ନରାଣାଂ ଶତଶଃ ସନ୍ତି ଯାତନାସ୍ଥାନଭୂମଯଃ । ସହସ୍ରଶୋଽପି ଦେଵର୍ଷେ ଉକ୍ତାନୁକ୍ତାଂସ୍ତଥାପି ହି
ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଶତଶଃ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେବା ସ୍ଥାନ ଅଛି; ହେ ଦେବ ଋଷି, ଏହା ସହସ୍ର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅଛି, କିଛି ବର୍ଣ୍ଣିତ, କିଛି ଅବର୍ଣ୍ଣିତ।
ଵିଶନ୍ତି ନରକାନେତାନ୍ଯାତନାବହୁଲାନ୍ମୁନେ । ତଥା ଧର୍ମପରାଶ୍ଚାପି ଲୋକାନ୍ଯାନ୍ତି ସୁଖୋଦ୍ଗତାନ୍
ହେ ମୁନି, ଏହି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଥିବା ନରକକୁ ଲୋକମାନେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ସୁଖ ଦେଇଥିବା ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ସ୍ଵଧର୍ମୋ ବହୁଧା ଗୀତୋ ଯଥା ତଵ ମହାମୁନେ । ଦେଵୀପୂଜନରୂପୋ ହି ଦେଵ୍ଯାରାଧନଲକ୍ଷଣଃ
ହେ ମହାମୁନି, ତୁମର ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି; ଏହା ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା ରୂପ, ଦେବୀଙ୍କ ଉପାସନା ହେଉଛି ତାହାର ଲକ୍ଷଣ।
ଯେନାନୁଷ୍ଠିତମାତ୍ରେଣ ନରୋ ନ ନରକଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ସା ଦେଵୀ ଭଵପାଥୋଧେରୁଦ୍ଧର୍ତ୍ରୀ ପୂଜିତା ନୃଣାମ୍
ଏହି କର୍ମ କେବଳ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ନରକକୁ ଯାଏନାହିଁ; ସେଇ ଦେବୀ, ଯେଉଁଠି ପୂଜିତ, ଲୋକମାନେକୁ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି।
ଦେଵୀପୂଜନଵିଧିନିରୂପଣମ୍ ନାରଦ ଉଵାଚ ଧର୍ମଶ୍ଚ କୀଦୃଶସ୍ତାତ ଦେଵ୍ଯାରାଧନଲକ୍ଷଣଃ । କଥମାରାଧିତା ଦେଵୀ ସା ଦଦାତି ପରଂ ପଦମ୍
ଦେବୀପୂଜାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିବରଣ। ନାରଦ କହିଲେ: ପ୍ରଭୁ, ଦେବୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପୂଜିବାର ଧର୍ମ କେମିତି? କେମିତି ଓ କେବେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ସେ ଉତ୍ତମ ପଦ ଦେଇଥାନ୍ତି?
ଆରାଧନଵିଧିଃ କୋ ଵା କଥମାରାଧିତା କଦା । କେନ ସା ଦୁର୍ଗନରକାଦ୍ଦୁର୍ଗା ତ୍ରାଣପ୍ରଦା ଭଵେତ୍
ପୂଜା କରିବାର ଠିକ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟା କଣ? କେମିତି ଓ କେବେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ? କିଏ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ନରକ ଓ ସଙ୍କଟରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି?
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଦେଵର୍ଷେ ଶୃଣୁ ଚିତ୍ତୈକାଗ୍ର୍ଯେଣ ମେ ଵିଦୁଷାଂ ଵର । ଯଥା ପ୍ରସୀଦତେ ଦେଵୀ ଧର୍ମାରାଧନତଃ ସ୍ଵଯମ୍
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଦେବର୍ଷି, ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ଶୁଣ, କିପରି ଧର୍ମରେ ଦେବୀ ପୂଜା କଲେ ସେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ଏହି କଥା ମୁଁ କହୁଛି।
ସ୍ଵଧର୍ମୋ ଯାଦୃଶଃ ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ତଂ ଚ ମେ ଶୃଣୁ ନାରଦ । ଅନାଦାଵିହ ସଂସାରେ ଦେଵୀ ସଶୃଜିତା ସ୍ଵଯମ୍
ନାରଦ, ନିଜର ଧର୍ମ କଣ ତାହା ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ। ଏହି ଅନାଦି ସଂସାରରେ ଦେବୀ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚାଲାନ୍ତି।
ପରିପାଲଯତେ ଘୋରସଙ୍କଟାଦିଷୁ ସା ମୁନେ । ସା ଦେଵୀ ପୂଜ୍ଯତେ ଲୋକୈର୍ଯଥାଵତ୍ତଦ୍ଵିଧିଂ ଶୃଣୁ
ମୁନି, ଭୟଙ୍କର ସଙ୍କଟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଦେବୀ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ଲୋକମାନେ ଯଥାବିଧି ପୂଜିବା ଉଚିତ, ସେଇ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମୁଁ କହୁଛି, ଶୁଣ।
ପ୍ରତିପତ୍ତିଥିମାସାଦ୍ଯ ଦେଵୀମାଜ୍ଯେନ ପୂଜଯେତ୍ । ଘୃତଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ରୋଗହୀନୋ ଭଵେତ୍ସଦା
ପ୍ରତିପଦ ତିଥିରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଘିଅ ଦେଇ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦିନ ଘିଅ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ ସେ ସଦା ରୋଗମୁକ୍ତ ରହିଥାଏ।
ଦ୍ଵିତୀଯାଯାଂ ଶର୍କରଯା ପୂଜଯେଜ୍ଜଗଦମ୍ବିକାମ୍ । ଶର୍କରାଂ ପ୍ରଦଦେଦ୍ଵିପ୍ରେ ଦୀର୍ଘାଯୁର୍ଜାଯତେ ନରଃ
ଦ୍ୱିତୀୟା ତିଥିରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଚିନି ଦେଇ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦିନ ଚିନି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ ମଣିଷ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୁଏ।
ତୃତୀଯାଦିଵସେ ଦେଵ୍ଯୈ ଦୁଗ୍ଧଂ ପୂଜନକର୍ମଣି । କ୍ଷୀରଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜାଗ୍ର୍ଯାଯ ସର୍ଵଦୁଃଖାତିଗୋ ଭଵେତ୍
ତୃତୀୟା ଦିନ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦୁଧ ଦେଇ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦିନ ଦୁଧ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଚତୁର୍ଥ୍ଯାଂ ପୂଜନେଽପୂପା ଦେଯା ଦେଵ୍ଯୈ ଦ୍ଵିଜାଯ ଚ । ଅପୂପା ଏଵ ଦାତଵ୍ଯା ନ ଵିଘ୍ନୈରଭିଭୂଯତେ
ଚତୁର୍ଥୀ ଦିନ ଦେବୀଙ୍କୁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପିଠା ଦେଇ ପୂଜିବା ଉଚିତ। କେବଳ ପିଠା ଦେଲେ କୌଣସି ବାଧା ଆସେନାହିଁ।
ପଞ୍ଚମ୍ଯାଂ କଦଲୀଜାତଂ ଫଲଂ ଦେଵ୍ଯୈ ନିଵେଦଯେତ୍ । ତଦେଵ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ଦେଯଂ ମେଧାଵାନ୍ପୁରୁଷୋ ଭଵେତ୍
ପଞ୍ଚମୀ ଦିନ କଦଳୀ ଗଛର ଫଳ ଦେବୀଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ। ସେଇ ଫଳ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୁଅନ୍ତି।
ଷଷ୍ଠୀତିଥୌ ମଧୁ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଦେଵୀପୂଜନକର୍ମଣି । ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ଚ ଦାତଵ୍ଯଂ ମଧୁ କାନ୍ତିର୍ଯତୋ ଭଵେତ୍
ଷଷ୍ଠୀ ତିଥିରେ ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜାରେ ମଧୁ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ଦିନ ମଧୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ ଶରୀରରେ ରୂପ ଓ ଆକର୍ଷଣ ବଢ଼େ।
ସପ୍ତମ୍ଯାଂ ଗୁଡନୈଵେଦ୍ଯଂ ଦେଵ୍ଯୈ ଦତ୍ତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜାଯ ଚ । ଗୁଡଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଶୋକହୀନୋ ଜାଯତେ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ସପ୍ତମୀ ଦିନ ଦେବୀଙ୍କୁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗୁଡ଼ ଦେଇ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ଦିନ ଗୁଡ଼ ଦେଲେ ଶୋକ ଦୂର ହୁଏ।
ନାରିକେଲମଥାଷ୍ଟମ୍ଯାଂ ଦେଵ୍ଯୈ ନୈଵେଦ୍ଯମର୍ପଯେତ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯଂ ତାପହୀନୋ ଭଵେନ୍ନରଃ
ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନ ଦେବୀଙ୍କୁ ନାଡ଼ିଆ ଦେଇ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ଦିନ ନାଡ଼ିଆ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ ତାପ ଦୂର ହୁଏ।
ନଵମ୍ଯାଂ ଲାଜମମ୍ବାଯୈ ଚାର୍ପଯିତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜାଯ ଚ । ଦତ୍ତ୍ଵା ସୁଖାଧିକୋ ଭୂଯାଦିହ ଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ
ନବମୀ ଦିନ ମାଆଙ୍କୁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଲାଉ ଦେଇ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଲେ, ଏହି ଦିନ ଦେଲେ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଅଧିକ ସୁଖ ମିଳେ।
ଦଶମ୍ଯାମର୍ପଯିତ୍ଵା ତୁ ଦେଵ୍ଯୈ କୃଷ୍ଣତିଲାନ୍ମୁନେ । ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ପ୍ରଦତ୍ତ୍ଵା ତୁ ଯମଲୋକାଦ୍ଭଯଂ ନ ହି
ଦଶମୀ ଦିନ ଦେବୀଙ୍କୁ କଳା ତିଳ ଦେଇ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ। ସେଇ ତିଳ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ ଯମଲୋକର ଭୟ ରହେନାହିଁ।
ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ଦଧି ତଥା ଦେଵ୍ଯୈ ଚାର୍ପଯତେ ତୁ ଯଃ । ଦଦାତି ବ୍ରାହ୍ମଣାଯୈତଦ୍ଦେଵୀପ୍ରିଯତମୋ ଭଵେତ୍
ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଯେ କେହି ଦେବୀଙ୍କୁ ଦହି ଦେଇ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଥାଏ, ସେ ଦେବୀଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ହୁଏ।
ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ପୃଥୁକାନ୍ଦେଵ୍ଯୈ ଦତ୍ତ୍ଵାଚାର୍ଯାଯ ଯୋ ଦଦେତ୍ । ତାନେଵ ଚ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ ଦେଵୀପ୍ରିଯତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ଯେ କେହି ଦେବୀଙ୍କୁ ଚିଡ଼ା ଦେଇ ଓ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେଇଥାଏ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଦେବୀଙ୍କର କୃପା ପାଏ।
ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ଚ ଦୁର୍ଗାଯୈ ଚଣକାନ୍ପ୍ରଦଦାତି ଚ । ତାନେଵ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵିପ୍ରାଯ ପ୍ରଜାସନ୍ତତିମାନ୍ଭଵେତ୍
ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନ ଯେ କେହି ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ଚଣା ଦେଇ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଥାଏ, ସେ ସନ୍ତାନ ସମୃଦ୍ଧି ପାଏ।
ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ଚ ଦେଵର୍ଷେ ଦେଵ୍ଯୈ ସକ୍ତୂନ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ତାନେଵ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିପ୍ରାଯ ଶିଵସ୍ଯ ଦଯିତୋ ଭଵେତ୍
ଦେବତାମାନଙ୍କର ଋଷି, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ଜଣେ ଭକ୍ତ ଦେବୀଙ୍କୁ ଭୁନା ଶସ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ସେହି ଭୁନା ଶସ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଶିବଙ୍କର ପ୍ରିୟ ହେବ।
ପାଯସଂ ପୂର୍ଣିମାତିଥ୍ଯାମପର୍ଣାଯୈ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ଦଦାତି ଚ ଦ୍ଵିଜାଗ୍ର୍ଯାଯ ପିତୃନୁଦ୍ଧରତେଽଖିଲାନ୍
ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ତିଥିରେ ଅପର୍ଣ୍ଣା ଦେବୀଙ୍କୁ ଖିର ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ଖିର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ, ସମସ୍ତ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଏ।
ତତ୍ତିଥୌ ହଵନଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଦେଵୀପ୍ରୀତ୍ଯୈ ମହାମୁନେ । ତତ୍ତତ୍ତିଥ୍ଯୁକ୍ତଵସ୍ତୂନାମଶେଷାରିଷ୍ଟନାଶନମ୍
ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତିଥିମାନେରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ହବନ କରିବା ଉଚିତ, ମହାମୁନି। ଏହି ତିଥିରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଜିନିଷ ଦେଇଲେ, ସମସ୍ତ ଅପଶକୁନ ଦୂର ହୁଏ।
ରଵିଵାରେ ପାଯସଂ ଚ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍ । ସୋମଵାରେ ପଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଭୌମେ ଚ କଦଲୀଫଲମ୍
ରବିବାରେ ଖିର ନୈବେଦ୍ୟ ଭାବରେ ଦେବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ସୋମବାରେ ଦୁଧ ଦେବା ଉଚିତ, ମଙ୍ଗଳବାରେ କଦଳୀ ଫଳ।
ବୁଧଵାରେ ଚ ସମ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନଵନୀତଂ ନଵଂ ଦ୍ଵିଜ । ଗୁରୁଵାରେ ଶର୍କରାଂ ଚ ସିତାଂ ଭାର୍ଗଵଵାସରେ
ବୁଧବାରେ ନୂଆ ମଖନ ଦେବାକୁ କୁହାଯାଇଛି, ଦ୍ୱିଜ। ଗୁରୁବାରେ ସିଧା ଚିନି, ଶୁକ୍ରବାରେ ଚିନି ଦେବା ଉଚିତ।
ଶନିଵାରେ ଘୃତଂ ଗଵ୍ଯଂ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍ । ସପ୍ତଵିଂଶତିନକ୍ଷତ୍ରନୈଵେଦ୍ଯଂ ଶ୍ରୂଯତାଂ ମୁନେ
ଶନିବାରେ ଗାଈଁ ଘିଅ ନୈବେଦ୍ୟ ଭାବରେ ଦେବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ଏବେ, ମୁନି, ସତାଇଟି ନକ୍ଷତ୍ର ପାଇଁ ନୈବେଦ୍ୟ କଣ ହେଉଛି, ଶୁଣ।
ଘୃତଂ ତିଲଂ ଶର୍କରାଂ ଚ ଦଧି ଦୁଗ୍ଧଂ କିଲାଟକମ୍ । ଦଥିକୂର୍ଚୀ ମୋଦକଂ ଚ ଫେଣିକାଂ ଘୃତମଣ୍ଡକମ୍
ଘିଅ, ତିଳ, ଚିନି, ଦହି, ଦୁଧ, କିଳାଟକ, ଦହିକୁର୍ଚ୍ଚି, ମିଠା ଲଡୁ, ଫେଣିକା, ଘିଅ ମଣ୍ଡାକ—
କଂସାରଂ ଵଟପତ୍ରଂ ଚ ଘୃତପୂରମତଃ ପରମ୍ । ଵଟକଂ କୋକରସକଂ ପୂରଣଂ ମଧୁ ସୂରଣମ୍
କଂସାର, ବଟପତ୍ର, ଘିଅ ପୁରା, ବଟକ, କୋକରସକ, ପୁରଣ, ମଧୁ, ଓ ସୁରଣ—