ମାତା ଚତୁର୍ଣାଂ ଵର୍ଣାନାଂ ଵେଦାଙ୍ଗାନାଂ ଚ ଛନ୍ଦସାମ୍ । ସନ୍ଧ୍ଯାଵନ୍ଦନମନ୍ତ୍ରାଣାଂ ତନ୍ତ୍ରାଣାଂ ଚ ଵିଚକ୍ଷଣା
ସେ ଚାରିଟି ଜାତି, ବେଦଙ୍ଗ, ଛନ୍ଦ, ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ ମନ୍ତ୍ର ଓ ତନ୍ତ୍ରର ମାତା, ସମସ୍ତ ରେ ଜ୍ଞାନବାନ।
ଦ୍ଵିଜାତିଜାତିରୂପା ଚ ଜପରୂପା ତପସ୍ଵିନୀ । ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯତେଜୋରୂପା ଚ ସର୍ଵସଂସ୍କାରରୂପିଣୀ
ସେ ଦ୍ୱିଜାତିର ରୂପ, ଜପର ରୂପ ଏବଂ ତପସ୍ୱୀ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତିର ମୂଳ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସଂସ୍କାରର ରୂପ।
ପଵିତ୍ରରୂପା ସାଵିତ୍ରୀ ଗାଯତ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରିଯା । ତୀର୍ଥାନି ଯସ୍ଯାଃ ସଂସ୍ପର୍ଶଂ ଵାଞ୍ଛନ୍ତି ହ୍ଯାତ୍ମଶୁଦ୍ଧଯେ
ପବିତ୍ର ରୂପରେ ସାବିତ୍ରୀ ଗାୟତ୍ରୀ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପ୍ରିୟା; ତୀର୍ଥଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ସ୍ପର୍ଶ ପାଇଁ ଆତ୍ମଶୁଦ୍ଧିର ଆଶା କରନ୍ତି।
ଶୁଦ୍ଧସ୍ଫଟିକସଂକାଶା ଶୁଦ୍ଧସତ୍ତ୍ଵସ୍ଵରୂପିଣୀ । ପରମାନନ୍ଦରୂପା ଚ ପରମା ଚ ସନାତନୀ
ତିନି ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ଫଟିକ ଭଳି ଚମକନ୍ତି, ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱର ରୂପ ଅଟୁଟ; ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦର ରୂପ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଏବଂ ଚିରନ୍ତନ।
ପରବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପା ଚ ନିର୍ଵାଣପଦଦାଯିନୀ । ବ୍ରହ୍ମତେଜୋମଯୀ ଶକ୍ତିସ୍ତଦଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵତା
ତିନି ପରବ୍ରହ୍ମର ମୂଳ ରୂପ, ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ତେଜର ଶକ୍ତି, ଏହି ଶକ୍ତିର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ।
ଯତ୍ପାଦରଜସା ପୂତଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଚ ନାରଦ । ଦେଵୀ ଚତୁର୍ଥୀ କଥିତା ପଞ୍ଚମୀଂ ଵର୍ଣଯାମି ତେ
ନାରଦ, ତାଙ୍କର ପାଦର ଧୂଳିରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ପବିତ୍ର ହୁଏ; ଏହି ଦେବୀଙ୍କର ଚତୁର୍ଥ ରୂପ ବର୍ଣ୍ଣନା ହେଲା—ଏବେ ପଞ୍ଚମ ରୂପ କହିବି।
ପଞ୍ଚପ୍ରାଣାଧିଦେଵୀ ଯା ପଞ୍ଚପ୍ରାଣସ୍ଵରୂପିଣୀ । ପ୍ରାଣାଧିକପ୍ରିଯତମା ସର୍ଵାଭ୍ଯଃ ସୁନ୍ଦରୀ ପରା
ପଞ୍ଚ ପ୍ରାଣର ଅଧିଦେବୀ, ପଞ୍ଚ ପ୍ରାଣର ରୂପ; ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ସୁନ୍ଦର।
ସର୍ଵଯୁକ୍ତା ଚ ସୌଭାଗ୍ଯମାନିନୀ ଗୌରଵାନ୍ଵିତା । ଵାମାଙ୍ଗାର୍ଧସ୍ଵରୂପା ଚ ଗୁଣେନ ତେଜସା ସମା
ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ସଉଭାଗ୍ୟର ମାନ୍ୟତା ଥିବା, ଗମ୍ଭୀରତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ବାମାଙ୍ଗ ଅର୍ଦ୍ଧର ରୂପ ଏବଂ ଗୁଣ ଓ ତେଜରେ ସମ।
ପରାଵରା ସାରଭୂତା ପରମାଦ୍ଯା ସନାତନୀ । ପରମାନନ୍ଦରୂପା ଚ ଧନ୍ଯା ମାନ୍ଯା ଚ ପୂଜିତା
ତିନି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ନିମ୍ନ, ସାର ଭାବର ମୂଳ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆରମ୍ଭ ଏବଂ ଚିରନ୍ତନ; ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦର ରୂପ, ଧନ୍ୟ, ମାନ୍ୟ ଏବଂ ପୂଜିତ।
ରାସକ୍ରୀଡାଧିଦେଵୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ । ରାସମଣ୍ଡଲସମ୍ଭୂତା ରାସମଣ୍ଡଲମଣ୍ଡିତା
ରାସ କ୍ରୀଡାର ଅଧିଦେବୀ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ପରମାତ୍ମା; ରାସ ମଣ୍ଡଳରେ ଜନ୍ମିତ, ରାସ ମଣ୍ଡଳରେ ଭୂଷିତ।
ରାସେଶ୍ଵରୀ ସୁରସିକା ରାସାଵାସନିଵାସିନୀ । ଗୋଲୋକଵାସିନୀ ଦେଵୀ ଗୋପୀଵେଷଵିଧାଯିକା
ରାସର ଶ୍ରେଷ୍ଠା, ଦିବ୍ୟ ଖେଳରେ ଆନନ୍ଦିତ, ରାସ ଆବାସରେ ବସିଥିବା; ଗୋଲୋକରେ ବସିଥିବା ଦେବୀ, ଗୋପୀ ରୂପ ଦେଇଥିବା।
ପରମାହ୍ଲାଦରୂପା ଚ ସନ୍ତୋଷହର୍ଷରୂପିଣୀ । ନିର୍ଗୁଣା ଚ ନିରାକାରା ନିର୍ଲିପ୍ତାଽଽତ୍ମସ୍ଵରୂପିଣୀ
ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦର ରୂପ, ସନ୍ତୋଷ ଓ ହର୍ଷର ଅବତାର; ନିର୍ଗୁଣ, ନିରାକାର, ନିର୍ଲିପ୍ତ ଏବଂ ଆତ୍ମାର ରୂପ।
ନିରୀହା ନିରହଙ୍କାରା ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହଵିଗ୍ରହା । ଵେଦାନୁସାରିଧ୍ଯାନେନ ଵିଜ୍ଞାତା ମା ଵିଚକ୍ଷଣୈଃ
ନିର୍ଇଛା, ନିରହଂକାର, ଭକ୍ତଙ୍କୁ କୃପାର ଅବତାର; ବେଦ ଅନୁସାରେ ଧ୍ୟାନ କରି ଜଣାଯାଏ, ଚତୁର୍ ଲୋକେ ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ।
ଦୃଷ୍ଟିଦୃଷ୍ଟା ନ ସା ଚେଶୈଃ ସୁରେନ୍ଦ୍ରୈର୍ମୁନିପୁଙ୍ଗଵୈଃ । ଵହ୍ନିଶୁଦ୍ଧାଂଶୁକଧରା ନାନାଲଙ୍କାରଭୂଷିତା
ତିନି ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଦେବତା ଓ ମୁନିମାନେ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ଅଗ୍ନିରେ ଶୁଦ୍ଧ ଚାଦର ପିନ୍ଧିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ଅଳଙ୍କାରରେ ଭୂଷିତ।
କୋଟିଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ପୁଷ୍ଟସର୍ଵଶ୍ରୀଯୁକ୍ତଵିଗ୍ରହା । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଭକ୍ତିଦାସ୍ଯୈକକରା ଚ ସର୍ଵସମ୍ପଦାମ୍
କୋଟି ଚନ୍ଦ୍ରର ପ୍ରଭା ଓ ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀରେ ଯୁକ୍ତ ତାଙ୍କର ଦେହ; ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଭକ୍ତି ସେବା ଏକମାତ୍ର ହାତରେ ଧରିଥିବା, ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦର ଅଧିକାରୀ।
ଅଵତାରେ ଚ ଵାରାହେ ଵୃଷଭାନୁସୁତା ଚ ଯା । ଯତ୍ପାଦପଦ୍ମସଂସ୍ପର୍ଶାତ୍ପଵିତ୍ରା ଚ ଵସୁନ୍ଧରା
ଅବତାରରେ ବରାହ ରୂପରେ, ବୃଷଭାନୁର କନ୍ୟା; ତାଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମର ସ୍ପର୍ଶରେ ମାଟି ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଏ।
ବ୍ରହ୍ମାଦିଭିରଦୃଷ୍ଟା ଯା ସର୍ଵୈର୍ଦୃଷ୍ଟା ଚ ଭାରତେ । ସ୍ତ୍ରୀରତ୍ନସାରସମ୍ଭୂତା କୃଷ୍ଣଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲେ ସ୍ଥିତା
ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଭାରତରେ ସମସ୍ତେ ଦେଖନ୍ତି; ନାରୀ ରତ୍ନର ସାରରୁ ଜନ୍ମିତ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ବସିଥିବା।
ଯଥାମ୍ବରେ ନଵଘନେ ଲୋଲା ସୌଦାମନୀ ମୁନେ । ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ପ୍ରତପ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ପୁରା
ମୁନି, ଆକାଶରେ ନୂତନ ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତି ଦେଇ ହେଉଥିବା ଦିଘା ଆପ୍ତି ଭଳି, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମା ଷଷ୍ଟି ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ଯତ୍ପାଦପଦ୍ମନଖରଦୃଷ୍ଟଯେ ଚାତ୍ମଶୁଦ୍ଧଯେ । ନ ଚ ଦୃଷ୍ଟଂ ଚ ସ୍ଵପ୍ନେଽପି ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷସ୍ଯାପି କା କଥା
ତାଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମର ନଖ ଦେଖିବା ଏବଂ ଆତ୍ମଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ସ୍ଵପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ—ସାକ୍ଷାତ ଦେଖିବାର କଥା କଣ!
ତେନୈଵ ତପସା ଦୃଷ୍ଟା ଭୁଵି ଵୃନ୍ଦାଵନେ ଵନେ । କଥିତା ପଞ୍ଚମୀ ଦେଵୀ ସା ରାଧା ଚ ପ୍ରକୀର୍ତିତା
ସେହି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ଭୂମିରେ ବୃନ୍ଦାବନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦେଖିଯାଇଥିଲେ; ଏହି ପଞ୍ଚମ ଦେବୀ ରୂପ ବର୍ଣ୍ଣନା ହେଲା, ତିନି ରାଧା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଅଂଶରୂପାଃ କଲାରୂପାଃ କଲାଂଶାଂଶାଂଶସମ୍ଭଵାଃ । ପ୍ରକୃତେଃ ପ୍ରତିଵିଶ୍ଵେଷୁ ଦେଵ୍ଯଶ୍ଚ ସର୍ଵଯୋଷିତଃ
ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନେ ଏବଂ ଏହି ବିଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ଜନନୀମାନେ ପ୍ରକୃତିର ଅନେକ ଅଂଶ, ଅଂଶର ଅଂଶ, ଏବଂ ଅଂଶର ଅଂଶର ଅଂଶ ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି ।
ପରିପୂର୍ଣତମାଃ ପଞ୍ଚ ଵିଦ୍ଯାଦେଵ୍ଯଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ । ଯା ଯାଃ ପ୍ରଧାନାଂଶରୂପା ଵର୍ଣଯାମି ନିଶାମଯ
ପାଞ୍ଚଟି ବିଦ୍ୟାଦେବୀମାନେ ସବୁଠୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ମୁଁ ଏହି ପ୍ରଧାନ ଅଂଶର ଦେବୀମାନେ ନେଇ କଥା କହିବି, ତୁମେ ଶୁଣ ।
ପ୍ରଧାନାଂଶସ୍ଵରୂପା ସା ଗଙ୍ଗା ଭୁଵନପାଵନୀ । ଵିଷ୍ଣୁଵିଗ୍ରହସମ୍ଭୂତା ଦ୍ରଵରୂପା ସନାତନୀ
ପ୍ରଧାନ ଅଂଶର ଦେବୀ ହେଉଛନ୍ତି ଗଙ୍ଗା, ଯିଏ ଏହି ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି, ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସନାତନ ଏବଂ ଜଳର ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି ।
ପାପିପାପେଧ୍ମଦାହାଯ ଜ୍ଵଲଦଗ୍ନିସ୍ଵରୂପିଣୀ । ସୁଖସ୍ପର୍ଶା ସ୍ନାନପାନୈର୍ନିର୍ଵାଣପଦଦାଯିନୀ
ପାପ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟତାର ଜଳାଇବା ପାଇଁ ଗଙ୍ଗା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିର ଭାବ ନେଇଥାନ୍ତି; ତାଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶ ମୃଦୁ, ସ୍ନାନ ଓ ପାନରେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି ।
ଗୋଲୋକସ୍ଥାନପ୍ରସ୍ଥାନସୁଖସୋପାନରୂପିଣୀ । ପଵିତ୍ରରୂପା ତୀର୍ଥାନାଂ ସରିତାଂ ଚ ପରାଵରା
ଗୋଲୋକକୁ ଯିବା ଓ ଫେରିବାରେ ଗଙ୍ଗା ସୁଖର ସିଢ଼ି ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି; ସେ ପବିତ୍ର ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି, ତୀର୍ଥ ଓ ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ।
ଶମ୍ଭୁମୌଲିଜଟାମେରୁମୁକ୍ତାପଂକ୍ତିସ୍ଵରୂପିଣୀ । ତପଃସମ୍ପାଦିନୀ ସଦ୍ଯୋ ଭାରତେଷୁ ତପସ୍ଵିନାମ୍
ଶିବଙ୍କ ମୂଡ଼ର ମେରୁ ପର୍ବତ ପରି ଜଟାର ମୁକ୍ତା ମାଳା ଭାବରେ ଗଙ୍ଗା ଅଛନ୍ତି; ଭାରତର ତପସ୍ୱୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ସେ ତୁରନ୍ତ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି ।
ଚନ୍ଦ୍ରପଦ୍ମକ୍ଷୀରନିଭା ଶୁଦ୍ଧସତ୍ତ୍ଵସ୍ଵରୂପିଣୀ । ନିର୍ମଲା ନିରହଙ୍କାରା ସାଧ୍ଵୀ ନାରାଯଣପ୍ରିଯା
ଚନ୍ଦ୍ର, ପଦ୍ମ ଓ ଦୁଧ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଗଙ୍ଗା ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱର ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି; ସେ ନିର୍ମଳ, ଅହଂକାର ନାହିଁ, ସଦ୍ଗୁଣବତୀ ଏବଂ ନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରିୟା ।
ପ୍ରଧାନାଂଶସ୍ଵରୂପା ଚ ତୁଲସୀ ଵିଷ୍ଣୁକାମିନୀ । ଵିଷ୍ଣୁଭୂଷଣରୂପା ଚ ଵିଷ୍ଣୁପାଦସ୍ଥିତା ସତୀ
ପ୍ରଧାନ ଅଂଶର ଦେବୀ ହେଉଛନ୍ତି ତୁଳସୀ, ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରିୟା; ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଭୂଷଣ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କ ପାଦରେ ସ୍ଥିର ।
ତପଃସଂକଲ୍ପପୂଜାଦିସଙ୍ଘସମ୍ପାଦିନୀ ମୁନେ । ସାରଭୂତା ଚ ପୁଷ୍ପାଣାଂ ପଵିତ୍ରା ପୁଣ୍ଯଦା ସଦା
ମୁନି, ତୁଳସୀ ତପସ୍ୟା, ସଂକଳ୍ପ, ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦିନସଭାକୁ ପୂରଣ କରନ୍ତି; ସେ ଫୁଲର ସାର ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି, ସଦା ପବିତ୍ର ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି ।
ଦର୍ଶନସ୍ପର୍ଶନାଭ୍ଯାଂ ଚ ସଦ୍ଯୋ ନିର୍ଵାଣଦାଯିନୀ । କଲୌ କଲୁଷଶୁଷ୍କେଧ୍ମଦହନାଯାଗ୍ନିରୂପିଣୀ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଓ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାରେ ସେ ତୁରନ୍ତ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି; କଳିଯୁଗରେ ତୁଳସୀ ପାପର ଶୁଷ୍କ ଇନ୍ଧନକୁ ଜଳାଇବା ପାଇଁ ଅଗ୍ନିର ଭାବ ନେଇଥାନ୍ତି ।