ଯଥା ସର୍ପାଦିକାସ୍ତେଽପି ନରକେ ନିପତନ୍ତି ହି । ଦନ୍ଦଶୂକାଭିଧାନେ ଚ ଯତ୍ରୋତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ସର୍ଵତଃ
—ସେମାନେ ସାପ ଓ ଏହା ପରି ଜନ୍ତୁମାନେ ପରି ନରକକୁ ଝରିପଡ଼ନ୍ତି; ଦଣ୍ଡଶୂକ ନାମକ ନରକରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଏପରି ପ୍ରାଣୀମାନେ ସବୁଠାରେ ଉଠିଆସନ୍ତି।
ପଞ୍ଚାନନଃ ସପ୍ତମୁଖା ଗ୍ରସନ୍ତି ନରକାଗତାନ୍ । ଯଥା ବିଲେଶଯା ଵିପ୍ର କ୍ରୂରବୁଦ୍ଧିସମନ୍ଵିତାଃ
ସେଠାରେ ପାଞ୍ଚ କିମ୍ବା ସାତ ମୁହଁ ଥିବା ଜନ୍ତୁମାନେ ନରକକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବା ଲୋକମାନେକୁ ଖାଇଯାନ୍ତି, ଯେପରି ଗୁହାରେ ବସୁଥିବା କ୍ରୁର ମନର ଜନ୍ତୁମାନେ ତାଙ୍କ ଶିକାରକୁ ଧରନ୍ତି।
ଯେଽଵଟେଷୁ କୁସୂଲାଦିଗୁହାଦିଷୁ ନିରୁନ୍ଧତେ । ତାନମୁତ୍ରୋଦ୍ଯତକରାଃ କୀନାଶପରିସେଵକାଃ ॥ ୧୯ ତେଷ୍ଵେଵୋପଵିଶିତ୍ଵା ଚ ସଗରେଣ ଚ ଵହ୍ନିନା । ଧୂମେନ ଚ ନିରୁନ୍ଧନ୍ତି ପାପକର୍ମରତାନ୍ନରାନ୍
ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ଗଡ଼, କାଠି, ଗୁହା ଓ ଏହା ପରି ଅନ୍ଧକାର ସ୍ଥାନରେ ଆଟକାଇ ଦିଅନ୍ତି, ସେଠାରେ ଯମର ଦୂତମାନେ ହାତ ଉଠାଇ ସେମାନେକୁ ଧରିନେଇ, ଏଠି ବସି, ଅଗ୍ନି, ଧୂଆଁ ଓ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ପାପୀମାନେକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଅନ୍ତି।
ଯୋଽତିଥୀନ୍ସମଯପ୍ରାପ୍ତାନ୍ଦିଧକ୍ଷୁରିଵ ଚକ୍ଷୁଷା । ପାପେନେହାଲୋକଯେଚ୍ଚ ସ୍ଵଯଂ ଗୃହପତିର୍ଦ୍ଵିଜଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଯଦି ଗୃହସ୍ଥ ନିଜ ଘରକୁ ସମୟରେ ଆସିଥିବା ଅତିଥିମାନେକୁ ପାପ ଭାବରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ଜଳିଯିବା ପରି ଚାହିଁଥାଏ—
ତସ୍ଯାପି ପାପଦୃଷ୍ଟେର୍ହି ନିରଯେ ଯମକିଙ୍କରାଃ । ଅକ୍ଷିଣୀ ଵଜ୍ରତୁଣ୍ଡା ଯେ କଙ୍କାଃ କାକଵଟାଦଯଃ
—ତେବେ ସେହି ପାପ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ, ନରକରେ ଯମର ଦୂତମାନେ, ହୀରା ଚୁଞ୍ଚ ଥିବା କାଉଁ, କାକ ଓ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ, ତାଙ୍କ ଆଖିକୁ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି।
ଗୃଧ୍ରାଃ କ୍ରୂରତରାଶ୍ଚାପି ପ୍ରସହ୍ଯୋତ୍ପାଟଯନ୍ତି ହି । ଯ ଆଢ୍ଯାଭିମତିର୍ଯାତି ଅହଙ୍କୃତ୍ଯାତିଗର୍ଵିତଃ
ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ କ୍ରୁର ଗିଧମାନେ ଜୋରକରି ତାଙ୍କ ଆଖି ଉଖଳି ନେଇଯାନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଧନୀ ଓ ଅହଂକାରରେ ଭରିଥାନ୍ତି—
ତିର୍ଯକ୍ପ୍ରେକ୍ଷଣ ଏଵାତ୍ରାଭିଵିଶଙ୍କୀ ନରାଧମଃ । ଚିନ୍ତଯାର୍ଥସ୍ଯ ସର୍ଵତ୍ରାଯତିଵ୍ଯଯସ୍ଵରୂପଯା
—ସେଉଁଠି ଏପରି ମନୁଷ୍ୟ, ସବୁଠାରେ ସନ୍ଦେହ କରି, ଅନ୍ୟମାନେକୁ ଟେଢ଼ା ଚାହିଁଥାଏ, ଏବଂ ସେ ନିଜ ଧନ ଓ ତାହାର ହାନି ନେଇ ସବୁବେଳେ ଚିନ୍ତାରେ ରହେ।
ଶୁଷ୍ଯଦ୍ଧୃଦଯଵକ୍ତ୍ରଶ୍ଚ ନିର୍ଵୃତିଂ ନୈଵ ଗଚ୍ଛତି । ଗ୍ରହଵଦ୍ରକ୍ଷତେ ଚାର୍ଥଂ ସ ପ୍ରେତୋ ଯମକିଙ୍କରୈଃ
ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଓ ମୁହଁ ଶୁଖିଯାଏ, ସେ କେବେ ଶାନ୍ତି ପାଉନାହାନ୍ତି; ଭୂତ ପରି ନିଜ ଧନକୁ ଧରି ରହନ୍ତି, ଯମର ଦୂତମାନେ ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ସୂଚୀମୁଖେ ଚ ନରକେ ପାତ୍ଯତେ ନିଜକର୍ମଣା । ଵିତ୍ତଗ୍ରହଂ ଚ ପୁରୁଷଂ ଵାଯକା ଇଵ ଯାମ୍ଯକାଃ
ନିଜ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ସୂଚୀମୁଖ ନାମକ ନରକକୁ ପକାଯାଏ; ଧନରେ ଆସକ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଯମର ଦୂତମାନେ ବୁନାଇବା ପରି ସୂତାରେ ବାନ୍ଧି ଦିଅନ୍ତି।
କିଙ୍କରାଃ ସର୍ଵତୋଽଙ୍ଗେଷୁ ସୂତ୍ରୈଃ ପରିଵଯନ୍ତି ହି । ଏତେ ବହୁଵିଧା ଵିପ୍ର ନରକାଃ ପାପକର୍ମଣାମ୍
ଦୂତମାନେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗକୁ ସୂତାରେ ବୁନି ଦିଅନ୍ତି; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହିପରି ଅନେକ ପ୍ରକାର ନରକ ପାପ କର୍ମ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅଛି।
ନରାଣାଂ ଶତଶଃ ସନ୍ତି ଯାତନାସ୍ଥାନଭୂମଯଃ । ସହସ୍ରଶୋଽପି ଦେଵର୍ଷେ ଉକ୍ତାନୁକ୍ତାଂସ୍ତଥାପି ହି
ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଶତଶଃ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେବା ସ୍ଥାନ ଅଛି; ହେ ଦେବ ଋଷି, ଏହା ସହସ୍ର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅଛି, କିଛି ବର୍ଣ୍ଣିତ, କିଛି ଅବର୍ଣ୍ଣିତ।
ଵିଶନ୍ତି ନରକାନେତାନ୍ଯାତନାବହୁଲାନ୍ମୁନେ । ତଥା ଧର୍ମପରାଶ୍ଚାପି ଲୋକାନ୍ଯାନ୍ତି ସୁଖୋଦ୍ଗତାନ୍
ହେ ମୁନି, ଏହି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଥିବା ନରକକୁ ଲୋକମାନେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ସୁଖ ଦେଇଥିବା ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ସ୍ଵଧର୍ମୋ ବହୁଧା ଗୀତୋ ଯଥା ତଵ ମହାମୁନେ । ଦେଵୀପୂଜନରୂପୋ ହି ଦେଵ୍ଯାରାଧନଲକ୍ଷଣଃ
ହେ ମହାମୁନି, ତୁମର ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି; ଏହା ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା ରୂପ, ଦେବୀଙ୍କ ଉପାସନା ହେଉଛି ତାହାର ଲକ୍ଷଣ।
ଯେନାନୁଷ୍ଠିତମାତ୍ରେଣ ନରୋ ନ ନରକଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ସା ଦେଵୀ ଭଵପାଥୋଧେରୁଦ୍ଧର୍ତ୍ରୀ ପୂଜିତା ନୃଣାମ୍
ଏହି କର୍ମ କେବଳ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ନରକକୁ ଯାଏନାହିଁ; ସେଇ ଦେବୀ, ଯେଉଁଠି ପୂଜିତ, ଲୋକମାନେକୁ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି।
ଦେଵୀପୂଜନଵିଧିନିରୂପଣମ୍ ନାରଦ ଉଵାଚ ଧର୍ମଶ୍ଚ କୀଦୃଶସ୍ତାତ ଦେଵ୍ଯାରାଧନଲକ୍ଷଣଃ । କଥମାରାଧିତା ଦେଵୀ ସା ଦଦାତି ପରଂ ପଦମ୍
ଦେବୀପୂଜାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିବରଣ। ନାରଦ କହିଲେ: ପ୍ରଭୁ, ଦେବୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପୂଜିବାର ଧର୍ମ କେମିତି? କେମିତି ଓ କେବେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ସେ ଉତ୍ତମ ପଦ ଦେଇଥାନ୍ତି?
ଆରାଧନଵିଧିଃ କୋ ଵା କଥମାରାଧିତା କଦା । କେନ ସା ଦୁର୍ଗନରକାଦ୍ଦୁର୍ଗା ତ୍ରାଣପ୍ରଦା ଭଵେତ୍
ପୂଜା କରିବାର ଠିକ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟା କଣ? କେମିତି ଓ କେବେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ? କିଏ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ନରକ ଓ ସଙ୍କଟରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି?
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଦେଵର୍ଷେ ଶୃଣୁ ଚିତ୍ତୈକାଗ୍ର୍ଯେଣ ମେ ଵିଦୁଷାଂ ଵର । ଯଥା ପ୍ରସୀଦତେ ଦେଵୀ ଧର୍ମାରାଧନତଃ ସ୍ଵଯମ୍
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଦେବର୍ଷି, ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ଶୁଣ, କିପରି ଧର୍ମରେ ଦେବୀ ପୂଜା କଲେ ସେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ଏହି କଥା ମୁଁ କହୁଛି।
ସ୍ଵଧର୍ମୋ ଯାଦୃଶଃ ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ତଂ ଚ ମେ ଶୃଣୁ ନାରଦ । ଅନାଦାଵିହ ସଂସାରେ ଦେଵୀ ସଶୃଜିତା ସ୍ଵଯମ୍
ନାରଦ, ନିଜର ଧର୍ମ କଣ ତାହା ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ। ଏହି ଅନାଦି ସଂସାରରେ ଦେବୀ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚାଲାନ୍ତି।
ପରିପାଲଯତେ ଘୋରସଙ୍କଟାଦିଷୁ ସା ମୁନେ । ସା ଦେଵୀ ପୂଜ୍ଯତେ ଲୋକୈର୍ଯଥାଵତ୍ତଦ୍ଵିଧିଂ ଶୃଣୁ
ମୁନି, ଭୟଙ୍କର ସଙ୍କଟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଦେବୀ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ଲୋକମାନେ ଯଥାବିଧି ପୂଜିବା ଉଚିତ, ସେଇ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମୁଁ କହୁଛି, ଶୁଣ।
ପ୍ରତିପତ୍ତିଥିମାସାଦ୍ଯ ଦେଵୀମାଜ୍ଯେନ ପୂଜଯେତ୍ । ଘୃତଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ରୋଗହୀନୋ ଭଵେତ୍ସଦା
ପ୍ରତିପଦ ତିଥିରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଘିଅ ଦେଇ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦିନ ଘିଅ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ ସେ ସଦା ରୋଗମୁକ୍ତ ରହିଥାଏ।
ଦ୍ଵିତୀଯାଯାଂ ଶର୍କରଯା ପୂଜଯେଜ୍ଜଗଦମ୍ବିକାମ୍ । ଶର୍କରାଂ ପ୍ରଦଦେଦ୍ଵିପ୍ରେ ଦୀର୍ଘାଯୁର୍ଜାଯତେ ନରଃ
ଦ୍ୱିତୀୟା ତିଥିରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଚିନି ଦେଇ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦିନ ଚିନି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ ମଣିଷ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୁଏ।
ତୃତୀଯାଦିଵସେ ଦେଵ୍ଯୈ ଦୁଗ୍ଧଂ ପୂଜନକର୍ମଣି । କ୍ଷୀରଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜାଗ୍ର୍ଯାଯ ସର୍ଵଦୁଃଖାତିଗୋ ଭଵେତ୍
ତୃତୀୟା ଦିନ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦୁଧ ଦେଇ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦିନ ଦୁଧ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଚତୁର୍ଥ୍ଯାଂ ପୂଜନେଽପୂପା ଦେଯା ଦେଵ୍ଯୈ ଦ୍ଵିଜାଯ ଚ । ଅପୂପା ଏଵ ଦାତଵ୍ଯା ନ ଵିଘ୍ନୈରଭିଭୂଯତେ
ଚତୁର୍ଥୀ ଦିନ ଦେବୀଙ୍କୁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପିଠା ଦେଇ ପୂଜିବା ଉଚିତ। କେବଳ ପିଠା ଦେଲେ କୌଣସି ବାଧା ଆସେନାହିଁ।
ପଞ୍ଚମ୍ଯାଂ କଦଲୀଜାତଂ ଫଲଂ ଦେଵ୍ଯୈ ନିଵେଦଯେତ୍ । ତଦେଵ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ଦେଯଂ ମେଧାଵାନ୍ପୁରୁଷୋ ଭଵେତ୍
ପଞ୍ଚମୀ ଦିନ କଦଳୀ ଗଛର ଫଳ ଦେବୀଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ। ସେଇ ଫଳ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୁଅନ୍ତି।
ଷଷ୍ଠୀତିଥୌ ମଧୁ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଦେଵୀପୂଜନକର୍ମଣି । ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ଚ ଦାତଵ୍ଯଂ ମଧୁ କାନ୍ତିର୍ଯତୋ ଭଵେତ୍
ଷଷ୍ଠୀ ତିଥିରେ ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜାରେ ମଧୁ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ଦିନ ମଧୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ ଶରୀରରେ ରୂପ ଓ ଆକର୍ଷଣ ବଢ଼େ।
ସପ୍ତମ୍ଯାଂ ଗୁଡନୈଵେଦ୍ଯଂ ଦେଵ୍ଯୈ ଦତ୍ତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜାଯ ଚ । ଗୁଡଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଶୋକହୀନୋ ଜାଯତେ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ସପ୍ତମୀ ଦିନ ଦେବୀଙ୍କୁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗୁଡ଼ ଦେଇ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ଦିନ ଗୁଡ଼ ଦେଲେ ଶୋକ ଦୂର ହୁଏ।
ନାରିକେଲମଥାଷ୍ଟମ୍ଯାଂ ଦେଵ୍ଯୈ ନୈଵେଦ୍ଯମର୍ପଯେତ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯଂ ତାପହୀନୋ ଭଵେନ୍ନରଃ
ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନ ଦେବୀଙ୍କୁ ନାଡ଼ିଆ ଦେଇ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ଦିନ ନାଡ଼ିଆ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ ତାପ ଦୂର ହୁଏ।
ନଵମ୍ଯାଂ ଲାଜମମ୍ବାଯୈ ଚାର୍ପଯିତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜାଯ ଚ । ଦତ୍ତ୍ଵା ସୁଖାଧିକୋ ଭୂଯାଦିହ ଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ
ନବମୀ ଦିନ ମାଆଙ୍କୁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଲାଉ ଦେଇ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଲେ, ଏହି ଦିନ ଦେଲେ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଅଧିକ ସୁଖ ମିଳେ।
ଦଶମ୍ଯାମର୍ପଯିତ୍ଵା ତୁ ଦେଵ୍ଯୈ କୃଷ୍ଣତିଲାନ୍ମୁନେ । ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ପ୍ରଦତ୍ତ୍ଵା ତୁ ଯମଲୋକାଦ୍ଭଯଂ ନ ହି
ଦଶମୀ ଦିନ ଦେବୀଙ୍କୁ କଳା ତିଳ ଦେଇ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ। ସେଇ ତିଳ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ ଯମଲୋକର ଭୟ ରହେନାହିଁ।
ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ଦଧି ତଥା ଦେଵ୍ଯୈ ଚାର୍ପଯତେ ତୁ ଯଃ । ଦଦାତି ବ୍ରାହ୍ମଣାଯୈତଦ୍ଦେଵୀପ୍ରିଯତମୋ ଭଵେତ୍
ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଯେ କେହି ଦେବୀଙ୍କୁ ଦହି ଦେଇ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଥାଏ, ସେ ଦେବୀଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ହୁଏ।