ପରମା ପାପହନ୍ତ୍ରୀ ଚ ପରମାର୍ଗପ୍ରଦାଯିନୀ । ପରମେଶ୍ଵରୀ ପ୍ରଜୋତ୍ପତ୍ତିଃ ପରବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପିଣୀ
ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପାପ ନାଶକା, ଉତ୍ତମ ମାର୍ଗ ଦେବା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବୀ, ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭ, ପରବ୍ରହ୍ମ ରୂପା।
ମଦଦାତ୍ରୀ ମଦୋନ୍ମତ୍ତା ମାନଗମ୍ଯା ମହୋନ୍ନତା । ମନସ୍ଵିନୀ ମୁନିଧ୍ଯେଯା ମାର୍ତଣ୍ଡସହଚାରିଣୀ
ମଦ ଦେବା, ନିଜେ ମଦରେ ମତ୍ତ, ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ଅପ୍ରାପ୍ୟ, ଅତି ଉଚ୍ଚ, ଚିନ୍ତାଶୀଳା, ମୁନିମାନେ ଧ୍ୟାନ କରିଥିବା, ମାର୍ତଣ୍ଡ ସହଚାରିଣୀ।
ଜଯ ଲୋକେଶ୍ଵରି ପ୍ରାଜ୍ଞେ ପ୍ରଲଯାମ୍ବୁଦସନ୍ନିଭେ । ମହାମୋହଵିନାଶାର୍ଥଂ ପୂଜିତାସି ସୁରାସୁରୈଃ
ଜୟ ହେଉ, ଲୋକେଶ୍ୱରୀ, ପ୍ରାଜ୍ଞା, ପ୍ରଳୟ ମେଘ ସଦୃଶ, ମହାମୋହ ନାଶ ପାଇଁ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ଯମଲୋକାଭାଵକର୍ତ୍ରୀ ଯମପୂଜ୍ଯା ଯମାଗ୍ରଜା । ଯମନିଗ୍ରହରୂପା ଚ ଯଜନୀଯେ ନମୋ ନମଃ
ଯମଲୋକ ଅଭାବ ସୃଷ୍ଟିକାରିଣୀ, ଯମଙ୍କ ପୂଜା ଅଯୋଗ୍ୟ, ଯମଙ୍କୁ ଅଗ୍ରଜ, ଯମ ନିଗ୍ରହ ରୂପା, ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ, ପୁନଃପୁନ ନମସ୍କାର।
ସମସ୍ଵଭାଵା ସର୍ଵେଶୀ ସର୍ଵସଙ୍ଗଵିଵର୍ଜିତା । ସଙ୍ଗନାଶକରୀ କାମ୍ଯରୂପା କାରୁଣ୍ଯଵିଗ୍ରହା
ସମତା ଭାବରେ ଥିବା, ସମସ୍ତର ଶ୍ୱାମିନୀ, ସମସ୍ତ ସଂଗ ରହିତ, ସଂଗ ନାଶକା, ଇଚ୍ଛାନୁକୂଳ ରୂପା, ଦୟା ରୂପା।
କଙ୍କାଲକ୍ରୂରା କାମାକ୍ଷୀ ମୀନାକ୍ଷୀ ମର୍ମଭେଦିନୀ । ମାଧୁର୍ଯରୂପଶୀଲା ଚ ମଧୁରସ୍ଵରପୂଜିତା
କଙ୍କାଳ ଭଳି କ୍ରୂର, କାମ ଦୃଷ୍ଟି, ମୀନ ଦୃଷ୍ଟି, ମର୍ମ ଭେଦିବା, ମଧୁର ଭାବ ଓ ରୂପ ଥିବା, ମଧୁର ସ୍ୱର ଥିବା ଲୋକମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ମହାମନ୍ତ୍ରଵତୀ ମନ୍ତ୍ରଗମ୍ଯା ମନ୍ତ୍ରପ୍ରିଯଙ୍କରୀ । ମନୁଷ୍ଯମାନସଗମା ମନ୍ମଥାରିପ୍ରିଯଙ୍କରୀ
ମହାମନ୍ତ୍ର ଶକ୍ତି ଥିବା, ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ୟ, ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରେମ ଦେବା, ମନୁଷ୍ୟ ମନରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା, କାମ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ପ୍ରେମ ଦେବା।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥଵଟନିମ୍ବାମ୍ରକପିତ୍ଥବଦରୀଗତେ । ପନସାର୍କକରୀରାଦିକ୍ଷୀରଵୃକ୍ଷସ୍ଵରୂପିଣୀ
ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, ବଟ, ନିମ୍ବ, ଆମ୍ବ, କପିଥ, ବଦରୀ ଗଛରେ, ପନସ, ଅର୍କ, କରୀର ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଧ ଦେଇଥିବା ଗଛରେ ତୁମେ ରୂପା।
ଦୁଗ୍ଧଵଲ୍ଲୀନିଵାସାର୍ହେ ଦଯନୀଯେ ଦଯାଧିକେ । ଦାକ୍ଷିଣ୍ଯକରୁଣାରୂପେ ଜଯ ସର୍ଵଜ୍ଞଵଲ୍ଲଭେ
ଦୁଧ ଲତାର ମନୋହର ଝୋପଡ଼ିରେ ବସିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ଅତ୍ୟଧିକ ଦୟାଳୁ, ଦୟା ଓ କରୁଣାର ମୂର୍ତ୍ତି, ଦକ୍ଷିଣା ଓ କରୁଣାର ଆକାର ହେଉଥିବା, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ପ୍ରିୟ ମା, ତୁମେ ଜୟପ୍ରାପ୍ତ ହେଉ।
ଏଵଂ ସ୍ତଵେନ ଦେଵେଶୀଂ ପୂଜନାନ୍ତେ ସ୍ତୁଵୀତ ତାମ୍ । ଵ୍ରତସ୍ଯ ସକଲଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଲଭତେ ସର୍ଵଦା ନରଃ
ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା ଦ୍ୱାରା ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜାର ଶେଷରେ ସ୍ତୁତି କରିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି କରିଥିବା ଜଣେ ମଣିଷ ସଦା ନିଜ ବ୍ରତର ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।
ନିତ୍ଯଂ ଯଃ ପଠତେ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଦେଵୀପ୍ରୀତିକରଂ ନରଃ । ଆଧିଵ୍ଯାଧିଭଯଂ ନାସ୍ତି ରିପୁଭୀତିର୍ନ ତସ୍ଯ ହି
ଯେଉଁ ମଣିଷ ଦେବୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼େ, ସେ ଦୁଃଖ, ରୋଗ ଓ ଶତ୍ରୁ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
ଅର୍ଥାର୍ଥୀ ଚାର୍ଥମାପ୍ନୋତି ଧର୍ମାର୍ଥୀ ଧର୍ମମାପ୍ନୁଯାତ୍ । କାମାନଵାପ୍ନୁଯାତ୍କାମୀ ମୋକ୍ଷାର୍ଥୀ ମୋକ୍ଷମାଜପ୍ନୁଯାତ୍
ଯେଉଁଠି ଧନ ଚାହିଁଲେ ଧନ ମିଳେ, ଧର୍ମ ଚାହିଁଲେ ଧର୍ମ ମିଳେ, ଭୋଗ ଚାହିଁଲେ ଭୋଗ ମିଳେ, ମୋକ୍ଷ ଚାହିଁଲେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵେଦସମ୍ପନୋ ଵିଜଯୀ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଭଵେତ୍ । ଵୈଶ୍ଯଶ୍ଚ ଧନଧାନ୍ଯାଢ୍ଯୋ ଭଵେଚ୍ଛୂଦ୍ରଃ ସୁଖାଧିକଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ହୁଏ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ବିଜୟୀ ହୁଏ, ବୈଶ୍ୟ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରେ, ଶୂଦ୍ର ଅଧିକ ସୁଖ ପାଏ।
ସ୍ତୋତ୍ରମେତଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧକାଲେ ଯଃ ପଠେତ୍ପ୍ରଯତୋ ନରଃ । ପିତୄଣାମକ୍ଷଯା ତୃପ୍ତିର୍ଜାଯତେ କଲ୍ପଵର୍ତିନୀ
ଯେଉଁ ମଣିଷ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାଳରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼େ, ପିତୃଗଣଙ୍କର ତୃପ୍ତି ଅକ୍ଷୟ ଓ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ହୁଏ।
ଏଵମାରାଧନଂ ଦେଵ୍ଯାଃ ସମୁକ୍ତଂ ସୁରପୂଜିତମ୍ । ଯଃ କରୋତି ନରୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ସ ଦେଵୀଲୋକଭାଗ୍ଭଵେତ୍
ଏଭଳି ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଯେଉଁ ମଣିଷ ଭକ୍ତି ସହ କରେ, ସେ ଦେବୀର ଲୋକର ଅଂଶୀ ହୁଏ।
ଦେଵୀପୂଜନତୋ ଵିପ୍ର ସର୍ଵେ କାମା ଭଵନ୍ତି ହି । ସର୍ଵପାପହତିଃ ଶୁଦ୍ଧା ମତିରନ୍ତେ ପ୍ରଜାଯତେ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବୀ ପୂଜାରୁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ; ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଶେଷରେ ଶୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଯତ୍ର ତତ୍ର ଭଵେତ୍ପୂଜ୍ଯୋ ମାନ୍ଯୋ ମାନଧନେଷୁ ଚ । ଜାଯତେ ଜଗଦମ୍ବାଯାଃ ପ୍ରସାଦେନ ଵିରଞ୍ଚିଜ
ଜଗତ୍ମା ଦେବୀଙ୍କର କୃପାରେ, ମଣିଷ ସମସ୍ତଠାରେ, ମାନ୍ୟ ଓ ଧନୀମାନେ ମଧ୍ୟ, ସମ୍ମାନ ଓ ପୂଜାର ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ, ହେ ବ୍ରହ୍ମା।
ନରକାଣାଂ ନ ତସ୍ଯାସ୍ତି ଭଯଂ ସ୍ଵପ୍ନେଽପି କୁତ୍ରଚିତ୍ । ମହାମାଯାପ୍ରସାଦେନ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରାଦିଵର୍ଧନଃ
ଏପରି ମଣିଷ ପାଇଁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ, ନରକର ଭୟ ନାହିଁ; ମହାମାୟାଙ୍କର କୃପାରେ ପୁତ୍ର, ପୌତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଉନ୍ନତି ହୁଏ।
ଦେଵୀଭକ୍ତୋ ଭଵତ୍ଯେଵ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା । ଇତ୍ଯେଵଂ ତେ ସମାଖ୍ଯାତଂ ନରକୋଦ୍ଧାରଲକ୍ଷଣମ୍
ଦେବୀଭକ୍ତ ନିଶ୍ଚିତ ଭକ୍ତ ହୁଏ, ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏଭଳି ମୁଁ ତୁମକୁ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର ଲକ୍ଷଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି।
ପୂଜନଂ ହି ମହାଦେଵ୍ଯାଃ ସର୍ଵମଙ୍ଗଲକାରକମ୍ । ମଧୂକପୂଜନଂ ତଦ୍ଵନ୍ମାସାନାଂ କ୍ରମତୋ ମୁନେ
ମହାଦେବୀଙ୍କର ପୂଜା ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାଏ; ଏହିପରି ମଧୁକାର ପୂଜା ମାସଗୁଡିକର ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ହେ ମୁନି।
ସର୍ଵଂ ସମାଚରେଦ୍ଯସ୍ତୁ ପୂଜନଂ ମଧୁକାହ୍ଵଯମ୍ । ନ ତସ୍ଯ ରୋଗବାଧାଦିଭଯମୁଦ୍ଭଵତେଽନଘ
ଯେଉଁ ମଣିଷ ମଧୁକା ନାମକ ପୂଜା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କରେ, ହେ ନିର୍ମଳ, ସେ ରୋଗ, ବ୍ୟାଧି ଓ ଅନ୍ୟ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
ଅଥାନ୍ଯଦପି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପ୍ରକୃତେଃ ପଞ୍ଚକଂ ପରମ୍ । ନାମ୍ନା ରୂପେଣ ଚୋତ୍ପତ୍ତ୍ଯା ଜଗଦାନନ୍ଦଦାଯକମ୍
ଏବେ ମୁଁ ପ୍ରକୃତିର ପଞ୍ଚ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆକାର ବିଷୟରେ ନାମ, ରୂପ ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି ସହିତ କହିବି, ଯାହା ଜଗତକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ।
ସାଖ୍ଯାନଂ ଚ ସମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପ୍ରକୃତେଃ ପଞ୍ଚକଂ ମୁନେ । କୁତୂହଲକର ଚୈଵ ଶୃଣୁ ମୁକ୍ତିଵିଧାଯକମ୍
ହେ ମୁନି, ପ୍ରକୃତିର ପଞ୍ଚ ଆକାରର ବିବରଣୀ ଓ ମହିମା, ଯାହା କୌତୁହଳ ଜନ୍ମାଏ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ଶୁଣ।
ପ୍ରକୃତିଚରିତ୍ରଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଗଣେଶଜନନୀ ଦୁର୍ଗା ରାଧା ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସରସ୍ଵତୀ । ସାଵିତ୍ରୀ ଚ ସୃଷ୍ଟିଵିଧୌ ପ୍ରକୃତିଃ ପଞ୍ଚଧା ସ୍ମୃତା
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଗଣେଶଙ୍କ ଜନନୀ, ଦୁର୍ଗା, ରାଧା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସରସ୍ୱତୀ ଓ ସାବିତ୍ରୀ—ସୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରକୃତିର ପଞ୍ଚ ଆକାର ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ନାରଦ ଉଵାଚ ଆଵିର୍ବଭୂଵ ସା କେନ କା ଵା ସା ଜ୍ଞାନିନାଂଵର । କିଂ ଵା ତଲ୍ଲକ୍ଷଣଂ ସାଧୋ ବଭୂଵ ପଞ୍ଚଧା କଥମ୍
ନାରଦ କହିଲେ: କିଏ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ, ସେ କିଏ, ହେ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ? ତାଙ୍କର କି ଲକ୍ଷଣ, କିପରି ସେ ପଞ୍ଚ ଆକାର ହେଲେ?
ସର୍ଵାସାଂ ଚରିତଂ ପୂଜାଵିଧାନଂ ଗୁଣ ଈପ୍ସିତଃ । ଅଵତାରଃ କୁତ୍ର କସ୍ଯାସ୍ତନ୍ମେ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
ସମସ୍ତଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ, ପୂଜା ପ୍ରଣାଳୀ, ଗୁଣ, ଆବଶ୍ୟକ ଅବତାର ଓ କେଉଁଠି କିଏ ପ୍ରକାଶ ହେଲେ, ମୋତେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ପ୍ରକୃତେର୍ଲକ୍ଷଣଂ ଵତ୍ସ କୋ ଵା ଵକ୍ତୁଂ କ୍ଷମୋ ଭଵେତ୍ । କିଞ୍ଚିତ୍ତଥାପି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଚ୍ଛ୍ରୁତଂ ଧର୍ମଵକ୍ତ୍ରତଃ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି, ପ୍ରକୃତିର ସ୍ୱଭାବ କିଏ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିପାରିବ? ତଥାପି, ଧର୍ମର ମୁଖରୁ ଯେଉଁ କଥା ଶୁଣିଛି, ତାହାର କିଛି ଅଂଶ ମୁଁ କହିବି।
ପ୍ରକୃଷ୍ଟଵାଚକଃ ପ୍ରଶ୍ନ କୃତିଶ୍ଚ ସୃଷ୍ଟିଵାଚକଃ । ସୃଷ୍ଟୌ ପ୍ରକୃଷ୍ଟା ଯା ଦେଵୀ ପ୍ରକୃତିଃ ସା ପ୍ରକୀର୍ତିତା
'ପ୍ରକୃଷ୍ଟ' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା, ଏବଂ 'କୃତି' ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସୃଷ୍ଟି। ଯେଉଁ ଦେବୀ ସୃଷ୍ଟିରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ସେହିଁ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରକୃତି।
ଗୁଣେ ସତ୍ତ୍ଵେ ପ୍ରକୃଷ୍ଟେ ଚ ପ୍ରଶବ୍ଦୋ ଵର୍ତତେ ଶ୍ରୁତଃ । ମଧ୍ଯମେ ରଜସି କୃଶ୍ଚ ତିଶବ୍ଦସ୍ତମସି ସ୍ମୃତଃ
ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହେଲେ 'ପ୍ର' ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଏହା ଶୁଣିଯାଇଛି। ରଜସ ମଧ୍ୟମ ହେଲେ 'କୃ' ଶବ୍ଦ ହୁଏ, ତମସ ଅଧିକ ହେଲେ 'ତି' ଶବ୍ଦ ମନେ ପକାଯାଏ।
ତ୍ରିଗୁଣାତ୍ମସ୍ଵରୂପା ଯା ସା ଚ ଶକ୍ତିସମନ୍ଵିତା । ପ୍ରଧାନା ସୃଷ୍ଟିକରଣେ ପ୍ରକୃତିସ୍ତେନ କଥ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ଦେବୀ ତିନି ଗୁଣର ମୂଳ ସ୍ୱଭାବ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସୃଷ୍ଟିରେ ସେ 'ପ୍ରଧାନା' ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ, ଏହିପରି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରକୃତି କୁହାଯାଏ।