ଯୋଷିତାମଵମାନେନ ପ୍ରକୃତେଶ୍ଚ ପରାଭଵଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ପୂଜିତା ଯେନ ପତିପୁତ୍ରଵତୀ ସତୀ
ନାରୀଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ ପ୍ରକୃତିର ଅବମାନ ହୁଏ; ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରେ, ସେ ସତୀ ଭାବେ ପତିପୁତ୍ର ସହ ଶୁଭାଗ୍ୟବତୀ ହୁଏ।
ପ୍ରକୃତିଃ ପୂଜିତା ତେନ ଵସ୍ତ୍ରାଲଙ୍କାରଚନ୍ଦନୈଃ । କୁମାରୀ ଚାଷ୍ଟଵର୍ଷୀଯା ଵସ୍ତ୍ରାଲଙ୍କାରଚନ୍ଦନୈଃ
ଯିଏ ବସ୍ତ୍ର, ଆଳଙ୍କାର ଓ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକୃତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ; ଏହିଭଳି ଅଷ୍ଟବର୍ଷୀୟ କୁମାରୀକୁ ମଧ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର, ଆଳଙ୍କାର ଓ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ପୂଜା କରାଯାଏ।
ପୂଜିତା ଯେନ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ପ୍ରକୃତିସ୍ତେନ ପୂଜିତା । ସର୍ଵାଃ ପ୍ରକୃତିସମ୍ଭୂତା ଉତ୍ତମାଧମମଧ୍ଯମାଃ
ଯିଏ ଏଭଳି କୁମାରୀ ଆକାରରେ ପୂଜା କରେ, ସେ ପ୍ରକୃତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ; ସମସ୍ତ ନାରୀ, ଉତ୍ତମ, ମଧ୍ୟମ କିମ୍ବା ଅଧମ, ପ୍ରକୃତିରୁ ଜନ୍ମନେଇଛନ୍ତି।
ସତ୍ତ୍ଵାଂଶାଶ୍ଚୋତ୍ତମା ଜ୍ଞେଯାଃ ସୁଶୀଲାଶ୍ଚ ପତିଵ୍ରତାଃ । ମଧ୍ଯମା ରଜସଶ୍ଚାଂଶାସ୍ତାଶ୍ଚ ଭୋଗ୍ଯାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ
ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନେ ସୁଶୀଳ ଓ ପତିବ୍ରତା ଭାବେ ଜଣାଯିବେ; ମଧ୍ୟମ ମାନେ ରଜସ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମି, ଭୋଗ୍ୟ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
ସୁଖସମ୍ଭୋଗଵଶ୍ଯାଶ୍ଚ ସ୍ଵକାର୍ଯେ ତତ୍ପରାଃ ସଦା । ଅଧମାସ୍ତମସଶ୍ଚାଂଶା ଅଜ୍ଞାତକୁଲସମ୍ଭଵାଃ
ସେମାନେ ସଦା ସୁଖ ଓ ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ, ନିଜ କାମରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି; ଅଧମ ମାନେ ତମସ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମି, ଅଜଣା କୁଳର।
ଦୁର୍ମୁଖାଃ କୁଲହା ଧୂର୍ତାଃ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରାଃ କଲହପ୍ରିଯାଃ । ପୃଥିଵ୍ଯାଂ କୁଲଟା ଯାଶ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଗେ ଚାପ୍ସରସାଂ ଗଣାଃ
ଦୁଷ୍ଟମୁଖ, କୁଳନାଶକ, ଚତୁର, ସ୍ୱାଧୀନ ଓ ବିବାଦପ୍ରିୟ; ପୃଥିବୀରେ ସେମାନେ କୁଳଟା ଭାବେ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅପ୍ସରାମାନେ।
ପ୍ରକୃତେସ୍ତମସଶ୍ଚାଂଶାଃ ପୁଂଶ୍ଚଲ୍ଯଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ । ଏଵଂ ନିଗଦିତଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରକୃତେ ରୂପଵର୍ଣନମ୍
ପ୍ରକୃତିର ତମସ ଅଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ପୁଂଶ୍ଚଲୀମାନେ; ଏଭଳି ପ୍ରକୃତିର ସମସ୍ତ ରୂପ ଓ ପ୍ରକାର ବର୍ଣ୍ଣନା ହେଲା।
ତାଃ ସର୍ଵାଃ ପୂଜିତାଃ ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଂ ପୁଣ୍ଯକ୍ଷେତ୍ରେ ଚ ଭାରତେ । ପୂଜିତା ସୁରଥେନାଦୌ ଦୁର୍ଗା ଦୁର୍ଗାର୍ତିନାଶିନୀ
ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୃଥିବୀରେ, ବିଶେଷକରି ପୁଣ୍ୟ ଭାରତ ଭୂମିରେ ପୂଜା କରାଯାଏ; ପ୍ରଥମେ ସୁରଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ଗା, ଦୁଃଖ ନାଶିନୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଇଥିଲା।
ତତଃ ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ରେଣ ରାଵଣସ୍ଯ ଵଧାର୍ଥିନା । ତତ୍ପଶ୍ଚାଜ୍ଜଗତାଂ ମାତା ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ପୂଜିତା
ତାପରେ ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର ରାବଣ ବଧ ପାଇଁ ପୂଜା କଲେ; ସେଠାରୁ ପରେ ତିନି ଲୋକର ମାଆ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଲେ।
ଜାତାଽଽଦୌ ଦକ୍ଷକନ୍ଯା ଯା ନିହତ୍ଯ ଦୈତ୍ଯଦାନଵାନ୍ । ତତୋ ଦେହଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଯଜ୍ଞେ ଭର୍ତୁଶ୍ଚ ନିନ୍ଦଯା
ଆରମ୍ଭରେ ତିଏ ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା ଭାବେ ଜନ୍ମନେଇ, ଦାଇତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେକୁ ବଧ କଲେ; ପରେ ଯଜ୍ଞରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଅପମାନରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
ଜଜ୍ଞେ ହିମଵତଃ ପତ୍ନ୍ଯାଂ ଲେଭେ ପଶୁପତିଂ ପତିମ୍ । ଗଣେଶଶ୍ଚ ସ୍ଵଯଂ କୃଷ୍ଣଃ ସ୍କନ୍ଦୋ ଵିଷ୍ଣୁକଲୋଦ୍ଭଵଃ
ହିମାବନ୍ତଙ୍କର ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀ ଝିଅ ଜଣେ ପଶୁପତିଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ପାଇଲେ। ଗଣେଶଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା, ଏବଂ ସ୍କନ୍ଦ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ବଭୂଵତୁସ୍ତୌ ତନଯୌ ପଶ୍ଚାତ୍ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ନାରଦ । ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ମଙ୍ଗଲଭୂପେନ ପ୍ରଥମଂ ପରିପୂଜିତା
ପରେ ସେ ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଲେ, ହେ ନାରଦ। ପ୍ରଥମେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ଦେବତା ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ପୂଜିଲେ।
ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ତତ୍ପଶ୍ଚାଦ୍ଦେଵତାମୁନିମାନଵୈଃ । ସାଵିତ୍ରୀ ଚାଶ୍ଵପତିନା ପ୍ରଥମଂ ପରିପୂଜିତା
ତାପରେ ତିନି ଲୋକରେ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ମଣିଷମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ। ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଥମେ ଅଶ୍ୱପତି ପୂଜା କଲେ।
ତତ୍ପଶ୍ଚାତ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଦେଵତାମୁନିପୁଙ୍ଗଵୈଃ । ଆଦୌ ସରସ୍ଵତୀ ଦେଵୀ ବ୍ରହ୍ମଣା ପରିପୂଜିତା
ତାପରେ ତିନି ଲୋକରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ପୂଜିଲେ। ଆଦିରେ ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ପୂଜିଲେ।
ତତ୍ପଶ୍ଚାତ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଦେଵତାମୁନିପୁଙ୍ଗଵୈଃ । ପ୍ରଥମଂ ପୂଜିତା ରାଧା ଗୋଲୋକେ ରାସମଣ୍ଡଲେ
ତାପରେ ତିନି ଲୋକରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ପୂଜିଲେ। ଗୋଲୋକର ରାସମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରଥମେ ରାଧାଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଗଲା।
ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ କାର୍ତିକସ୍ଯ କୃଷ୍ଣେନ ପରମାତ୍ମନା । ଗୋପିକାଭିଶ୍ଚ ଗୋପୈଶ୍ଚ ବାଲିକାଭିଶ୍ଚ ବାଲକୈଃ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନେ, ପରମାତ୍ମା କୃଷ୍ଣ, ଗୋପୀ, ଗୋପ, ଝିଅମାନେ ଓ ପିଲାମାନେ ସହିତ ପୂଜା କଲେ।
ଗଵାଂ ଗଣୈଃ ସୁରଭ୍ଯା ଚ ତତ୍ପଶ୍ଚାଦାଜ୍ଞଯା ହରେଃ । ତଦା ବ୍ରହ୍ମାଦିଭିର୍ଦେଵୈର୍ମୁନିଭିଃ ପରଯା ମୁଦା
ଗାଈମାନେ ଓ ସୁରଭି ମଧ୍ୟ ପରେ ହରିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପୂଜା କଲେ। ସେ ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ଋଷିମାନେ ମହାଆନନ୍ଦରେ ପୂଜା କଲେ।
ପୁଷ୍ପଧୂପାଦିଭିର୍ଭକ୍ତ୍ଯା ପୂଜିତା ଵନ୍ଦିତା ସଦା । ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ପ୍ରଥମଂ ଦେଵୀ ସୁଯଜ୍ଞେନୈଵ ପୂଜିତା
ସେ ସଦା ଭକ୍ତିସହିତ ଫୁଲ, ଧୂପ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାରରେ ପୂଜିତ ଓ ସମ୍ମାନିତ ହେଉଥିଲେ। ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରଥମେ ସୁଯଜ୍ଞ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ।
ଶଙ୍କରେଣୋପଦିଷ୍ଟେନ ପୁଣ୍ଯକ୍ଷେତ୍ରେ ଚ ଭାରତେ । ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ତତ୍ପଶ୍ଚାଦାଜ୍ଞଯା ପରମାତ୍ମନଃ
ଶଙ୍କରଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଭାରତର ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପୂଜା ହେଲା। ପରେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ତିନି ଲୋକରେ ପୂଜା ହେଲା।
ପୁଷ୍ପଧୂପାଦିଭିର୍ଭକ୍ତ୍ଯା ପୂଜିତା ମୁନିଭିଃ ସଦା । କଲା ଯା ଯାଃ ସମୁଦ୍ଭୂତା ପୂଜିତାସ୍ତାଶ୍ଚ ଭାରତେ
ସେ ସଦା ଋଷିମାନେ ଭକ୍ତିସହିତ ଫୁଲ, ଧୂପ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାରରେ ପୂଜିଲେ। ଯେଉଁ ସମସ୍ତ କଳା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଭାରତରେ ପୂଜିତ ହେଲେ।
ପୂଜିତା ଗ୍ରାମଦେଵ୍ଯଶ୍ଚ ଗ୍ରାମେ ଚ ନଗରେ ମୁନେ । ଏଵଂ ତେ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରକୃତେଶ୍ଚରିତଂ ଶୁଭମ୍
ଗ୍ରାମ ଓ ସହରରେ ଗ୍ରାମଦେବୀମାନେ ପୂଜିତ ହେଲେ, ହେ ମୁନି। ଏଭଳି ପ୍ରକୃତିଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶୁଭ କାହାଣୀ ତୁମକୁ କହିଦେଲି।
ଯଥାଗମଂ ଲକ୍ଷଣଂ ଚ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଲକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ କହାଯାଇଛି। ଏଠାରୁ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁଛ?
ପଞ୍ଚପ୍ରକୃତିତଦ୍ଭର୍ତୃଗଣୋତ୍ପତ୍ତିଵର୍ଣନମ୍ ନାରଦ ଉଵାଚ ସମାସେନ ଶ୍ରୁତଂ ସର୍ଵଂ ଦେଵୀନାଂ ଚରିତଂ ପ୍ରଭୋ । ଵିବୋଧନାଯ ବୋଧସ୍ଯ ଵ୍ଯାସେନ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ନାରଦ କହିଲେ: ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବୀଙ୍କର କାହାଣୀ ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣିଛି, ହେ ପ୍ରଭୁ। ବୁଝିବା ପାଇଁ, ହେ ବ୍ୟାସ, ଆଉ ଖୋଲାସା କରି କହିବା ଉଚିତ।
ସୃଷ୍ଟେରାଦ୍ଯା ସୃଷ୍ଟିଵିଧୌ କଥମାଵିର୍ବଭୂଵ ହ । କଥଂ ଵା ପଞ୍ଚଧା ଭୂତା ଵଦ ଵେଦଵିଦାଂଵର
ସୃଷ୍ଟିର ଆଦିରେ ସୃଷ୍ଟିକାରିଣୀ କିପରି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ? ଏବଂ ସେ କିପରି ପଞ୍ଚଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲେ? ହେ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ମୋତେ କହ।
ଭୂତା ଯଯାଂଶକଲଯା ତଯା ତ୍ରିଗୁଣଯା ଭଵେ । ଵ୍ଯାସେନ ତାସାଂ ଚରିତଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ତିନି ଗୁଣ ଥିବା କେଉଁ ଅଂଶ କିମ୍ବା କଳା ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ? ବ୍ୟାସ, ଏବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର କାହାଣୀ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ତାସାଂ ଜନ୍ମାନୁକଥନଂ ପୂଜାଧ୍ଯାନଵିଧିଂ ବୁଧ । ସ୍ତୋତ୍ରଂ କଵଚମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଶୌର୍ଯଂ ଵର୍ଣଯ ମଙ୍ଗଲମ୍
ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମକ୍ରମ, ପୂଜା ଓ ଧ୍ୟାନ ପ୍ରଣାଳୀ, ସ୍ତୋତ୍ର, କବଚ, ଶକ୍ତି, ପ୍ରଭାବ, ସୌର୍ଯ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳ ବିବରଣ କର।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ନିତ୍ଯ ଆତ୍ମା ନଭୋ ନିତ୍ଯଂ କାଲୋ ନିତ୍ଯୋ ଦିଶୋ ଯଥା । ଵିଶ୍ଵାନାଂ ଗୋଲକଂ ନିତ୍ଯଂ ନିତ୍ଯୋ ଗୋଲୋକ ଏଵ ଚ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଆତ୍ମା ଚିରକାଳୀନ, ଆକାଶ ଚିରକାଳୀନ, ସମୟ ଚିରକାଳୀନ, ଦିଗ ମଧ୍ୟ ତେଣୁ। ସମସ୍ତ ଜଗତର ଗୋଲ ଚିରକାଳୀନ, ଗୋଲୋକ ମଧ୍ୟ ଚିରକାଳୀନ।
ତଦେକଦେଶୋ ଵୈକୁଣ୍ଠୋ ନମ୍ରଭାଗାନୁସାରକଃ । ତଥୈଵ ପ୍ରକୃତିର୍ନିତ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମଲୀଲା ସନାତନୀ
ସେହିର ଏକ ଅଂଶ ହେଉଛି ବୈକୁଣ୍ଠ, ନମ୍ର ଭାଗ ପାଳନ କରେ। ଏଭଳି ପ୍ରକୃତି ଚିରକାଳୀନ, ବ୍ରହ୍ମଙ୍କର ଲୀଳା ସଦା ଚାଲିଥାଏ।
ଯଥାଗ୍ନୌ ଦାହିକା ଚନ୍ଦ୍ରେ ପଦ୍ମେ ଶୋଭା ପ୍ରଭା ରଵୌ । ଶଶ୍ଵଦ୍ଯୁକ୍ତା ନ ଭିନ୍ନା ସା ତଥା ପ୍ରକୃତିରାତ୍ମନି
ଯେପରି ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ାଇବାର ଶକ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଆଲୋକ, ପଦ୍ମରେ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସଦା ଏକାଠି ଅଛି, ଏମିତି ନିଜରେ ପ୍ରକୃତି ସଦା ଆତ୍ମା ସହିତ ଏକତ୍ର।
ଵିନା ସ୍ଵର୍ଣଂ ସ୍ଵର୍ଣକାରଃ କୁଣ୍ଡଲଂ କର୍ତୁମକ୍ଷମଃ । ଵିନା ମୃଦା ଘଟଂ କର୍ତୁଂ କୁଲାଲୋ ହି ନହୀଶ୍ଵରଃ
ସୁନା ଛଡ଼ି ସୁନାକାରି ଗହନା ବନେଇପାରେନି; ମାଟି ଛଡ଼ି କୁମ୍ଭକାର ମଟିକୁ ଘଡ଼ା କରିପାରେନି।