ରେତଃ ପାଯଯତି ମୂଢୋଽମୁତ୍ର ତଂ ଯମକିଙ୍କରାଃ । ରେତଃକୁଣ୍ଡେ ପାତଯନ୍ତି ରେତଃ ସମ୍ପାଯଯନ୍ତି ଚ
ସେ ମୂଢ଼ ମନୁଷ୍ୟକୁ ଯମର ସେବକମାନେ ସେଠାରେ ଶୁକ୍ର ପିଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରନ୍ତି; ଶୁକ୍ରର କୁଣ୍ଡରେ ପକାଇ ଶୁକ୍ର ପିଇବାକୁ ଚାପ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଯେ ଦସ୍ଯଵୋଽଗ୍ନିଦାଶ୍ଚୈଵ ଗରଦା ସାର୍ଥଘାତକାଃ । ଗ୍ରାମାନ୍ସାର୍ଥାନ୍ଵିଲୁମ୍ପନ୍ତି ରାଜାନୋ ରାଜପୂରୁଷାଃ
ଯେମାନେ ଚୋର, ଅଗ୍ନି ଦେଇଥିବା, ବିଷ ଦେଇଥିବା, ରାସ୍ତା ଚୋର, ଗ୍ରାମ ଓ ସାର୍ଥ ଲୁଟିଥିବା, ରାଜା ଓ ରାଜପୁରୁଷମାନେ—
ତାନ୍ପରେତାନ୍ଯମଭଟା ନଯନ୍ତି ଶ୍ଵାନକାଦନମ୍ । ଵିଂଶତ୍ଯଥିକସଂଖ୍ଯାତାଃ ସାରମେଯା ମହାଦ୍ଭୁତାଃ
ସେମାନେ ମୃତ ଲୋକମାନେକୁ ଯମର ସେବକମାନେ କୁକୁର ଦ୍ୱାରା ଖାଇବାକୁ ନେଇଯାନ୍ତି; ସେଠାରେ ବିଶିଷ୍ଟ କୁକୁରମାନେ, ବିଶ୍ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟାରେ,
ସପ୍ତଶତ୍ଯା ସମାଖ୍ଯାତା ରଭସଂ ଖାଦଯନ୍ତି ତେ । ସାରମେଯାଦନଂ ନାମ ନରକଂ ଦାରୁଣଂ ମୁନେ । ଅତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଅଵୀଚିପ୍ରଭୁଖାନ୍ମୁନେ
ସାତ ଶତ ସଂଖ୍ୟାରେ ଥିବା କୁକୁରମାନେ ଭୟାନକ ଭାବରେ ସେମାନେକୁ ଖାଇଯାନ୍ତି। ଏହି ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ସାରମେୟାଦନ ଭାବେ ଡାକାଯାଏ, ମୁନି। ଏହା ପରେ ଅବୀଚି ଆଦି ନରକମାନେ ବିଷୟରେ ଏବେ ମୁଁ କହିବି।
ଅଵଶିଷ୍ଟନରକଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଯେ ନରାଃ ସର୍ଵଦା ସାକ୍ଷ୍ଯେ ଅନୃତଂ ଭାଷଯନ୍ତି ଚ । ଦାନେ ଵିନିମଯେଽର୍ଥସ୍ଯ ଦେଵର୍ଷେ ପାପବୁଦ୍ଧଯଃ
ଅବଶିଷ୍ଟ ନରକର ବର୍ଣ୍ନନା। ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଯେ ଲୋକମାନେ ସାକ୍ଷୀ ଭାବରେ ସଦା ଝୁଟ କହନ୍ତି, କିମ୍ବା ଦାନ, ବ୍ୟବହାର କିମ୍ବା ଧନର ଦେଖାଶୁଣାରେ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ରଖନ୍ତି, ହେ ଦେବର୍ଷି—
ତେ ପ୍ରେତ୍ଯାମୁତ୍ର ନରକେ ଅଵୀଚ୍ଯାଖ୍ଯେଽତିଦାରୁଣେ । ଯୋଜନାନାଂ ଶତୋଚ୍ଛ୍ରାଯାଦ୍ଗିରିମୂର୍ଧ୍ନଃ ପତନ୍ତି ହି
ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅତି ଭୟାନକ ଅବୀଚି ନରକକୁ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଶତ ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରୁ ତଳକୁ ଫେଙ୍ଗାଯାନ୍ତି।
ଅନାକାଶେଽଧଃଶିରସସ୍ତଦଵୀଚୀତିନାମକେ । ଯତ୍ର ସ୍ଥଲଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ଚ ଜଲଵଦ୍ଵୀଚିସଂଯୁତମ୍
ଅବୀଚି ନରକରେ ତଳକୁ ମୁଣ୍ଡ ଦେଇ ଶୂନ୍ୟ ଆକାଶରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି; ସେଠାରେ ଭୂମି ଜଳର ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
ଅଵୀଚିମତ୍ତତସ୍ତତ୍ର ତିଲଶଶ୍ଛିନ୍ନଵିଗ୍ରହଃ । ମ୍ରିଯତେ ନୈଵ ଦେଵର୍ଷେ ପୁନରେଵାଽଵରୋପ୍ଯତେ
ଅବୀଚି ନରକରେ ସେମାନଙ୍କ ଶରୀର ତିଳ ଭଳି ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ ହୋଇଯାଏ; ତଥାପି, ହେ ଦେବର୍ଷି, ସେମାନେ ମରନ୍ତି ନାହିଁ, ପୁନି ପୁନି ତଳକୁ ଫେଙ୍ଗାଯାନ୍ତି।
ଯୋ ଵା ଦ୍ଵିଜୋ ଵା ରାଜନ୍ଯୋ ଵୈଶ୍ଯୋ ଵା ବ୍ରହ୍ମସମ୍ଭଵ । ସୋମପୀଥସ୍ତତ୍କଲତ୍ରଂ ସୁରାଂ ଵା ପିବତୀଵ ହି
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମାର ଉତ୍ପନ୍ନ ଯେଉଁଠି ସୋମ ପିଉଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ ମିଳନ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ମଦ୍ୟ ପିଉଛନ୍ତି—
ପ୍ରମାଦତସ୍ତୁ ତେଷାଂ ଵୈ ନିରଯେ ପରିପାତନମ୍ । କୁର୍ଵନ୍ତି ଯମଦୂତାସ୍ତେ ପାନଂ କାର୍ଷ୍ଣାଯସୋ ମୁନେ
ଅସାବଧାନତାରେ, ସେମାନେ ନରକରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି; ଯମର ସେବକମାନେ ସେମାନେକୁ ଗଳିଥିବା କାଳି ଲୋହା ପିଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରନ୍ତି, ମୁନି।
ଵହ୍ନିନା ଦ୍ରଵମାଣସ୍ଯ ନିତରାଂ ବ୍ରହ୍ମସମ୍ଭଵ । ସମ୍ଭାଵନେନ ସ୍ଵସ୍ଯୈଵ ଯୋଽଧମୋଽପି ନରାଧମଃ
ଅଗ୍ନିରେ ଗଳିଥିବା ଲୋହା ଯେତେବେଳେ ସେମାନେକୁ ପକାଯାଏ, ହେ ବ୍ରହ୍ମାସଂଭବ, ନିଜ ଜନ୍ମର ଗର୍ବରେ ଥିବା ନିମ୍ନତମ ମନୁଷ୍ୟମାନେ—
ଵିଦ୍ଯାଜନ୍ମତପୋଵର୍ଣାଶ୍ରମାଚାରଵତୋ ନରାନ୍ । ଵରୀଯସୋଽପି ନ ବହୁ ମନ୍ଯତେ ପୁରୁଷାଧମଃ
ଯେମାନେ ଜ୍ଞାନ, ଜନ୍ମ, ତପ, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ଆଚାରରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲୋକମାନେକୁ ମାନ୍ୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ନିମ୍ନତମ ମନୁଷ୍ୟ—
ସ ନୀଯତେ ଯମଭଟୈଃ କ୍ଷାରକର୍ଦମନାମକେ । ନିରଯେଽର୍ଵାକ୍ଶିରା ଘୋରା ଦୁରନ୍ତଯାତନାଶ୍ନୁତେ
ସେମାନେକୁ ଯମର ସେବକମାନେ କ୍ଷାରକାଦମ ନାମକ ନରକକୁ ମୁଣ୍ଡ ତଳକୁ ନେଇଯାନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଭୟାନକ ଓ ଶେଷ ନ ହୋଇଥିବା ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି।
ଯେ ଵୈ ନରା ଯଜନ୍ତ୍ଯନ୍ଯଂ ନରମେଧେନ ମୋହିତାଃ । ସ୍ତ୍ରିଯୋଽପି ଵା ନରପଶୁଂ ଖାଦନ୍ତ୍ଯତ୍ର ମହାମୁନେ
ଯେ ଲୋକମାନେ ମୂଢ଼ ହୋଇ ମନୁଷ୍ୟ ବଳି ଦେଇଥାନ୍ତି, କିମ୍ବା ନାରୀମାନେ ମନୁଷ୍ୟ ମାଂସ ଖାଉଥାନ୍ତି, ମହାମୁନି—
ପଶଵୋ ନିହିତାସ୍ତେ ତୁ ଯମସଦ୍ଯନି ସଙ୍ଗତାଃ । ସୌନିକା ଇଵ ତେ ସର୍ଵେ ଵିଦାର୍ଯ ଶିତଧାରଯା
ସେଠାରେ ବଳି ଦିଆଯାଇଥିବା ପଶୁମାନେ ଯମର ସଭାରେ ଏକଠା ହୋଇଥାନ୍ତି; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ କସାଇ ଭଳି ତିକ୍ତ ଚାକୁ ଦ୍ୱାରା ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କରନ୍ତି—
ଅସୃକ୍ପିବନ୍ତି ନୃତ୍ଯନ୍ତି ଗାଯନ୍ତି ବହୁଧା ମୁନେ । ଯଥେହ ମାଂସଭୋକ୍ତାରଃ ପୁରୁଷାଦା ଦୁରାସଦାଃ
ସେମାନେ ରକ୍ତ ପିଉଥାନ୍ତି, ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଗୀତ ଗାଉଥାନ୍ତି, ମୁନି; ଏଠାରେ ମାଂସ ଖାଇଥିବା ଲୋକମାନେ ଭୟାନକ ମନୁଷ୍ୟ ଭକ୍ଷକ ଭଳି।
ଅନାଗସୋଽପି ଯେଽରଣ୍ଯେ ଗ୍ରାମେ ଵା ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରକ । ଵୈଶ୍ରମ୍ଭକୈରୁପସୃତାନ୍ଵିଶ୍ରମ୍ଭଯ୍ଯଜିଜୀଵିଷୂନ୍
ହେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ, ଯେଉଁମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ସେମାନେ ଜଙ୍ଗଲ କିମ୍ବା ଗାଁରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ଠକେଇବା ଲୋକମାନେ ଆସି, ସେମାନଙ୍କୁ ଭଲପାଇ ଭରସା କରି ଜୀବନ ଚାଲାଇବାକୁ ଚାହାନ୍ତି—
ଶୂଲସୂତ୍ରାଦିଷୁ ପ୍ରୋତାନ୍କ୍ରୀଡନୋତ୍କାରକାନିଵ । ପାତଯନ୍ତି ଚ ତେ ପ୍ରେତ୍ଯ ଶୂଲପାତେ ପତନ୍ତି ହ
—ସେମାନେ ଶୂଳ କିମ୍ବା ଦୌର୍ବଳ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧାଯାନ୍ତି, ଖେଳନା ପରି ତାଳି ଦିଆଯାଏ; ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେମାନେ ଶୂଳପାତ ନାମକ ନରକକୁ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି।
ଶୂଲାଦିଷୁ ପ୍ରୋତଦେହାଃ କ୍ଷୁତ୍ତୃଡ୍ଭ୍ଯାଂ ଚାତିପୀଡିତାଃ । ତିଗ୍ମତୁଣ୍ଡୈଃ କଙ୍କବକୈରିତଶ୍ଚେତଶ୍ଚ ତାଡିତାଃ
ସେମାନଙ୍କ ଦେହ ଶୂଳ ଉପରେ ଝୁଲାଯାଏ, ଭୟଙ୍କର ଭୋକ ଓ ତିଆରିରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଅନ୍ତି; ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଚୁଞ୍ଚ ଥିବା ଗିଧ ଓ କାଉଁ ଏଠାଉଠି ମାଡ଼ି ଦେଉଛନ୍ତି।
ପୀଡିତା ଆତ୍ମଶମଲଂ ବହୁଧା ସଂସ୍ମରନ୍ତି ହି । ଯେ ଭୂତାନୁଦ୍ଵେଜଯନ୍ତି ନରା ଉଲ୍ବଣଵୃତ୍ତଯଃ
ଏପରି ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ସେମାନେ ନିଜ ଅପବିତ୍ରତାକୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି; ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ କ୍ରୁର ଚରିତ୍ରରେ ଜୀବମାନେକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଅନ୍ତି—
ଯଥା ସର୍ପାଦିକାସ୍ତେଽପି ନରକେ ନିପତନ୍ତି ହି । ଦନ୍ଦଶୂକାଭିଧାନେ ଚ ଯତ୍ରୋତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ସର୍ଵତଃ
—ସେମାନେ ସାପ ଓ ଏହା ପରି ଜନ୍ତୁମାନେ ପରି ନରକକୁ ଝରିପଡ଼ନ୍ତି; ଦଣ୍ଡଶୂକ ନାମକ ନରକରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଏପରି ପ୍ରାଣୀମାନେ ସବୁଠାରେ ଉଠିଆସନ୍ତି।
ପଞ୍ଚାନନଃ ସପ୍ତମୁଖା ଗ୍ରସନ୍ତି ନରକାଗତାନ୍ । ଯଥା ବିଲେଶଯା ଵିପ୍ର କ୍ରୂରବୁଦ୍ଧିସମନ୍ଵିତାଃ
ସେଠାରେ ପାଞ୍ଚ କିମ୍ବା ସାତ ମୁହଁ ଥିବା ଜନ୍ତୁମାନେ ନରକକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବା ଲୋକମାନେକୁ ଖାଇଯାନ୍ତି, ଯେପରି ଗୁହାରେ ବସୁଥିବା କ୍ରୁର ମନର ଜନ୍ତୁମାନେ ତାଙ୍କ ଶିକାରକୁ ଧରନ୍ତି।
ଯେଽଵଟେଷୁ କୁସୂଲାଦିଗୁହାଦିଷୁ ନିରୁନ୍ଧତେ । ତାନମୁତ୍ରୋଦ୍ଯତକରାଃ କୀନାଶପରିସେଵକାଃ ॥ ୧୯ ତେଷ୍ଵେଵୋପଵିଶିତ୍ଵା ଚ ସଗରେଣ ଚ ଵହ୍ନିନା । ଧୂମେନ ଚ ନିରୁନ୍ଧନ୍ତି ପାପକର୍ମରତାନ୍ନରାନ୍
ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ଗଡ଼, କାଠି, ଗୁହା ଓ ଏହା ପରି ଅନ୍ଧକାର ସ୍ଥାନରେ ଆଟକାଇ ଦିଅନ୍ତି, ସେଠାରେ ଯମର ଦୂତମାନେ ହାତ ଉଠାଇ ସେମାନେକୁ ଧରିନେଇ, ଏଠି ବସି, ଅଗ୍ନି, ଧୂଆଁ ଓ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ପାପୀମାନେକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଅନ୍ତି।
ଯୋଽତିଥୀନ୍ସମଯପ୍ରାପ୍ତାନ୍ଦିଧକ୍ଷୁରିଵ ଚକ୍ଷୁଷା । ପାପେନେହାଲୋକଯେଚ୍ଚ ସ୍ଵଯଂ ଗୃହପତିର୍ଦ୍ଵିଜଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଯଦି ଗୃହସ୍ଥ ନିଜ ଘରକୁ ସମୟରେ ଆସିଥିବା ଅତିଥିମାନେକୁ ପାପ ଭାବରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ଜଳିଯିବା ପରି ଚାହିଁଥାଏ—
ତସ୍ଯାପି ପାପଦୃଷ୍ଟେର୍ହି ନିରଯେ ଯମକିଙ୍କରାଃ । ଅକ୍ଷିଣୀ ଵଜ୍ରତୁଣ୍ଡା ଯେ କଙ୍କାଃ କାକଵଟାଦଯଃ
—ତେବେ ସେହି ପାପ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ, ନରକରେ ଯମର ଦୂତମାନେ, ହୀରା ଚୁଞ୍ଚ ଥିବା କାଉଁ, କାକ ଓ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ, ତାଙ୍କ ଆଖିକୁ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି।
ଗୃଧ୍ରାଃ କ୍ରୂରତରାଶ୍ଚାପି ପ୍ରସହ୍ଯୋତ୍ପାଟଯନ୍ତି ହି । ଯ ଆଢ୍ଯାଭିମତିର୍ଯାତି ଅହଙ୍କୃତ୍ଯାତିଗର୍ଵିତଃ
ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ କ୍ରୁର ଗିଧମାନେ ଜୋରକରି ତାଙ୍କ ଆଖି ଉଖଳି ନେଇଯାନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଧନୀ ଓ ଅହଂକାରରେ ଭରିଥାନ୍ତି—
ତିର୍ଯକ୍ପ୍ରେକ୍ଷଣ ଏଵାତ୍ରାଭିଵିଶଙ୍କୀ ନରାଧମଃ । ଚିନ୍ତଯାର୍ଥସ୍ଯ ସର୍ଵତ୍ରାଯତିଵ୍ଯଯସ୍ଵରୂପଯା
—ସେଉଁଠି ଏପରି ମନୁଷ୍ୟ, ସବୁଠାରେ ସନ୍ଦେହ କରି, ଅନ୍ୟମାନେକୁ ଟେଢ଼ା ଚାହିଁଥାଏ, ଏବଂ ସେ ନିଜ ଧନ ଓ ତାହାର ହାନି ନେଇ ସବୁବେଳେ ଚିନ୍ତାରେ ରହେ।
ଶୁଷ୍ଯଦ୍ଧୃଦଯଵକ୍ତ୍ରଶ୍ଚ ନିର୍ଵୃତିଂ ନୈଵ ଗଚ୍ଛତି । ଗ୍ରହଵଦ୍ରକ୍ଷତେ ଚାର୍ଥଂ ସ ପ୍ରେତୋ ଯମକିଙ୍କରୈଃ
ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଓ ମୁହଁ ଶୁଖିଯାଏ, ସେ କେବେ ଶାନ୍ତି ପାଉନାହାନ୍ତି; ଭୂତ ପରି ନିଜ ଧନକୁ ଧରି ରହନ୍ତି, ଯମର ଦୂତମାନେ ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ସୂଚୀମୁଖେ ଚ ନରକେ ପାତ୍ଯତେ ନିଜକର୍ମଣା । ଵିତ୍ତଗ୍ରହଂ ଚ ପୁରୁଷଂ ଵାଯକା ଇଵ ଯାମ୍ଯକାଃ
ନିଜ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ସୂଚୀମୁଖ ନାମକ ନରକକୁ ପକାଯାଏ; ଧନରେ ଆସକ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଯମର ଦୂତମାନେ ବୁନାଇବା ପରି ସୂତାରେ ବାନ୍ଧି ଦିଅନ୍ତି।
କିଙ୍କରାଃ ସର୍ଵତୋଽଙ୍ଗେଷୁ ସୂତ୍ରୈଃ ପରିଵଯନ୍ତି ହି । ଏତେ ବହୁଵିଧା ଵିପ୍ର ନରକାଃ ପାପକର୍ମଣାମ୍
ଦୂତମାନେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗକୁ ସୂତାରେ ବୁନି ଦିଅନ୍ତି; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହିପରି ଅନେକ ପ୍ରକାର ନରକ ପାପ କର୍ମ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅଛି।