ଜଜ୍ଞେ ହିମଵତଃ ପତ୍ନ୍ଯାଂ ଲେଭେ ପଶୁପତିଂ ପତିମ୍ । ଗଣେଶଶ୍ଚ ସ୍ଵଯଂ କୃଷ୍ଣଃ ସ୍କନ୍ଦୋ ଵିଷ୍ଣୁକଲୋଦ୍ଭଵଃ
ହିମାବନ୍ତଙ୍କର ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀ ଝିଅ ଜଣେ ପଶୁପତିଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ପାଇଲେ। ଗଣେଶଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା, ଏବଂ ସ୍କନ୍ଦ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ବଭୂଵତୁସ୍ତୌ ତନଯୌ ପଶ୍ଚାତ୍ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ନାରଦ । ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ମଙ୍ଗଲଭୂପେନ ପ୍ରଥମଂ ପରିପୂଜିତା
ପରେ ସେ ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଲେ, ହେ ନାରଦ। ପ୍ରଥମେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ଦେବତା ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ପୂଜିଲେ।
ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ତତ୍ପଶ୍ଚାଦ୍ଦେଵତାମୁନିମାନଵୈଃ । ସାଵିତ୍ରୀ ଚାଶ୍ଵପତିନା ପ୍ରଥମଂ ପରିପୂଜିତା
ତାପରେ ତିନି ଲୋକରେ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ମଣିଷମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ। ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଥମେ ଅଶ୍ୱପତି ପୂଜା କଲେ।
ତତ୍ପଶ୍ଚାତ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଦେଵତାମୁନିପୁଙ୍ଗଵୈଃ । ଆଦୌ ସରସ୍ଵତୀ ଦେଵୀ ବ୍ରହ୍ମଣା ପରିପୂଜିତା
ତାପରେ ତିନି ଲୋକରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ପୂଜିଲେ। ଆଦିରେ ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ପୂଜିଲେ।
ତତ୍ପଶ୍ଚାତ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଦେଵତାମୁନିପୁଙ୍ଗଵୈଃ । ପ୍ରଥମଂ ପୂଜିତା ରାଧା ଗୋଲୋକେ ରାସମଣ୍ଡଲେ
ତାପରେ ତିନି ଲୋକରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ପୂଜିଲେ। ଗୋଲୋକର ରାସମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରଥମେ ରାଧାଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଗଲା।
ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ କାର୍ତିକସ୍ଯ କୃଷ୍ଣେନ ପରମାତ୍ମନା । ଗୋପିକାଭିଶ୍ଚ ଗୋପୈଶ୍ଚ ବାଲିକାଭିଶ୍ଚ ବାଲକୈଃ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନେ, ପରମାତ୍ମା କୃଷ୍ଣ, ଗୋପୀ, ଗୋପ, ଝିଅମାନେ ଓ ପିଲାମାନେ ସହିତ ପୂଜା କଲେ।
ଗଵାଂ ଗଣୈଃ ସୁରଭ୍ଯା ଚ ତତ୍ପଶ୍ଚାଦାଜ୍ଞଯା ହରେଃ । ତଦା ବ୍ରହ୍ମାଦିଭିର୍ଦେଵୈର୍ମୁନିଭିଃ ପରଯା ମୁଦା
ଗାଈମାନେ ଓ ସୁରଭି ମଧ୍ୟ ପରେ ହରିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପୂଜା କଲେ। ସେ ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ଋଷିମାନେ ମହାଆନନ୍ଦରେ ପୂଜା କଲେ।
ପୁଷ୍ପଧୂପାଦିଭିର୍ଭକ୍ତ୍ଯା ପୂଜିତା ଵନ୍ଦିତା ସଦା । ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ପ୍ରଥମଂ ଦେଵୀ ସୁଯଜ୍ଞେନୈଵ ପୂଜିତା
ସେ ସଦା ଭକ୍ତିସହିତ ଫୁଲ, ଧୂପ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାରରେ ପୂଜିତ ଓ ସମ୍ମାନିତ ହେଉଥିଲେ। ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରଥମେ ସୁଯଜ୍ଞ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ।
ଶଙ୍କରେଣୋପଦିଷ୍ଟେନ ପୁଣ୍ଯକ୍ଷେତ୍ରେ ଚ ଭାରତେ । ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ତତ୍ପଶ୍ଚାଦାଜ୍ଞଯା ପରମାତ୍ମନଃ
ଶଙ୍କରଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଭାରତର ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପୂଜା ହେଲା। ପରେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ତିନି ଲୋକରେ ପୂଜା ହେଲା।
ପୁଷ୍ପଧୂପାଦିଭିର୍ଭକ୍ତ୍ଯା ପୂଜିତା ମୁନିଭିଃ ସଦା । କଲା ଯା ଯାଃ ସମୁଦ୍ଭୂତା ପୂଜିତାସ୍ତାଶ୍ଚ ଭାରତେ
ସେ ସଦା ଋଷିମାନେ ଭକ୍ତିସହିତ ଫୁଲ, ଧୂପ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାରରେ ପୂଜିଲେ। ଯେଉଁ ସମସ୍ତ କଳା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଭାରତରେ ପୂଜିତ ହେଲେ।
ପୂଜିତା ଗ୍ରାମଦେଵ୍ଯଶ୍ଚ ଗ୍ରାମେ ଚ ନଗରେ ମୁନେ । ଏଵଂ ତେ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରକୃତେଶ୍ଚରିତଂ ଶୁଭମ୍
ଗ୍ରାମ ଓ ସହରରେ ଗ୍ରାମଦେବୀମାନେ ପୂଜିତ ହେଲେ, ହେ ମୁନି। ଏଭଳି ପ୍ରକୃତିଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶୁଭ କାହାଣୀ ତୁମକୁ କହିଦେଲି।
ଯଥାଗମଂ ଲକ୍ଷଣଂ ଚ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଲକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ କହାଯାଇଛି। ଏଠାରୁ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁଛ?
ପଞ୍ଚପ୍ରକୃତିତଦ୍ଭର୍ତୃଗଣୋତ୍ପତ୍ତିଵର୍ଣନମ୍ ନାରଦ ଉଵାଚ ସମାସେନ ଶ୍ରୁତଂ ସର୍ଵଂ ଦେଵୀନାଂ ଚରିତଂ ପ୍ରଭୋ । ଵିବୋଧନାଯ ବୋଧସ୍ଯ ଵ୍ଯାସେନ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ନାରଦ କହିଲେ: ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବୀଙ୍କର କାହାଣୀ ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣିଛି, ହେ ପ୍ରଭୁ। ବୁଝିବା ପାଇଁ, ହେ ବ୍ୟାସ, ଆଉ ଖୋଲାସା କରି କହିବା ଉଚିତ।
ସୃଷ୍ଟେରାଦ୍ଯା ସୃଷ୍ଟିଵିଧୌ କଥମାଵିର୍ବଭୂଵ ହ । କଥଂ ଵା ପଞ୍ଚଧା ଭୂତା ଵଦ ଵେଦଵିଦାଂଵର
ସୃଷ୍ଟିର ଆଦିରେ ସୃଷ୍ଟିକାରିଣୀ କିପରି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ? ଏବଂ ସେ କିପରି ପଞ୍ଚଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲେ? ହେ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ମୋତେ କହ।
ଭୂତା ଯଯାଂଶକଲଯା ତଯା ତ୍ରିଗୁଣଯା ଭଵେ । ଵ୍ଯାସେନ ତାସାଂ ଚରିତଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ତିନି ଗୁଣ ଥିବା କେଉଁ ଅଂଶ କିମ୍ବା କଳା ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ? ବ୍ୟାସ, ଏବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର କାହାଣୀ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ତାସାଂ ଜନ୍ମାନୁକଥନଂ ପୂଜାଧ୍ଯାନଵିଧିଂ ବୁଧ । ସ୍ତୋତ୍ରଂ କଵଚମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଶୌର୍ଯଂ ଵର୍ଣଯ ମଙ୍ଗଲମ୍
ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମକ୍ରମ, ପୂଜା ଓ ଧ୍ୟାନ ପ୍ରଣାଳୀ, ସ୍ତୋତ୍ର, କବଚ, ଶକ୍ତି, ପ୍ରଭାବ, ସୌର୍ଯ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳ ବିବରଣ କର।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ନିତ୍ଯ ଆତ୍ମା ନଭୋ ନିତ୍ଯଂ କାଲୋ ନିତ୍ଯୋ ଦିଶୋ ଯଥା । ଵିଶ୍ଵାନାଂ ଗୋଲକଂ ନିତ୍ଯଂ ନିତ୍ଯୋ ଗୋଲୋକ ଏଵ ଚ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଆତ୍ମା ଚିରକାଳୀନ, ଆକାଶ ଚିରକାଳୀନ, ସମୟ ଚିରକାଳୀନ, ଦିଗ ମଧ୍ୟ ତେଣୁ। ସମସ୍ତ ଜଗତର ଗୋଲ ଚିରକାଳୀନ, ଗୋଲୋକ ମଧ୍ୟ ଚିରକାଳୀନ।
ତଦେକଦେଶୋ ଵୈକୁଣ୍ଠୋ ନମ୍ରଭାଗାନୁସାରକଃ । ତଥୈଵ ପ୍ରକୃତିର୍ନିତ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମଲୀଲା ସନାତନୀ
ସେହିର ଏକ ଅଂଶ ହେଉଛି ବୈକୁଣ୍ଠ, ନମ୍ର ଭାଗ ପାଳନ କରେ। ଏଭଳି ପ୍ରକୃତି ଚିରକାଳୀନ, ବ୍ରହ୍ମଙ୍କର ଲୀଳା ସଦା ଚାଲିଥାଏ।
ଯଥାଗ୍ନୌ ଦାହିକା ଚନ୍ଦ୍ରେ ପଦ୍ମେ ଶୋଭା ପ୍ରଭା ରଵୌ । ଶଶ୍ଵଦ୍ଯୁକ୍ତା ନ ଭିନ୍ନା ସା ତଥା ପ୍ରକୃତିରାତ୍ମନି
ଯେପରି ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ାଇବାର ଶକ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଆଲୋକ, ପଦ୍ମରେ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସଦା ଏକାଠି ଅଛି, ଏମିତି ନିଜରେ ପ୍ରକୃତି ସଦା ଆତ୍ମା ସହିତ ଏକତ୍ର।
ଵିନା ସ୍ଵର୍ଣଂ ସ୍ଵର୍ଣକାରଃ କୁଣ୍ଡଲଂ କର୍ତୁମକ୍ଷମଃ । ଵିନା ମୃଦା ଘଟଂ କର୍ତୁଂ କୁଲାଲୋ ହି ନହୀଶ୍ଵରଃ
ସୁନା ଛଡ଼ି ସୁନାକାରି ଗହନା ବନେଇପାରେନି; ମାଟି ଛଡ଼ି କୁମ୍ଭକାର ମଟିକୁ ଘଡ଼ା କରିପାରେନି।
ନ ହି କ୍ଷମସ୍ତଥାତ୍ମା ଚ ସୃଷ୍ଟିଂ ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତଯା ଵିନା । ସର୍ଵଶକ୍ତିସ୍ଵରୂପା ସା ଯଯା ଚ ଶକ୍ତିମାନ୍ସଦା
ଏହିପରି, ଆତ୍ମା ମଧୁରା ଛଡ଼ି ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେନି; ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମୂର୍ତ୍ତି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ସଦା ଶକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ଐଶ୍ଵର୍ଯଵଚନଃ ଶଶ୍ଚ କ୍ତିଃ ପରାକ୍ରମ ଏଵ ଚ । ତତ୍ସ୍ଵରୂପା ତଯୋର୍ଦାତ୍ରୀ ସା ଶକ୍ତିଃ ପରିକୀର୍ତିତା
‘ଏଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ’, ‘ଶକ୍ତି’ ଓ ‘ପ୍ରଭାବ’ ଯେଉଁ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ଅର୍ଥ ଓ ଦାତା, ସେଇ ଶକ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଜ୍ଞାନଂ ସମୃଦ୍ଧିଃ ସମ୍ପତ୍ତିର୍ଯଶଶ୍ଚୈଵ ବଲଂ ଭଗଃ । ତେନ ଶକ୍ତିର୍ଭଗଵତୀ ଭଗରୂପା ଚ ସା ସଦା
ଜ୍ଞାନ, ସମୃଦ୍ଧି, ଧନ, କୀର୍ତ୍ତି, ବଳ ଓ ଭାଗ୍ୟ—ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି ହେଉଛନ୍ତି ଭଗବତୀ, ସେ ସଦା ଭାଗ୍ୟର ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ।
ତଯା ଯୁକ୍ତଃ ସଦାତ୍ମା ଚ ଭଗଵାଂସ୍ତେନ କଥ୍ଯତେ । ସ ଚ ସ୍ଵେଚ୍ଛାମଯୋ ଦେଵଃ ସାକାରଶ୍ଚ ନିରାକୃତିଃ
ଯେଉଁ ଆତ୍ମା ସଦା ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର, ସେଉଁଥିରୁ ‘ଭଗବାନ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ଦେବତା ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ, ଦେହୀ ଓ ନିରାକାର ଦୁହିଁ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି।
ତେଜୋରୂପଂ ନିରାକାରଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ତେ ଯୋଗିନଃ ସଦା । ଵଦନ୍ତି ଚ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରମାନନ୍ଦମୀଶ୍ଵରମ୍
ଯୋଗୀମାନେ ସଦା ନିରାକାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି; ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ, ପରମ ଆନନ୍ଦ ଓ ଈଶ୍ୱର ବୋଲି କହନ୍ତି।
ଅଦୃଶ୍ଯଂ ସର୍ଵଦ୍ରଷ୍ଟାରଂ ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ସର୍ଵକାରଣମ୍ । ସର୍ଵଦଂ ସର୍ଵରୂପଂ ତଂ ଵୈଷ୍ଣଵାସ୍ତନ୍ନ ମନ୍ଵତେ
ଯିଏ ଦେଖିବାକୁ ନାହିଁ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ସବୁ ଜାଣନ୍ତି, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ, ସମସ୍ତକୁ ଦେଇଥିବା, ସମସ୍ତ ରୂପରେ ଥିବା—ଏହି ଜଣେଙ୍କୁ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତିନାହିଁ।
ଵଦନ୍ତି ଚୈଵ ତେ କସ୍ଯ ତେଜସ୍ତେଜସ୍ଵିନା ଵିନା । ତେଜୋମଣ୍ଡଲମଧ୍ଯସ୍ଥଂ ବ୍ରହ୍ମ ତେଜସ୍ଵିନଂ ପରମ୍
ସେମାନେ ପଚାରନ୍ତି: କାହାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବ୍ୟକ୍ତି ଛଡ଼ି ରହିପାରିବ? ବ୍ରହ୍ମା, ସେଇ ପରମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାର ମଧ୍ୟରେ ବସିଛନ୍ତି।
ସ୍ଵେଚ୍ଛାମଯଂ ସର୍ଵରୂପଂ ସର୍ଵକାରଣକାରଣମ୍ । ଅତୀଵ ସୁନ୍ଦରଂ ରୂପଂ ବିଭ୍ରତଂ ସୁମନୋହରମ୍
ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ, ସମସ୍ତ ରୂପରେ, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ ଭାବେ, ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ମନୋହର ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
କିଶୋରଵଯସଂ ଶାନ୍ତଂ ସର୍ଵକାନ୍ତଂ ପରାତ୍ପରମ୍ । ନଵୀନନୀରଦାଭାସଧାମୈକଂ ଶ୍ଯାମଵିଗ୍ରହମ୍
ଯୁବକ ବୟସର, ଶାନ୍ତ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ନୂଆ ବର୍ଷା ମେଘ ଭଳି ଏକମାତ୍ର ଶ୍ୟାମ ଦେହ।
ଶରନ୍ମଧ୍ଯାହ୍ନପଦ୍ମୌଘଶୋଭାମୋଚନଲୋଚନମ୍ । ମୁକ୍ତାଚ୍ଛଵିଵିନିନ୍ଦ୍ଯୈକଦନ୍ତପଂକ୍ତିମନୋରମମ୍
ଶରତ୍କାଳ ମଧ୍ୟାହ୍ନର ପଦ୍ମମାଳା ଭଳି ଶୋଭା ଦେଉଥିବା ଦୃଷ୍ଟି, ମୁକ୍ତା ଭଳି ଧଳା ଏକମାତ୍ର ଦାନ୍ତ ଶୃଙ୍ଖଳା, ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ।