍ତ ଥିଲା।
ନାନାଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରନିକରଂ ବିଭ୍ରତୀ ସା ତ୍ରିଲୋଚନା । ଵହ୍ନିଶୁଦ୍ଧାଂଶୁକାଧାନା ରତ୍ନଭୂଷଣଭୂଷିତା
ସେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ତିନିଟି ଚକ୍ଷୁ ଥିଲା, ଅଗ୍ନିରେ ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ ଏବଂ ରତ୍ନ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ।