ଅଂଶରୂପାଃ କଲାରୂପାଃ କଲାଂଶାଂଶାଂଶସମ୍ଭଵାଃ । ପ୍ରକୃତେଃ ପ୍ରତିଵିଶ୍ଵେଷୁ ଦେଵ୍ଯଶ୍ଚ ସର୍ଵଯୋଷିତଃ
ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନେ ଏବଂ ଏହି ବିଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ଜନନୀମାନେ ପ୍ରକୃତିର ଅନେକ ଅଂଶ, ଅଂଶର ଅଂଶ, ଏବଂ ଅଂଶର ଅଂଶର ଅଂଶ ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି ।
ପରିପୂର୍ଣତମାଃ ପଞ୍ଚ ଵିଦ୍ଯାଦେଵ୍ଯଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ । ଯା ଯାଃ ପ୍ରଧାନାଂଶରୂପା ଵର୍ଣଯାମି ନିଶାମଯ
ପାଞ୍ଚଟି ବିଦ୍ୟାଦେବୀମାନେ ସବୁଠୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ମୁଁ ଏହି ପ୍ରଧାନ ଅଂଶର ଦେବୀମାନେ ନେଇ କଥା କହିବି, ତୁମେ ଶୁଣ ।
ପ୍ରଧାନାଂଶସ୍ଵରୂପା ସା ଗଙ୍ଗା ଭୁଵନପାଵନୀ । ଵିଷ୍ଣୁଵିଗ୍ରହସମ୍ଭୂତା ଦ୍ରଵରୂପା ସନାତନୀ
ପ୍ରଧାନ ଅଂଶର ଦେବୀ ହେଉଛନ୍ତି ଗଙ୍ଗା, ଯିଏ ଏହି ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି, ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସନାତନ ଏବଂ ଜଳର ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି ।
ପାପିପାପେଧ୍ମଦାହାଯ ଜ୍ଵଲଦଗ୍ନିସ୍ଵରୂପିଣୀ । ସୁଖସ୍ପର୍ଶା ସ୍ନାନପାନୈର୍ନିର୍ଵାଣପଦଦାଯିନୀ
ପାପ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟତାର ଜଳାଇବା ପାଇଁ ଗଙ୍ଗା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିର ଭାବ ନେଇଥାନ୍ତି; ତାଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶ ମୃଦୁ, ସ୍ନାନ ଓ ପାନରେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି ।
ଗୋଲୋକସ୍ଥାନପ୍ରସ୍ଥାନସୁଖସୋପାନରୂପିଣୀ । ପଵିତ୍ରରୂପା ତୀର୍ଥାନାଂ ସରିତାଂ ଚ ପରାଵରା
ଗୋଲୋକକୁ ଯିବା ଓ ଫେରିବାରେ ଗଙ୍ଗା ସୁଖର ସିଢ଼ି ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି; ସେ ପବିତ୍ର ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି, ତୀର୍ଥ ଓ ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ।
ଶମ୍ଭୁମୌଲିଜଟାମେରୁମୁକ୍ତାପଂକ୍ତିସ୍ଵରୂପିଣୀ । ତପଃସମ୍ପାଦିନୀ ସଦ୍ଯୋ ଭାରତେଷୁ ତପସ୍ଵିନାମ୍
ଶିବଙ୍କ ମୂଡ଼ର ମେରୁ ପର୍ବତ ପରି ଜଟାର ମୁକ୍ତା ମାଳା ଭାବରେ ଗଙ୍ଗା ଅଛନ୍ତି; ଭାରତର ତପସ୍ୱୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ସେ ତୁରନ୍ତ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି ।
ଚନ୍ଦ୍ରପଦ୍ମକ୍ଷୀରନିଭା ଶୁଦ୍ଧସତ୍ତ୍ଵସ୍ଵରୂପିଣୀ । ନିର୍ମଲା ନିରହଙ୍କାରା ସାଧ୍ଵୀ ନାରାଯଣପ୍ରିଯା
ଚନ୍ଦ୍ର, ପଦ୍ମ ଓ ଦୁଧ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଗଙ୍ଗା ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱର ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି; ସେ ନିର୍ମଳ, ଅହଂକାର ନାହିଁ, ସଦ୍ଗୁଣବତୀ ଏବଂ ନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରିୟା ।
ପ୍ରଧାନାଂଶସ୍ଵରୂପା ଚ ତୁଲସୀ ଵିଷ୍ଣୁକାମିନୀ । ଵିଷ୍ଣୁଭୂଷଣରୂପା ଚ ଵିଷ୍ଣୁପାଦସ୍ଥିତା ସତୀ
ପ୍ରଧାନ ଅଂଶର ଦେବୀ ହେଉଛନ୍ତି ତୁଳସୀ, ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରିୟା; ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଭୂଷଣ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କ ପାଦରେ ସ୍ଥିର ।
ତପଃସଂକଲ୍ପପୂଜାଦିସଙ୍ଘସମ୍ପାଦିନୀ ମୁନେ । ସାରଭୂତା ଚ ପୁଷ୍ପାଣାଂ ପଵିତ୍ରା ପୁଣ୍ଯଦା ସଦା
ମୁନି, ତୁଳସୀ ତପସ୍ୟା, ସଂକଳ୍ପ, ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦିନସଭାକୁ ପୂରଣ କରନ୍ତି; ସେ ଫୁଲର ସାର ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି, ସଦା ପବିତ୍ର ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି ।
ଦର୍ଶନସ୍ପର୍ଶନାଭ୍ଯାଂ ଚ ସଦ୍ଯୋ ନିର୍ଵାଣଦାଯିନୀ । କଲୌ କଲୁଷଶୁଷ୍କେଧ୍ମଦହନାଯାଗ୍ନିରୂପିଣୀ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଓ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାରେ ସେ ତୁରନ୍ତ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି; କଳିଯୁଗରେ ତୁଳସୀ ପାପର ଶୁଷ୍କ ଇନ୍ଧନକୁ ଜଳାଇବା ପାଇଁ ଅଗ୍ନିର ଭାବ ନେଇଥାନ୍ତି ।
ଯତ୍ପାଦପଦ୍ମସଂସ୍ପର୍ଶାତ୍ସଦ୍ଯଃ ପୂତା ଵସୁନ୍ଧରା । ଯତ୍ସ୍ପର୍ଶଦର୍ଶନେ ଚୈଵେଚ୍ଛନ୍ତି ତୀର୍ଥାନି ଶୁଦ୍ଧଯେ
ତାଙ୍କର ପଦ୍ମପାଦର ସ୍ପର୍ଶରେ ଭୂମି ତୁରନ୍ତ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ; ତୀର୍ଥମାନେ ନିଜ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଦର୍ଶନ ଚାହାନ୍ତି ।
ଯଯା ଵିନା ଚ ଵିଶ୍ଵେଷୁ ସର୍ଵକର୍ମ ଚ ନିଷ୍ଫଲମ୍ । ମୋକ୍ଷଦା ଯା ମୁମୁକ୍ଷୂଣାଂ କାମିନୀ ସର୍ଵକାମଦା
ତାଙ୍କ ବିନା ବିଶ୍ୱର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଫଳ; ସେ ମୁକ୍ତି ଚାହୁଥିବାମାନେକୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି ।
କଲ୍ପଵୃକ୍ଷସ୍ଵରୂପା ଯା ଭାରତେ ଵୃକ୍ଷରୂପିଣୀ । ଭାରତୀନାଂ ପ୍ରୀଣନାଯ ଜାତା ଯା ପରଦେଵତା
ସେ ଭାରତରେ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଭାବରେ ଗଛ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି; ଭାରତବାସୀମାନେକୁ ଖୁସି ଦେବା ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସେ ପରମ ଦେବୀ ।
ପ୍ରଧାନାଂଶସ୍ଵରୂପା ଯା ମନସା କଶ୍ଯପାତ୍ମଜା । ଶଙ୍କରପ୍ରିଯଶିଷ୍ଯା ଚ ମହାଜ୍ଞାନଵିଶାରଦା
ପ୍ରଧାନ ଅଂଶର ଦେବୀ ମନସା, କଶ୍ୟପଙ୍କ ଜନ୍ମଜା, ଶଂକରଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଶିଷ୍ୟା ଏବଂ ମହାଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ।
ନାଗେଶ୍ଵରସ୍ଯାନନ୍ତସ୍ଯ ଭଗିନୀ ନାଗପୂଜିତା । ନାଗେଶ୍ଵରୀ ନାଗମାତା ସୁନ୍ଦରୀ ନାଗଵାହିନୀ
ସେ ନାଗେଶ୍ୱର ଅନନ୍ତଙ୍କ ଭଉଣୀ, ନାଗମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି; ସେ ନାଗେଶ୍ୱରୀ, ନାଗମାତା, ସୁନ୍ଦରୀ ଏବଂ ନାଗରେ ସଂଚାଳିତ ।
ନାଗେନ୍ଦ୍ରଗଣସଂଯୁକ୍ତା ନାଗଭୂଷଣଭୂଷିତା । ନାଗେନ୍ଦ୍ରଵନ୍ଦିତା ସିଦ୍ଧା ଯୋଗିନୀ ନଗଶାଯିନୀ
ନାଗରାଜମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି, ନାଗ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ନାଗରାଜମାନେ ପୂଜିଥାନ୍ତି, ସିଦ୍ଧା, ଯୋଗିନୀ ଏବଂ ନାଗରେ ଶୟନ କରନ୍ତି ।
ଵିଷ୍ଣୁରୂପା ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତା ଵିଷ୍ଣୁପୂଜାପରାଯଣା । ତପଃସ୍ଵରୂପା ତପସାଂ ଫଲଦାତ୍ରୀ ତପସ୍ଵିନୀ
ସେ ବିଷ୍ଣୁର ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଭକ୍ତା, ବିଷ୍ଣୁପୂଜାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍; ସେ ତପସ୍ୟାର ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି, ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ନିଜେ ତପସ୍ୱୀ ।
ଦିଵ୍ଯଂ ତ୍ରିଲକ୍ଷଵର୍ଷଂ ଚ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ଚ ଯା ହରେଃ । ତପସ୍ଵିନୀଷୁ ପୂଜ୍ଯା ଚ ତପସ୍ଵିଷୁ ଚ ଭାରତେ
ସେ ହରିଙ୍କ ପାଇଁ ତିନି ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଦିବ୍ୟ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ; ଭାରତର ତପସ୍ୱୀମାନେ ଏବଂ ତପସ୍ୱୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୂଜ୍ୟା ।
ସର୍ଵମନ୍ତ୍ରାଧିଦେଵୀ ଚ ଜ୍ଵଲନ୍ତୀ ବ୍ରହ୍ମତେଜସା । ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପା ପରମା ବ୍ରହ୍ମଭାଵନତତ୍ପରା
ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରର ଅଧିପତି ଦେବୀ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ୱରୂପ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତନରେ ନିରତ।
ଜରତ୍କାରୁମୁନେଃ ପତ୍ନୀ କୃଷ୍ଣାଂଶସ୍ଯ ପତିଵ୍ରତା । ଆସ୍ତୀକସ୍ଯ ମୁନେର୍ମାତା ପ୍ରଵରସ୍ଯ ତପସ୍ଵିନାମ୍
ଜରତ୍କାରୁ ମୁନିଙ୍କର ପତ୍ନୀ, କୃଷ୍ଣାଂଶର ପତିବ୍ରତା ଓ ଆସ୍ତୀକ ମୁନିଙ୍କର ମାତା, ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ପ୍ରଧାନାଂଶସ୍ଵରୂପା ଯା ଦେଵସେନା ଚ ନାରଦ । ମାତୃକାସୁ ପୂଜ୍ଯତମା ସା ଷଷ୍ଠୀ ଚ ପ୍ରକୀର୍ତିତା
ନାରଦ, ଯିଏ ପ୍ରଧାନ ଅଂଶର ସ୍ୱରୂପ, ସେ ଦେବସେନା ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା; ମାତୃମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ପୂଜ୍ୟ ଓ ଷଷ୍ଠୀ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ପୁତ୍ରପୌତ୍ରାଦିଦାତ୍ରୀ ଚ ଧାତ୍ରୀ ତ୍ରିଜଗତାଂ ସତୀ । ଷଷ୍ଠାଂଶରୂପା ପ୍ରକୃତେସ୍ତେନ ଷଷ୍ଠୀ ପ୍ରକୀର୍ତିତା
ପୁତ୍ର, ପୌତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଇଥିବା, ତିନି ଜଗତର ପୋଷକ ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ୍; ପ୍ରକୃତିର ଷଷ୍ଠ ଅଂଶ ହେବାରୁ ଷଷ୍ଠୀ ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ।
ସ୍ଥାନେ ଶିଶୂନାଂ ପରମା ଵୃଦ୍ଧରୂପା ଚ ଯୋଗିନୀ । ପୂଜା ଦ୍ଵାଦଶମାସେଷୁ ଯସ୍ଯା ଵିଶ୍ଵେଷୁ ସନ୍ତତମ୍
ଶିଶୁମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ବୃଦ୍ଧା ରୂପରେ ଏକ ଯୋଗିନୀ; ତାଙ୍କର ପୂଜା ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ ଜରି ଚାଲିଥାଏ।
ପୂଜା ଚ ସୂତିକାଗାରେ ପୁରା ଷଷ୍ଠଦିନେ ଶିଶୋଃ । ଏକଵିଂଶତିମେ ଚୈଵ ପୂଜା କଲ୍ଯାଣହେତୁକୀ
ଶିଶୁ ଜନ୍ମର ଷଷ୍ଠ ଦିନ ଓ ଏକୋନିଶ୍ୱ ଦିନରେ ସୂତିକା ଘରେ ତାଙ୍କର ପୂଜା ହୁଏ, ଏହା ଶୁଭ ହେବା ପାଇଁ।
ମୁନିଭିର୍ନମିତା ଚୈଷା ନିତ୍ଯକାମାପ୍ଯତଃ ପରା । ମାତୃକା ଚ ଦଯାରୂପା ଶଶ୍ଵଦ୍ରକ୍ଷଣକାରିଣୀ
ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ସେ ସଦା ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ; ମାତୃ ଭାବରେ ଦୟାର ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ସଦା ସୁରକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତି।
ଜଲେ ସ୍ଥଲେ ଚାନ୍ତରିକ୍ଷେ ଶିଶୂନାଂ ସଦ୍ମଗୋଚରେ । ପ୍ରଧାନାଂଶସ୍ଵରୂପା ଚ ଦେଵୀମଙ୍ଗଲଚଣ୍ଡିକା
ଜଳ, ଭୂମି ଓ ଆକାଶରେ, ଯେଉଁଠି ଶିଶୁମାନେ ରହନ୍ତି, ସେଠି ପ୍ରଧାନ ଅଂଶର ଦେବୀ ମଙ୍ଗଳ ଚଣ୍ଡିକା ବସିଥାନ୍ତି।
ପ୍ରକୃତେର୍ମୁଖସମ୍ଭୂତା ସର୍ଵମଙ୍ଗଲଦା ସଦା । ସୃଷ୍ଟୌ ମଙ୍ଗଲରୂପା ଚ ସଂହାରେ କୋପରୂପିଣୀ
ପ୍ରକୃତିର ମୁଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେ ସଦା ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଦେଇଥାନ୍ତି; ସୃଷ୍ଟିରେ ମଙ୍ଗଳ ରୂପ ଓ ସଂହାରରେ କ୍ରୋଧର ରୂପ।
ତେନ ମଙ୍ଗଲଚଣ୍ଡୀ ସା ପଣ୍ଡିତୈଃ ପରିକୀର୍ତିତା । ପ୍ରତିମଙ୍ଗଲଵାରେଷୁ ପ୍ରତିଵିଶ୍ଵେଷୁ ପୂଜିତା
ଏହି କାରଣରୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ତାଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ଚଣ୍ଡିକା ଭାବରେ ଉଳ୍ଲେଖ କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଦିନ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପୂଜିତ।
ପୁତ୍ରପୌତ୍ରଧନୈଶ୍ଵର୍ଯଯଶୋମଙ୍ଗଲଦାଯିନୀ । ପରିତୁଷ୍ଟା ସର୍ଵଵାଞ୍ଛାପ୍ରଦାତ୍ରୀ ସର୍ଵଯୋଷିତାମ୍
ପୁତ୍ର, ପୌତ୍ର, ଧନ, ଐଶ୍ୱର୍ୟ, ଯଶ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥିବା; ତାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିଲେ ସମସ୍ତ ନାରୀଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି।
ରୁଷ୍ଟା କ୍ଷଣେନ ସଂହର୍ତୁଂ ଶକ୍ତା ଵିଶ୍ଵଂ ମହେଶ୍ଵରୀ । ପ୍ରଧାନାଂଶସ୍ଵରୂପା ସା କାଲୀ କମଲଲୋଚନା
କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ମହେଶ୍ୱରୀ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରନ୍ତି; ପ୍ରଧାନ ଅଂଶର ସ୍ୱରୂପ ସେ କାଳୀ, କମଳ ନୟନ।