ପୂଜିତା ଗ୍ରାମଦେଵ୍ଯଶ୍ଚ ଗ୍ରାମେ ଚ ନଗରେ ମୁନେ । ଏଵଂ ତେ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରକୃତେଶ୍ଚରିତଂ ଶୁଭମ୍
ଗ୍ରାମ ଓ ସହରରେ ଗ୍ରାମଦେବୀମାନେ ପୂଜିତ ହେଲେ, ହେ ମୁନି। ଏଭଳି ପ୍ରକୃତିଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶୁଭ କାହାଣୀ ତୁମକୁ କହିଦେଲି।
ଯଥାଗମଂ ଲକ୍ଷଣଂ ଚ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଲକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ କହାଯାଇଛି। ଏଠାରୁ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁଛ?
ପଞ୍ଚପ୍ରକୃତିତଦ୍ଭର୍ତୃଗଣୋତ୍ପତ୍ତିଵର୍ଣନମ୍ ନାରଦ ଉଵାଚ ସମାସେନ ଶ୍ରୁତଂ ସର୍ଵଂ ଦେଵୀନାଂ ଚରିତଂ ପ୍ରଭୋ । ଵିବୋଧନାଯ ବୋଧସ୍ଯ ଵ୍ଯାସେନ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ନାରଦ କହିଲେ: ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବୀଙ୍କର କାହାଣୀ ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣିଛି, ହେ ପ୍ରଭୁ। ବୁଝିବା ପାଇଁ, ହେ ବ୍ୟାସ, ଆଉ ଖୋଲାସା କରି କହିବା ଉଚିତ।
ସୃଷ୍ଟେରାଦ୍ଯା ସୃଷ୍ଟିଵିଧୌ କଥମାଵିର୍ବଭୂଵ ହ । କଥଂ ଵା ପଞ୍ଚଧା ଭୂତା ଵଦ ଵେଦଵିଦାଂଵର
ସୃଷ୍ଟିର ଆଦିରେ ସୃଷ୍ଟିକାରିଣୀ କିପରି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ? ଏବଂ ସେ କିପରି ପଞ୍ଚଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲେ? ହେ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ମୋତେ କହ।
ଭୂତା ଯଯାଂଶକଲଯା ତଯା ତ୍ରିଗୁଣଯା ଭଵେ । ଵ୍ଯାସେନ ତାସାଂ ଚରିତଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ତିନି ଗୁଣ ଥିବା କେଉଁ ଅଂଶ କିମ୍ବା କଳା ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ? ବ୍ୟାସ, ଏବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର କାହାଣୀ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ତାସାଂ ଜନ୍ମାନୁକଥନଂ ପୂଜାଧ୍ଯାନଵିଧିଂ ବୁଧ । ସ୍ତୋତ୍ରଂ କଵଚମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଶୌର୍ଯଂ ଵର୍ଣଯ ମଙ୍ଗଲମ୍
ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମକ୍ରମ, ପୂଜା ଓ ଧ୍ୟାନ ପ୍ରଣାଳୀ, ସ୍ତୋତ୍ର, କବଚ, ଶକ୍ତି, ପ୍ରଭାବ, ସୌର୍ଯ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳ ବିବରଣ କର।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ନିତ୍ଯ ଆତ୍ମା ନଭୋ ନିତ୍ଯଂ କାଲୋ ନିତ୍ଯୋ ଦିଶୋ ଯଥା । ଵିଶ୍ଵାନାଂ ଗୋଲକଂ ନିତ୍ଯଂ ନିତ୍ଯୋ ଗୋଲୋକ ଏଵ ଚ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଆତ୍ମା ଚିରକାଳୀନ, ଆକାଶ ଚିରକାଳୀନ, ସମୟ ଚିରକାଳୀନ, ଦିଗ ମଧ୍ୟ ତେଣୁ। ସମସ୍ତ ଜଗତର ଗୋଲ ଚିରକାଳୀନ, ଗୋଲୋକ ମଧ୍ୟ ଚିରକାଳୀନ।
ତଦେକଦେଶୋ ଵୈକୁଣ୍ଠୋ ନମ୍ରଭାଗାନୁସାରକଃ । ତଥୈଵ ପ୍ରକୃତିର୍ନିତ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମଲୀଲା ସନାତନୀ
ସେହିର ଏକ ଅଂଶ ହେଉଛି ବୈକୁଣ୍ଠ, ନମ୍ର ଭାଗ ପାଳନ କରେ। ଏଭଳି ପ୍ରକୃତି ଚିରକାଳୀନ, ବ୍ରହ୍ମଙ୍କର ଲୀଳା ସଦା ଚାଲିଥାଏ।
ଯଥାଗ୍ନୌ ଦାହିକା ଚନ୍ଦ୍ରେ ପଦ୍ମେ ଶୋଭା ପ୍ରଭା ରଵୌ । ଶଶ୍ଵଦ୍ଯୁକ୍ତା ନ ଭିନ୍ନା ସା ତଥା ପ୍ରକୃତିରାତ୍ମନି
ଯେପରି ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ାଇବାର ଶକ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଆଲୋକ, ପଦ୍ମରେ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସଦା ଏକାଠି ଅଛି, ଏମିତି ନିଜରେ ପ୍ରକୃତି ସଦା ଆତ୍ମା ସହିତ ଏକତ୍ର।
ଵିନା ସ୍ଵର୍ଣଂ ସ୍ଵର୍ଣକାରଃ କୁଣ୍ଡଲଂ କର୍ତୁମକ୍ଷମଃ । ଵିନା ମୃଦା ଘଟଂ କର୍ତୁଂ କୁଲାଲୋ ହି ନହୀଶ୍ଵରଃ
ସୁନା ଛଡ଼ି ସୁନାକାରି ଗହନା ବନେଇପାରେନି; ମାଟି ଛଡ଼ି କୁମ୍ଭକାର ମଟିକୁ ଘଡ଼ା କରିପାରେନି।
ନ ହି କ୍ଷମସ୍ତଥାତ୍ମା ଚ ସୃଷ୍ଟିଂ ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତଯା ଵିନା । ସର୍ଵଶକ୍ତିସ୍ଵରୂପା ସା ଯଯା ଚ ଶକ୍ତିମାନ୍ସଦା
ଏହିପରି, ଆତ୍ମା ମଧୁରା ଛଡ଼ି ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେନି; ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମୂର୍ତ୍ତି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ସଦା ଶକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ଐଶ୍ଵର୍ଯଵଚନଃ ଶଶ୍ଚ କ୍ତିଃ ପରାକ୍ରମ ଏଵ ଚ । ତତ୍ସ୍ଵରୂପା ତଯୋର୍ଦାତ୍ରୀ ସା ଶକ୍ତିଃ ପରିକୀର୍ତିତା
‘ଏଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ’, ‘ଶକ୍ତି’ ଓ ‘ପ୍ରଭାବ’ ଯେଉଁ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ଅର୍ଥ ଓ ଦାତା, ସେଇ ଶକ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଜ୍ଞାନଂ ସମୃଦ୍ଧିଃ ସମ୍ପତ୍ତିର୍ଯଶଶ୍ଚୈଵ ବଲଂ ଭଗଃ । ତେନ ଶକ୍ତିର୍ଭଗଵତୀ ଭଗରୂପା ଚ ସା ସଦା
ଜ୍ଞାନ, ସମୃଦ୍ଧି, ଧନ, କୀର୍ତ୍ତି, ବଳ ଓ ଭାଗ୍ୟ—ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି ହେଉଛନ୍ତି ଭଗବତୀ, ସେ ସଦା ଭାଗ୍ୟର ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ।
ତଯା ଯୁକ୍ତଃ ସଦାତ୍ମା ଚ ଭଗଵାଂସ୍ତେନ କଥ୍ଯତେ । ସ ଚ ସ୍ଵେଚ୍ଛାମଯୋ ଦେଵଃ ସାକାରଶ୍ଚ ନିରାକୃତିଃ
ଯେଉଁ ଆତ୍ମା ସଦା ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର, ସେଉଁଥିରୁ ‘ଭଗବାନ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ଦେବତା ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ, ଦେହୀ ଓ ନିରାକାର ଦୁହିଁ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି।
ତେଜୋରୂପଂ ନିରାକାରଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ତେ ଯୋଗିନଃ ସଦା । ଵଦନ୍ତି ଚ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରମାନନ୍ଦମୀଶ୍ଵରମ୍
ଯୋଗୀମାନେ ସଦା ନିରାକାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି; ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ, ପରମ ଆନନ୍ଦ ଓ ଈଶ୍ୱର ବୋଲି କହନ୍ତି।
ଅଦୃଶ୍ଯଂ ସର୍ଵଦ୍ରଷ୍ଟାରଂ ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ସର୍ଵକାରଣମ୍ । ସର୍ଵଦଂ ସର୍ଵରୂପଂ ତଂ ଵୈଷ୍ଣଵାସ୍ତନ୍ନ ମନ୍ଵତେ
ଯିଏ ଦେଖିବାକୁ ନାହିଁ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ସବୁ ଜାଣନ୍ତି, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ, ସମସ୍ତକୁ ଦେଇଥିବା, ସମସ୍ତ ରୂପରେ ଥିବା—ଏହି ଜଣେଙ୍କୁ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତିନାହିଁ।
ଵଦନ୍ତି ଚୈଵ ତେ କସ୍ଯ ତେଜସ୍ତେଜସ୍ଵିନା ଵିନା । ତେଜୋମଣ୍ଡଲମଧ୍ଯସ୍ଥଂ ବ୍ରହ୍ମ ତେଜସ୍ଵିନଂ ପରମ୍
ସେମାନେ ପଚାରନ୍ତି: କାହାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବ୍ୟକ୍ତି ଛଡ଼ି ରହିପାରିବ? ବ୍ରହ୍ମା, ସେଇ ପରମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାର ମଧ୍ୟରେ ବସିଛନ୍ତି।
ସ୍ଵେଚ୍ଛାମଯଂ ସର୍ଵରୂପଂ ସର୍ଵକାରଣକାରଣମ୍ । ଅତୀଵ ସୁନ୍ଦରଂ ରୂପଂ ବିଭ୍ରତଂ ସୁମନୋହରମ୍
ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ, ସମସ୍ତ ରୂପରେ, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ ଭାବେ, ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ମନୋହର ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
କିଶୋରଵଯସଂ ଶାନ୍ତଂ ସର୍ଵକାନ୍ତଂ ପରାତ୍ପରମ୍ । ନଵୀନନୀରଦାଭାସଧାମୈକଂ ଶ୍ଯାମଵିଗ୍ରହମ୍
ଯୁବକ ବୟସର, ଶାନ୍ତ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ନୂଆ ବର୍ଷା ମେଘ ଭଳି ଏକମାତ୍ର ଶ୍ୟାମ ଦେହ।
ଶରନ୍ମଧ୍ଯାହ୍ନପଦ୍ମୌଘଶୋଭାମୋଚନଲୋଚନମ୍ । ମୁକ୍ତାଚ୍ଛଵିଵିନିନ୍ଦ୍ଯୈକଦନ୍ତପଂକ୍ତିମନୋରମମ୍
ଶରତ୍କାଳ ମଧ୍ୟାହ୍ନର ପଦ୍ମମାଳା ଭଳି ଶୋଭା ଦେଉଥିବା ଦୃଷ୍ଟି, ମୁକ୍ତା ଭଳି ଧଳା ଏକମାତ୍ର ଦାନ୍ତ ଶୃଙ୍ଖଳା, ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ।
ମଯୂରପିଚ୍ଛଚୂଡଂ ଚ ମାଲତୀମାଲ୍ଯମଣ୍ଡିତମ୍ । ସୁନସଂ ସସ୍ମିତଂ କାନ୍ତଂ ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହକାରଣମ୍
ମୟୂର ପିଛା ମୁଣ୍ଡରେ ଲଗାଇଥିବା, ମାଲତୀ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ସୁନ୍ଦର ନାକ, ହସୁଥିବା, ଆକର୍ଷକ ଓ ଭକ୍ତଙ୍କୁ କୃପା କରିଥିବା।
ଜ୍ଵଲଦଗ୍ନିଵିଶୁଦ୍ଧୈକପୀତାଂଶୁକସୁଶୋଭିତମ୍ । ଦ୍ଵିଭୁଜଂ ମୁରଲୀହସ୍ତଂ ରତ୍ନଭୂଷଣଭୂଷିତମ୍
ଦହୁଥିବା ଅଗ୍ନିରେ ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଏକମାତ୍ର ପୀତ ଓଡ଼ଣା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦୁଇଟି ହାତ, ହାତରେ ବାଂଶୀ ଧରିଥିବା, ରତ୍ନ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ।
ସର୍ଵାଧାରଂ ଚ ସର୍ଵେଶଂ ସର୍ଵଶକ୍ତିଯୁତଂ ଵିଭୁମ୍ । ସର୍ଵୈଶ୍ଵର୍ଯପ୍ରଦଂ ସର୍ଵସ୍ଵତନ୍ତ୍ରଂ ସର୍ଵମଙ୍ଗଲମ୍
ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଧାର, ସମସ୍ତଙ୍କର ନାଥ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ, ସମର୍ଥ, ସମସ୍ତ ଏଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଦେଇଥିବା, ସ୍ୱାଧୀନ ଓ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର ମୂଳ।
ପରିପୂର୍ଣତମଂ ସିଦ୍ଧଂ ସିଦ୍ଧେଶଂ ସିଦ୍ଧିକାରକମ୍ । ଧ୍ଯାଯନ୍ତେ ଵୈଷ୍ଣଵାଃ ଶଶ୍ଵଦ୍ଦେଵଦେଵଂ ସନାତନମ୍
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସିଦ୍ଧ, ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କର ନାଥ, ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା; ବୈଷ୍ଣବମାନେ ସଦା ସନାତନ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁଜରାଵ୍ଯାଧିଶୋକଭୀତିହରଂ ପରମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵଯସା ଯସ୍ଯ ନିମେଷ ଉପଚର୍ଯତେ
ଯିଏ ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ରୋଗ, ଦୁଃଖ ଓ ଭୟକୁ ଦୂର କରନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏକ ଚକ୍ଷୁପାଟି ସେଉଁଥିର ଆୟୁଷ୍ୟ ହିସାବରେ ଧରାଯାଏ।
ସ ଚାତ୍ମା ସ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ କୃଷ୍ଣ ଇତ୍ଯଭିଧୀଯତେ । କୃଷିସ୍ତଦ୍ଭକ୍ତିଵଚନୋ ନଶ୍ଚ ତଦ୍ଦାସ୍ଯଵାଚକଃ
ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଆତ୍ମା, ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ଯାହାକୁ କୃଷ୍ଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ‘କୃଷ୍’ ଅର୍ଥ ଭକ୍ତି, ‘ଣ’ ଅର୍ଥ ସେଉଁଥିର ସେବା।
ଭକ୍ତିଦାସ୍ଯପ୍ରଦାତା ଯଃ ସ ଚ କୃଷ୍ଣଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ । କୃଷିଶ୍ଚ ସର୍ଵଵଚନୋ ନକାରୋ ବୀଜମେଵ ଚ
ଯିଏ ଭକ୍ତି ଓ ଦାସ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେଠିକି ହେଉଛନ୍ତି କୃଷ୍ଣ। 'କୃଷି' ସବୁ ଶବ୍ଦର ମୂଳ ଅର୍ଥ ଓ 'ଣ' ହେଉଛି ତାହାର ମୂଳ ବିଜ।
ସ କୃଷ୍ଣଃ ସର୍ଵସ୍ରଷ୍ଟାଽଽଦୌ ସିସୃକ୍ଷନ୍ନେକ ଏଵ ଚ । ସୃଷ୍ଟ୍ଯୁନ୍ମୁଖସ୍ତଦଂଶେନ କାଲେନ ପ୍ରେରିତଃ ପ୍ରଭୁଃ
ସେଇ କୃଷ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଆରମ୍ଭରେ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ନିଜ ଅଂଶ ଓ କାଳର ପ୍ରେରଣାରେ ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହୀ ହେଲେ।
ସ୍ଵେଚ୍ଛାମଯଃ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ଚ ଦ୍ଵିଧାରୂପୋ ବଭୂଵ ହ । ସ୍ତ୍ରୀରୂପୋ ଵାମଭାଗାଂଶୋ ଦକ୍ଷିଣାଂଶଃ ପୁମାନ୍ସ୍ମୃତଃ
ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ, ସେ ଦୁଇ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ—ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱ ରୂପେ ନାରୀ ଓ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱ ରୂପେ ପୁରୁଷ ଭାବେ ପରିଚିତ।
ତାଂ ଦଦର୍ଶ ମହାକାମୀ କାମାଧାରାଂ ସନାତନଃ । ଅତୀଵ କମନୀଯା ଚ ଚାରୁପଙ୍କଜସନ୍ନିଭାମ୍
ସନାତନ ସେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କାମନାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ କାମନାର ମୂଳ, ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ରୂପରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ମନୋହର ପଦ୍ମ ସମାନ।