ମଯୂରପିଚ୍ଛଚୂଡଂ ଚ ମାଲତୀମାଲ୍ଯମଣ୍ଡିତମ୍ । ସୁନସଂ ସସ୍ମିତଂ କାନ୍ତଂ ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହକାରଣମ୍
ମୟୂର ପିଛା ମୁଣ୍ଡରେ ଲଗାଇଥିବା, ମାଲତୀ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ସୁନ୍ଦର ନାକ, ହସୁଥିବା, ଆକର୍ଷକ ଓ ଭକ୍ତଙ୍କୁ କୃପା କରିଥିବା।
ଜ୍ଵଲଦଗ୍ନିଵିଶୁଦ୍ଧୈକପୀତାଂଶୁକସୁଶୋଭିତମ୍ । ଦ୍ଵିଭୁଜଂ ମୁରଲୀହସ୍ତଂ ରତ୍ନଭୂଷଣଭୂଷିତମ୍
ଦହୁଥିବା ଅଗ୍ନିରେ ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଏକମାତ୍ର ପୀତ ଓଡ଼ଣା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦୁଇଟି ହାତ, ହାତରେ ବାଂଶୀ ଧରିଥିବା, ରତ୍ନ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ।
ସର୍ଵାଧାରଂ ଚ ସର୍ଵେଶଂ ସର୍ଵଶକ୍ତିଯୁତଂ ଵିଭୁମ୍ । ସର୍ଵୈଶ୍ଵର୍ଯପ୍ରଦଂ ସର୍ଵସ୍ଵତନ୍ତ୍ରଂ ସର୍ଵମଙ୍ଗଲମ୍
ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଧାର, ସମସ୍ତଙ୍କର ନାଥ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ, ସମର୍ଥ, ସମସ୍ତ ଏଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଦେଇଥିବା, ସ୍ୱାଧୀନ ଓ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର ମୂଳ।
ପରିପୂର୍ଣତମଂ ସିଦ୍ଧଂ ସିଦ୍ଧେଶଂ ସିଦ୍ଧିକାରକମ୍ । ଧ୍ଯାଯନ୍ତେ ଵୈଷ୍ଣଵାଃ ଶଶ୍ଵଦ୍ଦେଵଦେଵଂ ସନାତନମ୍
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସିଦ୍ଧ, ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କର ନାଥ, ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା; ବୈଷ୍ଣବମାନେ ସଦା ସନାତନ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁଜରାଵ୍ଯାଧିଶୋକଭୀତିହରଂ ପରମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵଯସା ଯସ୍ଯ ନିମେଷ ଉପଚର୍ଯତେ
ଯିଏ ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ରୋଗ, ଦୁଃଖ ଓ ଭୟକୁ ଦୂର କରନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏକ ଚକ୍ଷୁପାଟି ସେଉଁଥିର ଆୟୁଷ୍ୟ ହିସାବରେ ଧରାଯାଏ।
ସ ଚାତ୍ମା ସ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ କୃଷ୍ଣ ଇତ୍ଯଭିଧୀଯତେ । କୃଷିସ୍ତଦ୍ଭକ୍ତିଵଚନୋ ନଶ୍ଚ ତଦ୍ଦାସ୍ଯଵାଚକଃ
ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଆତ୍ମା, ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ଯାହାକୁ କୃଷ୍ଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ‘କୃଷ୍’ ଅର୍ଥ ଭକ୍ତି, ‘ଣ’ ଅର୍ଥ ସେଉଁଥିର ସେବା।
ଭକ୍ତିଦାସ୍ଯପ୍ରଦାତା ଯଃ ସ ଚ କୃଷ୍ଣଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ । କୃଷିଶ୍ଚ ସର୍ଵଵଚନୋ ନକାରୋ ବୀଜମେଵ ଚ
ଯିଏ ଭକ୍ତି ଓ ଦାସ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେଠିକି ହେଉଛନ୍ତି କୃଷ୍ଣ। 'କୃଷି' ସବୁ ଶବ୍ଦର ମୂଳ ଅର୍ଥ ଓ 'ଣ' ହେଉଛି ତାହାର ମୂଳ ବିଜ।
ସ କୃଷ୍ଣଃ ସର୍ଵସ୍ରଷ୍ଟାଽଽଦୌ ସିସୃକ୍ଷନ୍ନେକ ଏଵ ଚ । ସୃଷ୍ଟ୍ଯୁନ୍ମୁଖସ୍ତଦଂଶେନ କାଲେନ ପ୍ରେରିତଃ ପ୍ରଭୁଃ
ସେଇ କୃଷ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଆରମ୍ଭରେ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ନିଜ ଅଂଶ ଓ କାଳର ପ୍ରେରଣାରେ ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହୀ ହେଲେ।
ସ୍ଵେଚ୍ଛାମଯଃ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ଚ ଦ୍ଵିଧାରୂପୋ ବଭୂଵ ହ । ସ୍ତ୍ରୀରୂପୋ ଵାମଭାଗାଂଶୋ ଦକ୍ଷିଣାଂଶଃ ପୁମାନ୍ସ୍ମୃତଃ
ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ, ସେ ଦୁଇ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ—ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱ ରୂପେ ନାରୀ ଓ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱ ରୂପେ ପୁରୁଷ ଭାବେ ପରିଚିତ।
ତାଂ ଦଦର୍ଶ ମହାକାମୀ କାମାଧାରାଂ ସନାତନଃ । ଅତୀଵ କମନୀଯା ଚ ଚାରୁପଙ୍କଜସନ୍ନିଭାମ୍
ସନାତନ ସେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କାମନାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ କାମନାର ମୂଳ, ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ରୂପରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ମନୋହର ପଦ୍ମ ସମାନ।
ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବଵିନିନ୍ଦ୍ଯୈକନିତମ୍ବଯୁଗଲାଂ ପରାମ୍ । ସୁଚାରୁକଦଲୀସ୍ତମ୍ଭନିନ୍ଦିତଶ୍ରୋଣିସୁନ୍ଦରୀମ୍
ତାଙ୍କର ଦୁଇ ନିତମ୍ବ ଚନ୍ଦ୍ରର ଆକୃତିକୁ ମଧ୍ୟ ଅପମାନିତ କରୁଥିଲା; ତାଙ୍କର ଶୁଭ୍ର ଉରୁ ଖଜୁରୀ ଗଛର କୋମଳ ତଣ୍ଡକୁ ମଧ୍ୟ ଲଜ୍ଜିତ କରୁଥିଲା।
ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତଶ୍ରୀଫଲାକାରସ୍ତନଯୁଗ୍ମମନୋରମାମ୍ । ପୁଷ୍ପଜୁଷ୍ଟାଂ ସୁଵଲିତାଂ ମଧ୍ଯକ୍ଷୀଣାଂ ମନୋହରାମ୍
ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ଶ୍ରୀଫଳ ଆକୃତିର ସ୍ତନ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରୁଥିଲା; ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, କମରେ ସୁକୁମାର, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ।
ଅତୀଵ ସୁନ୍ଦରୀଂ ଶାନ୍ତାଂ ସସ୍ମିତାଂ ଵକ୍ରଲୋଚନାମ୍ । ଵହ୍ନିଶୁଦ୍ଧାଂଶୁକାଧାରାଂ ରତ୍ନଭୂଷଣଭୂଷିତାମ୍
ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦରୀ, ଶାନ୍ତ, ହସୁଥିବା, ମୋହନ ତେଢ଼ା ଚକ୍ଷୁ ଥିଲା; ଅଗ୍ନି ପରି ଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ।
ଶଶ୍ଵଚ୍ଚକ୍ଷୁଶ୍ଚକୋରାଭ୍ଯାଂ ପିବନ୍ତୀଂ ସତତଂ ମୁଦା । କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ମୁଖଚନ୍ଦ୍ରଂ ଚ ଚନ୍ଦ୍ରକୋଟିଵିନିନ୍ଦିତମ୍
ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଚକୋର ପରି ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ସେ ସଦା ଆନନ୍ଦରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ଯାହା କୋଟି କୋଟି ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଅପମାନିତ କରେ।
କସ୍ତୂରୀବିନ୍ଦୁନା ସାର୍ଧମଧଶ୍ଚନ୍ଦନବିନ୍ଦୁନା । ସମଂ ସିନ୍ଦୂରବିନ୍ଦୁଂ ଚ ଭାଲମଧ୍ଯେ ଚ ବିଭ୍ରତୀମ୍
ତାଙ୍କର ଭାଲର ମଧ୍ୟରେ ସିନ୍ଧୁର ତିଲକ ଥିଲା, ତାହା ସହିତ କସ୍ତୂରୀ ଏବଂ ତଳେ ଚନ୍ଦନର ତିଲ ଥିଲା।
ଵକ୍ରିମଂ କବରୀଭାରଂ ମାଲତୀମାଲ୍ଯଭୂଷିତମ୍ । ରତ୍ନେନ୍ଦ୍ରସାରହାରଂ ଚ ଦଧତୀଂ କାନ୍ତକାମୁକୀମ୍
ତାଙ୍କର ତେଢ଼ା ଓ ଘନ କେଶ ମାଲତୀ ଫୁଲର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରତ୍ନର ହାର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରେମିକଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲେ।
କୋଟିଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭାମୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଶୋଭାସମନ୍ଵିତାମ୍ । ଗମନେନ ରାଜହଂସଗଜଗର୍ଵଵିନାଶିନୀମ୍
ତାଙ୍କର ତେଜ କୋଟି କୋଟି ଚନ୍ଦ୍ରର ଆଭାକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିଲା; ତାଙ୍କର ଚାଲ ରାଜହଂସ ଓ ହାତୀଙ୍କର ଗର୍ବକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଉଥିଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ତୁ ତଯା ସାର୍ଧଂ ରାସେଶୋ ରାସମଣ୍ଡଲେ । ରାସୋଲ୍ଲାସେ ସୁରସିକୋ ରାସକ୍ରୀଡାଞ୍ଚକାର ହ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାସର ନାଥ ତାଙ୍କ ସହ ରାସମଣ୍ଡଳରେ ରାସର ଆନନ୍ଦରେ ଲୀଳା କରିଥିଲେ।
ନାନାପ୍ରକାରଶୃଙ୍ଗାରଂ ଶୃଙ୍ଗାରୋ ମୂର୍ତିମାନିଵ । ଚକାର ସୁଖସମ୍ଭୋଗଂ ଯାଵଦ୍ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଦିନମ୍
ସେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଶୃଙ୍ଗାର ଲୀଳା କଲେ, ଯେପରି ଶୃଙ୍ଗାର ନିଜେ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏକ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କଲେ।
ତତଃ ସ ଚ ପରିଶ୍ରାନ୍ତସ୍ତସ୍ଯା ଯୋନୌ ଜଗତ୍ପିତା । ଚକାର ଵୀର୍ଯାଧାନଂ ଚ ନିତ୍ଯାନନ୍ଦେ ଶୁଭକ୍ଷଣେ
ତାପରେ, ସେଇ ଜଗତ୍ପିତା କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଶ୍ରୀମତୀଙ୍କର ଗର୍ଭରେ ନିଜ ବୀଜ ରଖିଲେ, ଏକ ଶୁଭ ଓ ନିତ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ।
ଗାତ୍ରତୋ ଯୋଷିତସ୍ତସ୍ଯାଃ ସୁରତାନ୍ତେ ଚ ସୁଵ୍ରତ । ନିଃସସାର ଶ୍ରମଜଲଂ ଶ୍ରାନ୍ତାଯାସ୍ତେଜସା ହରେଃ
ସେ ମହିଳାଙ୍କର ଦେହରୁ, ସେମାନେ ମିଳନର ଶେଷରେ, ହେ ଶୁଭବ୍ରତ, ହରିଙ୍କର ତେଜରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଘାମ ବାହାରିଲା।
ମହାକ୍ରମଣକ୍ଲିଷ୍ଟାଯା ନିଃଶ୍ଵାସଶ୍ଚ ବଭୂଵ ହ । ତଦା ଵଵ୍ରେ ଶ୍ରମଜଲଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵଗୋଲକମ୍
ବଡ଼ ଶ୍ରମରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସ ବାହାରିଲା; ତାପରେ ସେଇ ଘାମ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଡାଣ୍ଡାକାର ହେଲା।
ସ ଚ ନିଃଶ୍ଵାସଵାଯୁଶ୍ଚ ସର୍ଵାଧାରୋ ବଭୂଵ ହ । ନିଃଶ୍ଵାସଵାଯୁଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଜୀଵିନାଂ ଚ ଭଵେଷୁ ଚ
ସେଇ ନିଶ୍ୱାସବାୟୁ ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଧାର ହେଲା; ଏହି ନିଶ୍ୱାସବାୟୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଜୀବନଶକ୍ତି।
ବଭୂଵ ମୂର୍ତିମଦ୍ଵାଯୋର୍ଵାମାଙ୍ଗାତ୍ପ୍ରାଣଵଲ୍ଲଭା । ତତ୍ପତ୍ନୀ ସା ଚ ତତ୍ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ରାଣାଃ ପଞ୍ଚ ଚ ଜୀଵିନାମ୍
ତାଙ୍କର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଦେହଧାରୀ ବାୟୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ସେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ପଞ୍ଚ ପୁଅ ହେଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପଞ୍ଚ ପ୍ରାଣ।
ପ୍ରାଣୋଽପାନଃ ସମାନଶ୍ଚୋଦାନଵ୍ଯାନୌ ଚ ଵାଯଵଃ । ବଭୂଵୁରେଵ ତତ୍ପୁତ୍ରା ଅଧଃ ପ୍ରାଣାଶ୍ଚ ପଞ୍ଚ ଚ
ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ସମାନ, ଉଦାନ ଓ ବ୍ୟାନ — ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ପବନ ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଲେ । ଏଭଳି ତଳକୁ ଚଳିଥିବା ପାଞ୍ଚଟି ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ।
ଘର୍ମତୋଯାଧିଦେଵଶ୍ଚ ବଭୂଵ ଵରୁଣୋ ମହାନ୍ । ତଦ୍ଵାମାଙ୍ଗାଚ୍ଚ ତତ୍ପତ୍ନୀ ଵରୁଣାନୀ ବଭୂଵ ସା
ଘମ ଓ ପାଣିରୁ ମହାନ ଦେବତା ବରୁଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ତାଙ୍କର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ତାଙ୍କର ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ବରୁଣାନୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ।
ଅଥ ସା କୃଷ୍ଣଚିଚ୍ଛକ୍ତିଃ କୃଷ୍ଣଗର୍ଭଂ ଦଧାର ହ । ଶତମନ୍ଵନ୍ତରଂ ଯାଵଜ୍ଜ୍ଵଲନ୍ତୀ ବ୍ରହ୍ମତେଜସା
ତାହା ପରେ, କଳା ଚେତନାଶକ୍ତି ଏକ କଳା ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ କଲେ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାର ତେଜରେ ଉଜ୍ୱଳ ଥିଲା, ଏହି ଅବସ୍ଥା ଶତ ମନ୍ବନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଲା ।
କୃଷ୍ଣପ୍ରାଣାଧିଦେଵୀ ସା କୃଷ୍ଣପ୍ରାଣାଧିକପ୍ରିଯା । କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ସଙ୍ଗିନୀ ଶଶ୍ଵତ୍କୃଷ୍ଣଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲସ୍ଥିତା
ସେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରାଣର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ସଦା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ ତାଙ୍କର ସାଥୀ ଭାବରେ ବସିଥାନ୍ତି ।
ଶତମନ୍ଵନ୍ତରାନ୍ତେ ଚ କାଲେଽତୀତେ ତୁ ସୁନ୍ଦରୀ । ସୁଷାଵ ଡିମ୍ଭଂ ସ୍ଵର୍ଣାଭଂ ଵିଶ୍ଵାଧାରାଲଯଂ ପରମ୍
ଶତ ମନ୍ବନ୍ତର ଶେଷରେ, ସୁନ୍ଦରୀ ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ଶିଶୁକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆଧାର ଓ ନିବାସ ହେଲେ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଡିମ୍ଭଂ ଚ ସା ଦେଵୀ ହୃଦଯେନ ଵ୍ଯଦୂଯତ । ଉତ୍ସସର୍ଜ ଚ କୋପେନ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଗୋଲକେ ଜଲେ
ସେ ଦେବୀ ଶିଶୁକୁ ଦେଖି ହୃଦୟରେ ବେଦନା ଅନୁଭବ କଲେ; କ୍ରୋଧରେ ଶିଶୁକୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ।