ଦେଵୀଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତଶ୍ରୀଫଲାକାରସ୍ତନଯୁଗ୍ମମନୋରମାମ୍ । ପୁଷ୍ପଜୁଷ୍ଟାଂ ସୁଵଲିତାଂ ମଧ୍ଯକ୍ଷୀଣାଂ ମନୋହରାମ୍

ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ଶ୍ରୀଫଳ ଆକୃତିର ସ୍ତନ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରୁଥିଲା; ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, କମରେ ସୁକୁମାର, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ।

ଅତୀଵ ସୁନ୍ଦରୀଂ ଶାନ୍ତାଂ ସସ୍ମିତାଂ ଵକ୍ରଲୋଚନାମ୍ । ଵହ୍ନିଶୁଦ୍ଧାଂଶୁକାଧାରାଂ ରତ୍ନଭୂଷଣଭୂଷିତାମ୍

ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦରୀ, ଶାନ୍ତ, ହସୁଥିବା, ମୋହନ ତେଢ଼ା ଚକ୍ଷୁ ଥିଲା; ଅଗ୍ନି ପରି ଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ।

ଶଶ୍ଵଚ୍ଚକ୍ଷୁଶ୍ଚକୋରାଭ୍ଯାଂ ପିବନ୍ତୀଂ ସତତଂ ମୁଦା । କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ମୁଖଚନ୍ଦ୍ରଂ ଚ ଚନ୍ଦ୍ରକୋଟିଵିନିନ୍ଦିତମ୍

ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଚକୋର ପରି ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ସେ ସଦା ଆନନ୍ଦରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ଯାହା କୋଟି କୋଟି ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଅପମାନିତ କରେ।

କସ୍ତୂରୀବିନ୍ଦୁନା ସାର୍ଧମଧଶ୍ଚନ୍ଦନବିନ୍ଦୁନା । ସମଂ ସିନ୍ଦୂରବିନ୍ଦୁଂ ଚ ଭାଲମଧ୍ଯେ ଚ ବିଭ୍ରତୀମ୍

ତାଙ୍କର ଭାଲର ମଧ୍ୟରେ ସିନ୍ଧୁର ତିଲକ ଥିଲା, ତାହା ସହିତ କସ୍ତୂରୀ ଏବଂ ତଳେ ଚନ୍ଦନର ତିଲ ଥିଲା।

ଵକ୍ରିମଂ କବରୀଭାରଂ ମାଲତୀମାଲ୍ଯଭୂଷିତମ୍ । ରତ୍ନେନ୍ଦ୍ରସାରହାରଂ ଚ ଦଧତୀଂ କାନ୍ତକାମୁକୀମ୍

ତାଙ୍କର ତେଢ଼ା ଓ ଘନ କେଶ ମାଲତୀ ଫୁଲର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରତ୍ନର ହାର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରେମିକଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲେ।

କୋଟିଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭାମୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଶୋଭାସମନ୍ଵିତାମ୍ । ଗମନେନ ରାଜହଂସଗଜଗର୍ଵଵିନାଶିନୀମ୍

ତାଙ୍କର ତେଜ କୋଟି କୋଟି ଚନ୍ଦ୍ରର ଆଭାକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିଲା; ତାଙ୍କର ଚାଲ ରାଜହଂସ ଓ ହାତୀଙ୍କର ଗର୍ବକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଉଥିଲା।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ତୁ ତଯା ସାର୍ଧଂ ରାସେଶୋ ରାସମଣ୍ଡଲେ । ରାସୋଲ୍ଲାସେ ସୁରସିକୋ ରାସକ୍ରୀଡାଞ୍ଚକାର ହ

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାସର ନାଥ ତାଙ୍କ ସହ ରାସମଣ୍ଡଳରେ ରାସର ଆନନ୍ଦରେ ଲୀଳା କରିଥିଲେ।

ନାନାପ୍ରକାରଶୃଙ୍‌ଗାରଂ ଶୃଙ୍‌ଗାରୋ ମୂର୍ତିମାନିଵ । ଚକାର ସୁଖସମ୍ଭୋଗଂ ଯାଵଦ୍ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଦିନମ୍

ସେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଶୃଙ୍ଗାର ଲୀଳା କଲେ, ଯେପରି ଶୃଙ୍ଗାର ନିଜେ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏକ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କଲେ।

ତତଃ ସ ଚ ପରିଶ୍ରାନ୍ତସ୍ତସ୍ଯା ଯୋନୌ ଜଗତ୍ପିତା । ଚକାର ଵୀର୍ଯାଧାନଂ ଚ ନିତ୍ଯାନନ୍ଦେ ଶୁଭକ୍ଷଣେ

ତାପରେ, ସେଇ ଜଗତ୍ପିତା କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଶ୍ରୀମତୀଙ୍କର ଗର୍ଭରେ ନିଜ ବୀଜ ରଖିଲେ, ଏକ ଶୁଭ ଓ ନିତ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ।

ଗାତ୍ରତୋ ଯୋଷିତସ୍ତସ୍ଯାଃ ସୁରତାନ୍ତେ ଚ ସୁଵ୍ରତ । ନିଃସସାର ଶ୍ରମଜଲଂ ଶ୍ରାନ୍ତାଯାସ୍ତେଜସା ହରେଃ

ସେ ମହିଳାଙ୍କର ଦେହରୁ, ସେମାନେ ମିଳନର ଶେଷରେ, ହେ ଶୁଭବ୍ରତ, ହରିଙ୍କର ତେଜରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଘାମ ବାହାରିଲା।

ମହାକ୍ରମଣକ୍ଲିଷ୍ଟାଯା ନିଃଶ୍ଵାସଶ୍ଚ ବଭୂଵ ହ । ତଦା ଵଵ୍ରେ ଶ୍ରମଜଲଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵଗୋଲକମ୍

ବଡ଼ ଶ୍ରମରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସ ବାହାରିଲା; ତାପରେ ସେଇ ଘାମ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଡାଣ୍ଡାକାର ହେଲା।

ସ ଚ ନିଃଶ୍ଵାସଵାଯୁଶ୍ଚ ସର୍ଵାଧାରୋ ବଭୂଵ ହ । ନିଃଶ୍ଵାସଵାଯୁଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଜୀଵିନାଂ ଚ ଭଵେଷୁ ଚ

ସେଇ ନିଶ୍ୱାସବାୟୁ ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଧାର ହେଲା; ଏହି ନିଶ୍ୱାସବାୟୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଜୀବନଶକ୍ତି।

ବଭୂଵ ମୂର୍ତିମଦ୍ଵାଯୋର୍ଵାମାଙ୍‌ଗାତ୍ପ୍ରାଣଵଲ୍ଲଭା । ତତ୍ପତ୍ନୀ ସା ଚ ତତ୍ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ରାଣାଃ ପଞ୍ଚ ଚ ଜୀଵିନାମ୍

ତାଙ୍କର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଦେହଧାରୀ ବାୟୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ସେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ପଞ୍ଚ ପୁଅ ହେଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପଞ୍ଚ ପ୍ରାଣ।

ପ୍ରାଣୋଽପାନଃ ସମାନଶ୍ଚୋଦାନଵ୍ଯାନୌ ଚ ଵାଯଵଃ । ବଭୂଵୁରେଵ ତତ୍ପୁତ୍ରା ଅଧଃ ପ୍ରାଣାଶ୍ଚ ପଞ୍ଚ ଚ

ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ସମାନ, ଉଦାନ ଓ ବ୍ୟାନ — ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ପବନ ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଲେ । ଏଭଳି ତଳକୁ ଚଳିଥିବା ପାଞ୍ଚଟି ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ।

ଘର୍ମତୋଯାଧିଦେଵଶ୍ଚ ବଭୂଵ ଵରୁଣୋ ମହାନ୍ । ତଦ୍ଵାମାଙ୍‌ଗାଚ୍ଚ ତତ୍ପତ୍ନୀ ଵରୁଣାନୀ ବଭୂଵ ସା

ଘମ ଓ ପାଣିରୁ ମହାନ ଦେବତା ବରୁଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ତାଙ୍କର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ତାଙ୍କର ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ବରୁଣାନୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ।

ଅଥ ସା କୃଷ୍ଣଚିଚ୍ଛକ୍ତିଃ କୃଷ୍ଣଗର୍ଭଂ ଦଧାର ହ । ଶତମନ୍ଵନ୍ତରଂ ଯାଵଜ୍ଜ୍ଵଲନ୍ତୀ ବ୍ରହ୍ମତେଜସା

ତାହା ପରେ, କଳା ଚେତନାଶକ୍ତି ଏକ କଳା ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ କଲେ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାର ତେଜରେ ଉଜ୍ୱଳ ଥିଲା, ଏହି ଅବସ୍ଥା ଶତ ମନ୍ବନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଲା ।

କୃଷ୍ଣପ୍ରାଣାଧିଦେଵୀ ସା କୃଷ୍ଣପ୍ରାଣାଧିକପ୍ରିଯା । କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ସଙ୍‌ଗିନୀ ଶଶ୍ଵତ୍କୃଷ୍ଣଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲସ୍ଥିତା

ସେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରାଣର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ସଦା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ ତାଙ୍କର ସାଥୀ ଭାବରେ ବସିଥାନ୍ତି ।

ଶତମନ୍ଵନ୍ତରାନ୍ତେ ଚ କାଲେଽତୀତେ ତୁ ସୁନ୍ଦରୀ । ସୁଷାଵ ଡିମ୍ଭଂ ସ୍ଵର୍ଣାଭଂ ଵିଶ୍ଵାଧାରାଲଯଂ ପରମ୍

ଶତ ମନ୍ବନ୍ତର ଶେଷରେ, ସୁନ୍ଦରୀ ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ଶିଶୁକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆଧାର ଓ ନିବାସ ହେଲେ ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଡିମ୍ଭଂ ଚ ସା ଦେଵୀ ହୃଦଯେନ ଵ୍ଯଦୂଯତ । ଉତ୍ସସର୍ଜ ଚ କୋପେନ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଗୋଲକେ ଜଲେ

ସେ ଦେବୀ ଶିଶୁକୁ ଦେଖି ହୃଦୟରେ ବେଦନା ଅନୁଭବ କଲେ; କ୍ରୋଧରେ ଶିଶୁକୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃଷ୍ଣଶ୍ଚ ତତ୍ତ୍ଯାଗଂ ହାହାକାରଂ ଚକାର ହ । ଶଶାପ ଦେଵୀଂ ଦେଵେଶସ୍ତତ୍କ୍ଷଣଂ ଚ ଯଥୋଚିତମ୍

କୃଷ୍ଣ ଏହି ତ୍ୟାଗକୁ ଦେଖି ବିଷଣ୍ଣ ହେଲେ ଓ ହାହାକାର କଲେ; ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଶାପ ଦେଲେ ।

ଯତୋଽପତ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ତ୍ଯକ୍ତଂ କୋପଶୀଲେ ଚ ନିଷ୍ଠୁରେ । ଭଵ ତ୍ଵମନପତ୍ଯାପି ଚାଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ନିଶ୍ଚିତମ୍

ତୁମେ କ୍ରୋଧିନୀ ଓ କଠୋର ହୋଇ ତୁମର ଶିଶୁକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛ, ଏହି ଦିନଠାରୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମେ ସନ୍ତାନହୀନ ହେବ ।

ଯା ଯାସ୍ତ୍ଵଦଂଶରୂପାଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ସୁରସ୍ତ୍ରିଯଃ । ଅନପତ୍ଯାଶ୍ଚ ତାଃ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ଵତ୍ସମା ନିତ୍ଯଯୌଵନାଃ

ତୁମ ଅଂଶରୂପ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନେ ହେବେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପରି ସନ୍ତାନହୀନ ଓ ସଦା ଯୁବତୀ ରହିବେ ।

ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଦେଵୀ ଜିହ୍ଵାଗ୍ରାତ୍ସହସା ତତଃ । ଆଵିର୍ବଭୂଵ କନ୍ଯୈକା ଶୁକ୍ଲଵର୍ଣା ମନୋହରା

ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ଦେବୀଙ୍କ ଜିହ୍ୱାର ଟିପରୁ ହଠାତ୍ ଏକ ଧଳାବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆକର୍ଷକ କନ୍ୟା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ।

ଶ୍ଵେତଵସ୍ତ୍ରପରୀଧାନା ଵୀଣାପୁସ୍ତକଧାରିଣୀ । ରତ୍ନଭୂଷଣଭୂଷାଢ୍ଯା ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାଧିଦେଵତା

ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ବୀଣା ଓ ପୁସ୍ତକ ଧାରଣ କରିଥିବା, ରତ୍ନ ଗହନାରେ ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ ସେ ଥିଲେ ।

ଅଥ କାଲାନ୍ତରେ ସା ଚ ଦ୍ଵିଧାରୂପୋ ବଭୂଵ ହ । ଵାମାର୍ଧାଙ୍‌ଗାଚ୍ଚ କମଲା ଦକ୍ଷିଣାର୍ଧାଚ୍ଚ ରାଧିକା

ପରେ, ସମୟ କ୍ରମେ ସେ ଦୁଇ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ: ବାମ ଅଂଶରୁ କମଳା ଓ ଡାହାଣ ଅଂଶରୁ ରାଧିକା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ।

ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ କୃଷ୍ଣୋ ଦ୍ଵିଧାରୂପୋ ବଭୂଵ ସଃ । ଦକ୍ଷିଣାର୍ଧଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଭୁଜୋ ଵାମାର୍ଧଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଭୁଜଃ

ଏହି ସମୟରେ କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ: ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ଅଂଶ ଦୁଇଟି ହାତ ଓ ବାମ ଅଂଶ ଚାରିଟି ହାତ ଥିଲା ।

ଉଵାଚ ଵାଣୀଂ କୃଷ୍ଣସ୍ତାଂ ତ୍ଵମସ୍ଯ କାମିନୀ ଭଵ । ଅତ୍ରୈଵ ମାନିନୀ ରାଧା ତଵ ଭଦ୍ରଂ ଭଵିଷ୍ଯତି

କୃଷ୍ଣ ବାଣୀଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ତାଙ୍କର ପ୍ରେମିକା ହେଅ; ଏଠାରେ ମାନିନୀ ରାଧା, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେବ ।'

ଏଵଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ଚ ପ୍ରଦଦୌ ତୁଷ୍ଟୋ ନାରାଯଣାଯ ଚ । ସ ଜଗାମ ଚ ଵୈକୁଣ୍ଠଂ ତାଭ୍ଯାଂ ସାର୍ଧଂ ଜଗତ୍ପତିଃ

ଏଭଳି, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଓ ବିଶ୍ୱର ସ୍ୱାମୀ ତାଙ୍କମାନେ ସହିତ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଗଲେ ।

ଅନପତ୍ଯେ ଚ ତେ ଦ୍ଵେ ଚ ଜାତେ ରାଧାଂଶସମ୍ଭଵେ । ଭୂତା ନାରାଯଣାଙ୍‌ଗାଚ୍ଚ ପାର୍ଷଦାଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଭୁଜାଃ

ସେ ଦୁଇଜଣ ସନ୍ତାନହୀନ ହେବା ପରେ ଓ ରାଧାଙ୍କ ଅଂଶ ଜନ୍ମ ନେଲା, ନାରାୟଣଙ୍କ ଦେହରୁ ଚାରି ହାତ ଥିବା ପାର୍ଷଦମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ।