ଏକଦା କୁଂଭଯୋନିସ୍ତୁ ଲୋପାମୁଦ୍ରାପତିର୍ମୁନିଃ । ଗତ୍ଵା କୁମାରମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଵିଵିଧାଃ କଥାଃ
ଏକଥର, କୁମ୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏବଂ ଲୋପାମୁଦ୍ରାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ମୁନି, କୁମାରଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ତାଙ୍କଠାରୁ ବିଭିନ୍ନ କଥା ପଚାରିଲେ।
ସ ତସ୍ମୈ ଭଗଵାନ୍ସ୍କନ୍ଦଃ କଥଯାମାସ ଭୂରିଶଃ । ଦାନତୀର୍ଥଵ୍ରତାଦୀନାଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯୋପଚିତାଃ କଥାଃ
ତାପରେ ଭଗବାନ୍ ସ୍କନ୍ଦ ତାଙ୍କୁ ଦାନ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଏବଂ ବ୍ରତ ଇତ୍ୟାଦିର ମହିମା ଭରିଥିବା ଅନେକ କଥା କହିଲେ।
ଵାରାଣସ୍ଯାଶ୍ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ମଣିକର୍ଣୀଭଵଂ ତଥା । ଗଂଗାଯାଶ୍ଚାପି ତୀର୍ଥାନାଂ ଵର୍ଣିତଂ ବହୁଵିସ୍ତରମ୍
ସେ ବାରାଣସୀର ମହିମା, ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକାର ଉତ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ଗଙ୍ଗାର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ବି ଏକଦମ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵାଥ ସ ମୁନିଃ ପ୍ରୀତଃ କୁମାରଂ ଭୂରିଵର୍ଚସମ୍ । ପୁନଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଲୋକାନାଂ ହିତାର୍ଥଂ କୁଂଭସଂଭଵଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ମୁନି ଖୁସି ହୋଇ, ଲୋକମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ କୁମାରଙ୍କୁ ପୁଣିଥରେ ପଚାରିଲେ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ଭଗଵଂସ୍ତାରକାରାତେ ଦେଵୀଭାଗଵତସ୍ଯ ତୁ । ମାହାତ୍ମ୍ଯଶ୍ରଵଣେ ତସ୍ଯ ଵିଧିଂ ଚାପି ଵଦ ପ୍ରଭୋ
ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ଭଗବାନ୍, ତାରକାସୁରଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିବା ପ୍ରଭୁ, ଦେବୀଭାଗବତର ମହିମା ଶୁଣିବା ପ୍ରଣାଳୀଟି ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ଦେଵୀଭାଗଵତଂ ନାମ ପୁରାଣଂ ପରମୋତ୍ତମମ୍ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଜନନୀ ସାକ୍ଷାଦ୍ଗୀଯତେ ଯତ୍ର ଶାଶ୍ଵତୀ
ଏହି ଦେବୀଭାଗବତ ନାମକ ପୁରାଣ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ, ଯେଉଁଠି ତିନି ଲୋକର ଚିରନ୍ତନ ଜନନୀଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ।
ସ୍କନ୍ଦ ଉଵାଚ। ଶ୍ରୀଭାଗଵତମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କୋ ଵକ୍ତୁଂ ଵିସ୍ତରାତ୍କ୍ଷମଃ । ଶୃଣୁ ସଂକ୍ଷେପତୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍କଥଯିଷ୍ଯାମି ସାଂପ୍ରତମ୍
ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ: ଶ୍ରୀଭାଗବତର ମହିମାକୁ କିଏ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ? ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏବେ ମୁଁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ କହିଅଛି, ଶୁଣ।
ଯା ନିତ୍ଯା ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦରୂପିଣୀ ଜଗଦମ୍ବିକା । ସାକ୍ଷାତ୍ସମାଶ୍ରିତା ଯତ୍ର ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯିନୀ
ଯିଏ ଚିରନ୍ତନ, ସତ୍ୟ-ଚେତନା-ଆନନ୍ଦର ମୂର୍ତ୍ତି, ସେଇ ଜଗଦମ୍ବା, ଏଠି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ବସିଛନ୍ତି, ଭୋଗ ଓ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଅତସ୍ତଦ୍ଵାଙ୍ମଯୀ ମୂର୍ତିର୍ଦେଵୀଭାଗଵତେ ମୁନେ । ପଠନାଚ୍ଛ୍ରଵଣାଦ୍ଯସ୍ଯ ନ କିଂଚିଦିହ ଦୁର୍ଲଭମ୍
ତେଣୁ, ମୁନି, ଦେବୀଭାଗବତ ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦର ମୂର୍ତ୍ତି। ଏହାକୁ ପଢ଼ିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା, ଏଠାରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ନୁହେଁ।
ଆସୀଦ୍ଵିଵସ୍ଵତଃ ପୁତ୍ରଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେଵ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ । ସୋଽନପତ୍ଯୋଽକରୋଦିଷ୍ଟିଂ ଵସିଷ୍ଠାନୁମତୋ ନୃପଃ
ବିବସ୍ୱତଙ୍କ ଏକ ପୁଅ ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେ ଅସନ୍ତାନ ଥିଲେ, ଏବଂ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଏକ ଯଜ୍ଞ କଲେ।
ହୋତାରଂ ପ୍ରାର୍ଥଯାମାସ ଶ୍ରଦ୍ଧାଽଥ ଦଯିତା ମନୋଃ । କନ୍ଯା ଭଵତୁ ମେ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତଥୋପାଯୋ ଵିଧୀଯତାମ୍
ମନୁଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଶ୍ରଦ୍ଧା, ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ: 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋତେ ଏକ ଝିଅ ହେଉ, ଏହା ପାଇଁ ଉପାୟ କରନ୍ତୁ।'
ମନସା ଚିନ୍ତଯନ୍ହୋତା କନ୍ଯାମେଵାଜୁହୋଦ୍ଧଵିଃ । ତତସ୍ତଦ୍ଵ୍ଯଭିଚାରେଣ କନ୍ଯେଲା ନାମ ଚାଭଵତ୍
ପୁରୋହିତ ମନରେ ଭାବି, ଯଜ୍ଞରେ ଝିଅ ଅର୍ପଣ କଲେ। ଏହି ଅନୁଚିତ କାରଣରୁ, ଏକ ଝିଅ ଜନ୍ମ ନେଲା, ତାହାଙ୍କ ନାମ ହେଲା ଇଲା।
ଅଥ ରାଜା ସୁତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରୋଵାଚ ଵିମନା ଗୁରୁମ୍ । କଥଂ ସଙ୍କଲ୍ପଵୈଷମ୍ଯମିହ ଜାତଂ ପ୍ରଭୋ ତଵ
ତାପରେ ରାଜା ଝିଅକୁ ଦେଖି, ମନେ ଅଶାନ୍ତି ନେଇ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏଠି ଆମେ ଯାହା ଚିନ୍ତା କରିଥିଲୁ, ସେଥିରେ ଏହି ଭିନ୍ନତା କିପରି ହେଲା?'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସ ମୁନିର୍ଦଧ୍ଯୌ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ହୋତୁର୍ଵ୍ଯତିକ୍ରମମ୍ । ଈଶ୍ଵରଂ ଶରଣଂ ଯାତ ଇଲାଯାଃ ପୁଂସ୍ତ୍ଵକାମ୍ଯଯା
ଏହା ଶୁଣି, ସେ ମୁନି ଚିନ୍ତା କଲେ ଏବଂ ପୁରୋହିତଙ୍କ ତ୍ରୁଟି ବୁଝି, ଇଲାଙ୍କ ପୁରୁଷତ୍ୱ ଲାଗି ଇଶ୍ୱରଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ।
ମୁନେସ୍ତପଃପ୍ରଭାଵାଚ୍ଚ ପରେଶାନୁଗ୍ରହାତ୍ତଥା । ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଲୋକାନାମିଲା ପୁରୁଷତାମଗାତ୍
ମୁନିଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଓ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କର କୃପାରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ଇଳା ପୁରୁଷ ହେବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ।
ଗୁରୁଣା କୃତସଂସ୍କାରଃ ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନୋଽଥ ମନୋଃ ସୁତଃ । ନିଧିର୍ବଭୂଵ ଵିଦ୍ଯାନାଂ ସରିତାମିଵ ସାଗରଃ
ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଂସ୍କାର ପାଇ ପରେ, ମନୁଙ୍କ ପୁଅ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ଜ୍ଞାନର ଖଜାନା ହେଲେ, ଯେପରି ନଦୀମାନେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଇ ମିଶିଯାନ୍ତି।
ଅଥ କାଲେନ ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ତାରୁଣ୍ଯଂ ସମଵାପ୍ଯ ଚ । ମୃଗଯାର୍ଥଂ ଵନଂ ଯାତୋ ହଯମାରୁହ୍ଯ ସୈନ୍ଧଵମ୍
ସମୟ କ୍ରମେ, ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ଯୁବକ ହେବା ପରେ, ଶିନ୍ଧୁ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି ଶିକାର ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ।
ଵନାଦ୍ଵନାଂତରଂ ଗଚ୍ଛନ୍ବହୁ ବଭ୍ରାମ ସାନୁଗଃ । ଦୈଵାଦଧସ୍ତାଦ୍ଧେମାଦ୍ରେଃ ସ କୁମାରୋ ଵନଂ ଯଯୌ
ଏକ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଅନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲକୁ ସହଚରମାନେ ସହିତ ବହୁ ଘୁଞ୍ଚିଲେ; ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ସେ ରାଜକୁମାର ହେମାଦ୍ରି ପାହାଡ଼ର ତଳସ୍ଥଳ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
କସ୍ମିଂଶ୍ଚିତ୍ସମଯେ ଯତ୍ର ଭାର୍ଯଯାଽପର୍ଣଯା ସହ । ଅରମଦ୍ଦେଵଦେଵସ୍ତୁ ଶଙ୍କରୋ ଭଗଵାନ୍ମୁଦା
ସେଇ ସମୟରେ, ସେଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶଂକର ଭଗବାନ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅପର୍ଣ୍ଣା ସହ ଆନନ୍ଦରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ।
ତଦା ତୁ ମୁନଯସ୍ତତ୍ର ଶିଵଦର୍ଶନଲାଲସାଃ । ଆଜଗ୍ମୁରଥ ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗିରିଜା ଵ୍ରୀଡିତାଽଭଵତ୍
ତାହାବେଳେ, ଶିବଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଆଶାରେ କିଛି ଋଷି ସେଠାକୁ ଆସିଲେ; ସେମାନେ ଆସି ଦେଖିବା ପରେ, ଗିରିଜା ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ।
ରମମାଣୌ ତୁ ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗିରିଶୌ ସଂଶିତଵ୍ରତାଃ । ନିଵୃତ୍ତା ମୁନଯୋ ଜଗ୍ମୁର୍ଵୈକୁଣ୍ଠନିଲଯଂ ତଦା
ଗିରିଶ ଓ ତାଙ୍କ ସହଧର୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ଦେଖି, ସେଠାରେ ଥିବା ତପସ୍ୱୀ ଋଷିମାନେ ଚୁପଚାପ ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ବୈକୁଣ୍ଠ ନିବାସକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ପ୍ରିଯାଯାଃ ପ୍ରିଯମନ୍ଵିଚ୍ଛଞ୍ଛିଵୋଽରଣ୍ଯଂ ଶଶାପ ହ । ଅଦ୍ଯାରଭ୍ଯ ଵିଶେଦ୍ଯୋଽତ୍ର ପୁମାନ୍ ଯୋଷିଦ୍ଭଵେଦିତି
ପ୍ରିୟା ସହ ଏକାନ୍ତ ଚାହିଁ, ଶିବ ଏହି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଶାପ ଦେଲେ: 'ଆଜିଠାରୁ ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ଏଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବ, ସେ ସ୍ତ୍ରୀ ହେଇଯିବ।'
ତତ ଆରଭ୍ଯ ତଂ ଦେଶଂ ପୁରୁଷା ଵର୍ଜଯଂତି ହି । ତତ୍ର ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ବଭୂଵ ପ୍ରମଦୋତ୍ତମା
ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ପୁରୁଷମାନେ ସେଇ ଦେଶକୁ ଏଡ଼ି ଚାଲନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଉତ୍ତମ ସ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ।
ସ୍ତ୍ରୀଭୂତାନୁଗାନଶ୍ଵଂ ଵଡଵାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵିସ୍ମିତଃ । ଅଥ ସା ସୁନ୍ଦରୀ ଯୋଷା ଵିଚଚାର ଵନେ ଵନେ
ସ୍ତ୍ରୀ ହୋଇଯିବା ପରେ, ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ମାଡ଼ି ହୋଇଯିବାକୁ ଦେଖି, ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ; ପରେ ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ଯୁବତୀ ହୋଇ ଜଙ୍ଗଲେ ଜଙ୍ଗଲେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ।
ଏକଦା ସା ଜଗାମାଥ ବୁଧସ୍ଯାଶ୍ରମସନ୍ନିଧୌ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ଚାରୁସର୍ଵାଙ୍ଗୀଂ ପୀନୋନ୍ନତପଯୋଧରାମ୍
ଏକଦିନ ସେ ବୁଧଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ; ସେଠାରେ ବୁଧ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ରୂପରେ ସୁନ୍ଦର, ଉଚ୍ଚ ଓ ଭରି ପୟୋଧରା ଦେଖିଲେ।
ବିଂବୋଷ୍ଠୀଂ କୁନ୍ଦଦଶନାଂ ସୁମୁଖୀମୁତ୍ପଲେକ୍ଷଣାମ୍ । ଅନଙ୍ଗଶରଵିଦ୍ଧାଂଗଶ୍ଚକମେ ଭଗଵାନ୍ବୁଧଃ
ବିମ୍ବ ଫଳ ଭଳି ଠୋଠ, କୁନ୍ଦ ଫୁଲ ଭଳି ଦାନ୍ତ, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଓ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ନୟନ ଥିବା ସେଉଁଠି, କାମବାଣରେ ବିଧ୍ଧ ହୋଇ, ବୁଧ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଲେ।
ସାପି ତଂ ଚକମେ ସୁଭ୍ରୂଃ କୁମାରଂ ସୋମନଂଦନମ୍ । ତତସ୍ତସ୍ଯାଶ୍ରମେଽଵାତ୍ସୀଦ୍ରମମାଣା ବୁଧେନ ସା
ସେ ମଧ୍ୟ, ଚମକୁଥିବା ଭୃକୁଟି ସହିତ, ଚନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ର ବୁଧଙ୍କୁ ଭଲପାଇଲେ; ଏହିପରି, ସେ ବୁଧଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ରହି, ତାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରିଲେ।
ଅଥ କାଲେନ କିଯତା ପୁରୂରଵସମାତ୍ମଜମ୍ । ସ ତସ୍ଯାଂ ଜନଯାମାସ ମିତ୍ରାଵରୁଣସଂଭଵଃ
କିଛି ସମୟ ପରେ, ମିତ୍ରା ଓ ବରୁଣଙ୍କ ସନ୍ତାନ ବୁଧ, ତାଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ଦେଲେ, ଯାହାର ନାମ ପୁରୁରବାସ।
ଅଥ ଵର୍ଷେଷୁ ଯାତେଷୁ କଦାଚିତ୍ସା ବୁଧାଶ୍ରମେ । ସ୍ମୃତ୍ଵା ସ୍ଵଂ ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ଦୁଃଖିତା ନିର୍ଜଗାମ ହ
ଅନେକ ବର୍ଷ ପରେ, ସେ ବୁଧଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଥିବାବେଳେ, ନିଜ ପୂର୍ବ ଜୀବନ ମନେପକାଇ, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଗୁରୋରଥାଶ୍ରମଂ ଗତ୍ଵା ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ପ୍ରଣମ୍ଯ ତମ୍ । ନିଵେଦ୍ଯ ଵୃତ୍ତଂ ଶରଣଂ ଯଯୌ ପୁଂସ୍ତ୍ଵମଭୀପ୍ସତୀ
ପରେ, ଗୁରୁ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସମସ୍ତ ଘଟଣା କହିଲେ ଏବଂ ପୁନି ପୁରୁଷ ହେବାକୁ ଆଶ୍ରୟ ଚାହିଲେ।