ଆପୃଚ୍ଛେ ତ୍ଵାଂ ମହାଭାଗ ଗ୍ରାହ୍ଯଂ ତେ ଵଚନଂ ମଯା । ଵିଦେହାନ୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି ପାଲିତାଞ୍ଜନକେନ ତୁ
ମୁଁ ତୁମକୁ ବିଦାୟ ନେଉଛି, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପିତା; ତୁମ କଥା ମୋ ପାଇଁ ମାନ୍ୟ। ମୁଁ ଜନକଙ୍କ ଶାସିତ ବିଦେହ ଦେଶକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଵିନା ଦଣ୍ଡଂ କଥଂ ରାଜ୍ଯଂ କରୋତି ଜନକଃ କିଲ । ଧର୍ମେ ନ ଵର୍ତତେ ଲୋକୋ ଦଣ୍ଡଶ୍ଚେନ୍ନ ଭଵେଦ୍ଯଦି
ଜନକ କିପରି ଦଣ୍ଡ ଛାଡ଼ି ରାଜ୍ୟ ଚଲାନ୍ତି? ଯଦି ଦଣ୍ଡ ନଥାଏ, ଲୋକମାନେ ଧର୍ମରେ ଚାଲିବେ କିପରି?
ଧର୍ମସ୍ଯ କାରଣଂ ଦଣ୍ଡୋ ମନ୍ଵାଦିପ୍ରହିତଃ ସଦା । ସ କଥଂ ଵର୍ତତେ ତାତ ସଂଶଯୋଽଯଂ ମହାନ୍ମମ
ଧର୍ମର କାରଣ ହେଉଛି ଦଣ୍ଡ, ଯାହାକୁ ମନୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସ୍ଥାପିତ କରିଛନ୍ତି; ସେଠାରେ ଏହା କିପରି ଚାଲିଛି, ପିତା? ଏହି ମୋର ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ।
ମମ ମାତା ତ୍ଵିଯଂ ଵନ୍ଧ୍ଯା ତଦ୍ଵଦ୍ଭାତି ଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ମହାଭାଗ ଗଚ୍ଛାମି ଚ ପରନ୍ତପ
ମୋର ମାଆ ବନ୍ଧ୍ୟା, ତାଙ୍କର ବ୍ୟବହାର ମୋତେ ଅଜବ ଲାଗେ; ମୁଁ ପଚାରୁଛି, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପିତା, ଏବେ ମୁଁ ଯିବି, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରୁଥିବା ପିତା।
ସୂତ ଉଵାଚ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗନ୍ତୁକାମଂ ଚ ଶୁକଂ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ । ଆଲିଙ୍ଗ୍ଯୋଵାଚ ପୁତ୍ରଂ ତଂ ଜ୍ଞାନିନଂ ନିଃସ୍ପୃହଂ ଦୃଢମ୍
ସୂତ କହିଲେ: ଶୁକଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଦେଖି, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କ ନିର୍ମୋହ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ପୁଅକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯସ୍ତୁ ଶକ ଦୀର୍ଘାଯୁର୍ଭଵ ପୁତ୍ର ମହାମତେ । ସତ୍ଯାଂ ଵାଚଂ ପ୍ରଦତ୍ତ୍ଵା ମେ ଗଚ୍ଛ ତାତ ଯଥାସୁଖମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଶୁକ, ତୁମେ ଭଲରେ ରୁହ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେଉ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁଅ। ମୋତେ ସତ୍ୟ କଥା ଦେଇ, ଚାହିଁଥିବା ପରି ଯାଅ।
ଆଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ପୁନର୍ଗତ୍ଵା ମମାଶ୍ରମମନୁତ୍ତମମ୍ । ନ କୁତ୍ରାପି ଚ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ପୁତ୍ର କଥଞ୍ଚନ
ଯାଇ ଆଉଥରେ ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିବାକୁ ହେବ; ପୁଅ, କେଉଁଠି ଅନ୍ୟଠାରେ କେବେ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସୁଖଂ ଜୀଵାମି ପୁତ୍ରାହଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେ ମୁଖପଙ୍କଜମ୍ । ଅପଶ୍ଯନ୍ଦୁଃଖମାପ୍ନୋମି ପ୍ରାଣସ୍ତ୍ଵମସି ମେ ସୁତ
ପୁଅ, ତୁମର ପଦ୍ମମୁଖ ଦେଖି ମୁଁ ଖୁସିରେ ବଞ୍ଚେଉଛି; ତୁମକୁ ନ ଦେଖିଲେ ମୋତେ ଦୁଃଖ ହୁଏ—ପୁଅ, ତୁମେ ମୋର ପ୍ରାଣ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵଂ ଜନକଂ ପୁତ୍ର ସନ୍ଦେହଂ ଵିନିଵର୍ତ୍ଯ ଚ । ଅତ୍ରାଗତ୍ଯ ସୁଖଂ ତିଷ୍ଠ ଵେଦାଧ୍ଯଯନତତ୍ପରଃ
ପୁଅ, ଜନକଙ୍କୁ ଦେଖି ତୁମର ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରି, ଏଠାକୁ ଫେରି ଆସି ସୁଖରେ ରୁହ, ବେଦାଭ୍ୟାସରେ ଲାଗିଥିବା।
ସୂତ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସୋଽଭିଵାଦ୍ଯାର୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ଚୈଵ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାମ୍ । ଚଲିତସ୍ତରସାତୀଵ ଧନୁର୍ମୁକ୍ତଃ ଶରୋ ଯଥା
ସୂତ କହିଲେ: ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଆଦର ସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ପିତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଧନୁରୁ ଛୁଟିଥିବା ତୀର ଭଳି ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ।
ସମ୍ପଶ୍ଯନ୍ଵିଵିଧାନ୍ଦେଶାଁଲ୍ଲୋକାଂଶ୍ଚ ଵିତ୍ତଧର୍ମିଣଃ । ଵନାନି ପାଦପାଂଶ୍ଚୈଵ କ୍ଷେତ୍ରାଣି ଫଲିତାନି ଚ
ସେ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ, ଧନ ଓ ଧର୍ମରେ ଲାଗିଥିବା ଲୋକମାନେ, ଜଙ୍ଗଲ, ଗଛ ଓ ଫଳ ହୋଇଥିବା କ୍ଷେତ୍ର ଦେଖିଲେ।
ତାପସାଂସ୍ତପ୍ଯମାନାଂଶ୍ଚ ଯାଜକାନ୍ଦୀକ୍ଷଯାନ୍ଵିତାନ୍ । ଯୋଗାଭ୍ଯାସରତାନ୍ଯୋଗିଵାନପ୍ରସ୍ଥାନ୍ଵନୌକସଃ
ତାପସମାନେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପୁରୋହିତ, ଯୋଗାଭ୍ୟାସରେ ଲାଗିଥିବା ଯୋଗୀ, ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଓ ବାନପ୍ରସ୍ଥୀମାନେ ଦେଖିଲେ।
ଶୈଵାନ୍ପାଶୁପତାଂଶ୍ଚୈଵ ସୌରାଞ୍ଛାକ୍ତାଂଶ୍ଚ ଵୈଷ୍ଣଵାନ୍ । ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ନାନାଵିଧାନ୍ଧର୍ମାଞ୍ଜଗାମାତିସ୍ମଯନ୍ମୁନିଃ
ସେ ଶିବଭକ୍ତ, ପାଶୁପତ, ସୂର୍ଯ୍ୟଉପାସକ, ଶାକ୍ତ, ବୈଷ୍ଣବ—ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମର ଅନୁୟାୟୀମାନେ ଦେଖି, ମୁନି ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ଵର୍ଷଦ୍ଵଯେନ ମେରୁଂ ଚ ସମୁଲ୍ଲଙ୍ଘ୍ଯ ମହାମତିଃ । ହିମାଚଲଂ ଚ ଵର୍ଷେଣ ଜଗାମ ମିଥିଲାଂ ପ୍ରତି
ଦୁଇ ବର୍ଷରେ ସେ ମେରୁ ପାହାଡ଼ ଚାଲିଗଲେ, ଆଉ ଏକ ବର୍ଷରେ ହିମାଳୟ ପାର କରି ମିଥିଳାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ମିଥିଲାଂ ମଧ୍ଯେ ପଶ୍ଯନ୍ସର୍ଵର୍ଦ୍ଧିମୁତ୍ତମାମ୍ । ପ୍ରଜାଶ୍ଚ ସୁଖିତାଃ ସର୍ଵାଃ ସଦାଚାରାଃ ସୁସଂସ୍ଥିତାଃ
ମିଥିଲା ନଗର ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ ସେଠାରେ ଉତ୍ତମ ସମୃଦ୍ଧି ରହିଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକେ ଖୁସି ଓ ଭଲ ଆଚରଣରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି।
କ୍ଷତ୍ରା ନିଵାରିତସ୍ତତ୍ର କସ୍ତ୍ଵମତ୍ର ସମାଗତଃ । କିଂ ତେ କାର୍ଯଂ ଵଦସ୍ଵେତି ପୃଷ୍ଟସ୍ତେନ ନ ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ସେଠାରେ ଏକ ପାହାରାଲୋକ ତାଙ୍କୁ ରୋକି ଜିଗ୍ୟାସା କଲେ, 'ତୁମେ କିଏ? ଏଠି କାହିଁକି ଆସିଛ? କଣ କାମ ଆଛି? କହ,' କିନ୍ତୁ ସେ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ।
ନିଃସୃତ୍ଯ ନଗରଦ୍ଵାରାତ୍ସ୍ଥିତଃ ସ୍ଥାଣୁରିଵାଚଲଃ । ଵିସ୍ମିତୋଽତିହସଂସ୍ତସ୍ଥୌ ଵଚୋ ନୋଵାଚ କିଞ୍ଚନ
ନଗର ଦ୍ୱାର ଛାଡ଼ି ବାହାରେ ଯାଇ, ସେ ଏକ ଥାମ ଭଳି ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇ ଦଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିଲେ, କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
ପ୍ରତୀହାର ଉଵାଚ ବ୍ରୂହି ମୂକୋଽସି କିଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍କିମର୍ଥଂ ତ୍ଵମିହାଗତଃ । ଚଲନଂ ଚ ଵିନା କାର୍ଯଂ ନ ଭଵେଦିତି ମେ ମତିଃ
ପାହାରାଲୋକ କହିଲେ, 'କହ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ କି ଗୁଙ୍ଗା? କାହିଁକି ଏଠି ଆସିଛ? ମୋ ମତରେ ଚଳନ ବିନା କୌଣସି କାମ ହୁଏନା।'
ରାଜାଜ୍ଞଯା ପ୍ରଵେଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ନଗରେଽସ୍ମିନ୍ସଦା ଦ୍ଵିଜ । ଅଜ୍ଞାତକୁଲଶୀଲସ୍ଯ ପ୍ରଵେଶୋ ନାତ୍ର ସର୍ଵଥା
'ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ, ଏହି ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ ସବୁବେଳେ ନିୟମିତ। ଯାହାଙ୍କର ବଂଶ ଓ ଆଚରଣ ଅଜଣା, ସେଠି ପ୍ରବେଶ କେବେ ହୁଏନା।'
ତେଜସ୍ଵୀ ଭାସି ନୂନଂ ତ୍ଵଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵେଦଵିତ୍ତମଃ । କୁଲଂ କାର୍ଯଂ ଚ ମେ ବ୍ରୂହି ଯଥେଷ୍ଟଂ ଗଚ୍ଛ ମାନଦ
'ତୁମେ ଦେଖିବାକୁ ତେଜସ୍ୱୀ ଲାଗୁଛ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବ। ତୁମର ବଂଶ ଓ କାମ କହ, ପରେ ମନ ଚାହିଁଲେ ଯାଅ, ମାନ୍ୟବ।'
ଶୁକ ଉଵାଚ ଯଦର୍ଥମାଗତୋଽସ୍ମ୍ଯତ୍ର ତତ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵଚନାତ୍ତଵ । ଵିଦେହନଗରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପ୍ରଵେଶୋ ଯତ୍ର ଦୁର୍ଲଭଃ
ଶୁକ କହିଲେ, 'ଯେ କାରଣରେ ମୁଁ ଏଠି ଆସିଥିଲି, ସେ କାମ ତୁମ ଉକ୍ତିରେ ପୂରା ହେଲା। ଏଠି ଯେଉଁଠି ପ୍ରବେଶ ଦୁର୍ଲଭ, ସେ ଭିଦେହ ନଗରକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଆସିଥିଲି।'
ମୋହୋଽଯଂ ମମ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେଃ ସମୁଲ୍ଲଙ୍ଘ୍ଯ ଗିରିଦ୍ଵଯମ୍ । ରାଜାନଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମୋଽହଂ ପର୍ଯଟନ୍ସମୁପାଗତଃ
'ମୋର ମନର ଭ୍ରମ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଦୁଇଟି ପାହାଡ଼ ଟପି ଆସିଲି। ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଘୁରି ଘୁରି ଏଠି ପହଞ୍ଚିଛି।'
ଵଞ୍ଚିତୋଽହଂ ସ୍ଵଯଂ ପିତ୍ରା ଦୂଷଣଂ କସ୍ଯ ଦୀଯତେ । ଭ୍ରାମିତୋଽହଂ ମହାଭାଗ କର୍ମଣା ଵା ମହୀତଲେ
'ମୋ ନିଜ ପିତା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଠକାଯାଇଛି—ଏଠି କାହାର ଦୋଷ? ଭାଗ୍ୟବାନ, କର୍ମ କିମ୍ବା ଭାଗ୍ୟରେ ମୁଁ ଏ ଭୂମିରେ ଘୁରୁଛି।'
ଧନାଶା ପୁରୁଷସ୍ଯେହ ପରିଭ୍ରମଣକାରଣମ୍ । ସା ମେ ନାସ୍ତି ତଥାପ୍ଯତ୍ର ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋଽସ୍ମି ଭ୍ରମାତ୍କିଲ
'ଧନ ଆଶା ଏହି ଜଗତରେ ଲୋକଙ୍କୁ ଘୁରାଇ ଦିଏ। ମୋ ପାଖରେ ସେ ଆଶା ନାହିଁ, ତଥାପି ଭ୍ରମରେ ଏଠିକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି।'
ନିରାଶସ୍ଯ ସୁଖଂ ନିତ୍ଯଂ ଯଦି ମୋହେ ନ ମଜ୍ଜତି । ନିରାଶୋଽହଂ ମହାଭାଗ ମଗ୍ନୋଽସ୍ମିନ୍ମୋହସାଗରେ
'ଯଦି ମନୁଷ୍ୟର କିଛି ଆଶା ନାହିଁ ଓ ଭ୍ରମରେ ଡୁବିଯାଏନି, ତେବେ ସେ ସଦା ଶାନ୍ତିରେ ରହେ। ମୋ ପାଖରେ ଆଶା ନାହିଁ, ଭାଗ୍ୟବାନ, ତଥାପି ଏହି ମୋହ ସାଗରରେ ଡୁବିଯାଇଛି।'
କ୍ଵ ମେରୁର୍ମିଥିଲା କ୍ଵେଯଂ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଚ ସମୁପାଗତଃ । ପରିଶ୍ରମଫଲଂ କିଂ ମେ ଵଞ୍ଚିତୋ ଵିଧିନା କିଲ
'ମେରୁ ପାହାଡ଼ କେଉଁଠି, ମିଥିଲା କେଉଁଠି, ଏବଂ ମୁଁ ପାଉଁ ଦ୍ୱାରା କିପରି ଏଠିକୁ ଆସିଲି? ମୋର ଶ୍ରମର ଫଳ କଣ? ନିଶ୍ଚୟ ଭାଗ୍ୟ ମୋତେ ଠକାଇଛି।'
ପ୍ରାରବ୍ଧଂ କିଲ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ଶୁଭଂ ଵାପ୍ଯଥଵାଶୁଭମ୍ । ଉଦ୍ଯମସ୍ତଦ୍ଵଶେ ନିତ୍ଯଂ କାରଯତ୍ଯେଵ ସର୍ଵଥା
'ଯେ କର୍ମ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି, ସେ ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ ଯେହେଉ, ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟମ ସେହି ଭାଗ୍ୟର ଅଧୀନ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ।'
ନ ତୀର୍ଥଂ ନ ଚ ଵେଦୋଽତ୍ର ଯଦର୍ଥମିହ ମେ ଶ୍ରମଃ । ଅପ୍ରଵେଶଃ ପୁରେ ଜାତୋ ଵିଦେହୋ ନାମ ଭୂପତିଃ
'ଏଠି କୌଣସି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ, ବେଦ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ—ତେବେ ମୁଁ କାହିଁକି ଏତେ ଶ୍ରମ କଲି? ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ ମିଳିଲା ନାହିଁ; ରାଜାଙ୍କ ନାମ ଭିଦେହ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଯା ଵିରରାମାଶୁ ମୌନୀଭୂତ ଇଵ ସ୍ଥିତଃ । ଜ୍ଞାତୋ ହି ପ୍ରତିହାରେଣ ଜ୍ଞାନୀ କଶ୍ଚିଦ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ଏଭଳି କହି, ସେ ଶୀଘ୍ର ନିରବ ହୋଇ ଥିଲେ, ଗୁଙ୍ଗା ଭଳି ଉଭୟ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ପାହାରାଲୋକ ଚିହ୍ନିଲେ ଯେ, ସେ କେହି ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ସାମପୂର୍ଵମୁଵାଚାସୌ ତଂ କ୍ଷତ୍ତା ସଂସ୍ଥିତଂ ମୁନିମ୍ । ଗଚ୍ଛ ଭୋ ଯତ୍ର ତେ କାର୍ଯଂ ଯଥେଷ୍ଟଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ମୃଦୁ କଥାରେ, ପାହାରାଲୋକ ସେଠି ଦଢ଼ି ଥିବା ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମହାଶୟ, ତୁମର କାମ ଯେଉଁଠି, ସେଠାକୁ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯାଆ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ।'