ଦନ୍ଦଶୂକୋଽଵଟାରୋଧଃ ପର୍ଯାଵର୍ତନକଃ ପରମ୍ । ସୂଚୀମୁଖମିତି ପ୍ରୋକ୍ତା ଅଷ୍ଟାଵିଂଶତିନାରକାଃ
ଦଣ୍ଡଶୂକ, ଅବଟାରୋଧ ଓ ପର୍ଯ୍ୟାବର୍ତନକ ନରକ ତାପରେ ଅଛି । ସୂଚୀମୁଖ ନରକ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି । ଏଭଳି ଅଠାଇଶଟି ନରକ ଅଛି ।
ଇତ୍ଯେତେ ନାରକା ନାମ ଯାତନାଭୂମଯଃ ପରାଃ । କର୍ମଭିଶ୍ଚାପି ଭୂତାନାଂ ଗମ୍ଯାଃ ପଦ୍ମଜସମ୍ଭଵ
ଏହି ନରକଗୁଡିକ ଯନ୍ତ୍ରଣାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନ । ମନ୍ଦାର ଫୁଲରେ ଜନ୍ମିଥିବା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କର କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଏଠିକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି ।
ନରକପ୍ରଦପାତକଵର୍ଣନମ୍ ନାରଦ ଉଵାଚ କର୍ମଭେଦାଃ କତିଵିଧାଃ ସନାତନମୁନେ ମମ । ଶ୍ରୋତଵ୍ଯାଃ ସର୍ଵଥୈଵୈତେ ଯାତନାପ୍ରାପ୍ତିଭୂମଯଃ
ନରକକୁ ନେଇଯିବା ପାପର ବିବରଣା । ନାରଦ କହିଲେ: ପୁରାତନ ଋଷି, କେତେ ପ୍ରକାର କର୍ମ ଅଛି ? ମୁଁ ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥିବା କାରଣଗୁଡିକ ସମସ୍ତଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ ।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଯୋ ଵୈ ପରସ୍ଯ ଵିତ୍ତାନି ଦାରାପତ୍ଯାନି ଚୈଵ ହି । ହରତେ ସ ହି ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଯମାନୁଚରଗୋଚରଃ
ଶ୍ରୀ ନାରାୟଣ କହିଲେ: ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟର ଧନ, ଜୀବନ ସାଥୀ କିମ୍ବା ସନ୍ତାନ ଚୋରି କରେ, ସେ ଅସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତି ଏବଂ ଯମର ଦୂତମାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ପଡ଼ିଯାଏ ।
କାଲପାଶେନ ସମ୍ବଦ୍ଧୋ ଯାମ୍ଯୈରତିଭଯାନକୈଃ । ତାମିସ୍ରନାମନରକେ ପାତ୍ଯତେ ଯାତନାସ୍ପଦେ
ସେ କାଳର ଫାନ୍ଦରେ ବାନ୍ଧି ଯମର ଭୟଙ୍କର ଦୂତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାମିସ୍ର ନରକରେ ଝାପି ଦିଆଯାଏ, ଯେଉଁଠି ଯନ୍ତ୍ରଣା ମିଳେ ।
ତାଡନଂ ଦଣ୍ଡନଂ ଚୈଵ ସନ୍ତର୍ଜନମତଃ ପରମ୍ । ଯାମ୍ଯାଃ କୁର୍ଵନ୍ତି ପାଶାଢ୍ଯାଃ କଶ୍ମଲଂ ଯାତି ଚୈଵ ହି
ସେଠି ମାରିବା, ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଓ ଭୟ ଦେବା ହୁଏ । ଯମର ଦୂତମାନେ ପାଶ ନେଇ ତାଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥିବାରୁ ସେ ଅଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଏ ।
ମୂର୍ଚ୍ଛାମାଯାତି ଵିଵଶୋ ନାରକୀ ପଦ୍ମଭୂସୁତ । ଯଃ ପତିଂ ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵା ତୁ ଦାରାଦୀନୁପଭୁଜ୍ଯତି
ସେ ଅସହାୟ ଓ ଅଚେତନ ହୋଇଯାଏ, ମନ୍ଦାର ଫୁଲରେ ଜନ୍ମିଥିବା । ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟର ପତିକୁ ଭୁଲାଇ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ସାଥୀକୁ ଉପଭୋଗ କରେ, ସେ ଏହି ଦୁର୍ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ।
ଅନ୍ଧତାମିସ୍ରନରକେ ପାତ୍ଯତେ ଯମକିଙ୍କରୈଃ । ପାତ୍ଯମାନୋ ଯତ୍ର ଜନ୍ତୁର୍ଵେଦନାପରଵାନ୍ଭଵେତ୍
ସେ ଯମର ଦୂତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ଧତାମିସ୍ର ନରକରେ ଝାପି ଦିଆଯାଏ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରାଣୀ ଝାପି ପଡିବା ସମୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପଡ଼ିଯାଏ ।
ନଷ୍ଟଦୃଷ୍ଟିର୍ନଷ୍ଟମତିର୍ଭଵତ୍ଯେଵାଵିଲମ୍ବତଃ । ଵନସ୍ପତିର୍ଭଜ୍ଯମାନମୂଲୋ ଯଦ୍ଵଦ୍ଭଵେଦିହ
ସେଠି ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଓ ମନ ତୁରନ୍ତ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଏଠି ଗଛର ମୂଳ ଭଙ୍ଗ ହେଲେ ଗଛ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ।
ତସ୍ମାଦପ୍ଯନ୍ଧତାମିସ୍ରନାମ୍ନା ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପୁରାତନୈଃ । ଏତନ୍ମମାହମିତି ଯୋ ଭୂତଦ୍ରୋହେଣ କେଵଲମ୍
ଏହି କାରଣରୁ ପୁରାତନ ଲୋକେ ଏହି ନରକକୁ ଅନ୍ଧତାମିସ୍ର ନାମରେ କହିଛନ୍ତି । ଯେଉଁଠି 'ଏହା ମୋର' ଭାବରେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରେ, ସେ ଏଠିକୁ ପଡ଼ିଯାଏ ।
ପୁଷ୍ଣାତି ପ୍ରତ୍ଯହଂ ସ୍ଵୀଯଂ କୁଟୁମ୍ବଂ କାର୍ଯଲମ୍ପଟଃ । ଏତଦ୍ଵିହାଯ ଚାତ୍ରୈଵ ସ୍ଵାଶୁଭେନ ପତେଦିହ
ଏବଂ ପ୍ରତିଦିନ ନିଜ ପରିବାରକୁ ଲାଭ ଲାଗି ପାଳନ କରେ, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇ, ନିଜ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏଠିକୁ ପଡ଼ିଯାଏ ।
ରୌରଵେ ନାମ ନରକେ ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵଭଯାଵହେ । ଇହ ଲୋକେଽମୁନା ଯେ ତୁ ହିଂସିତା ଜନ୍ତଵଃ ପୁରା
ସେ ରୌରବ ନାମକ ନରକରେ ପଡ଼ିଯାଏ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୟଭିତ ହୁଅନ୍ତି । ଏହି ଜଗତରେ ଯେଉଁଠି ସେ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠିକୁ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି ।
ତ ଏଵ ରୁରଵୋ ଭୂତ୍ଵା ପରତ୍ର ପୀଡଯନ୍ତି ତମ୍ । ତସ୍ମାଦ୍ରୌରଵମିତ୍ଯାହୁଃ ପୁରାଣଜ୍ଞା ମନୀଷିଣଃ
ସେଇ ପ୍ରାଣୀମାନେ 'ରୁରୁ' ହେଇ, ପରଲୋକରେ ତାକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାନ୍ତି । ଏହି କାରଣରୁ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏହାକୁ 'ରୌରବ' ବୋଲି କହନ୍ତି ।
ରୁରୁଃ ସର୍ପାଦତିକ୍ରୂରୋ ଜନ୍ତୁରୁକ୍ତଃ ପୁରାତନୈଃ । ଏଵଂ ମହାରୌରଵାଖ୍ଯୋ ନରକୋ ଯତ୍ର ପୂରୁଷଃ
'ରୁରୁ' ଏକ ପ୍ରାଣୀ, ଯାହା ସାପଠାରୁ ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର । ପୁରାତନ ଲୋକମାନେ ଏହିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର 'ମହାରୌରବ' ନରକରେ ଏକ ଲୋକ—
ଯାତନାଂ ପ୍ରାପ୍ଯମାଣୋ ହି ଯଃ ପରଂ ଦେହସମ୍ଭଵଃ । କ୍ରଵ୍ଯାଦା ନାମ ରୁରଵସ୍ତଂ କ୍ରଵ୍ଯେ ଘାତଯନ୍ତି ଚ
ଯେଉଁଠି ଯନ୍ତ୍ରଣା ପାଇବା ପାଇଁ ଏକ ଦେହ ମିଳେ, ଏଠାରେ 'କ୍ରବ୍ୟାଦ' ନାମକ ରୁରୁମାନେ, ମାଂସ ଖାଇଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ, ତାକୁ ମାଂସ ପାଇଁ ମାରିଦେଇଥାନ୍ତି ।
ଯ ଉଗ୍ରଃ ପୁରୁଷଃ କ୍ରୂରଃ ପଶୁପକ୍ଷିଗଣାନପି । ଉପରନ୍ଧଯତେ ମୂଢୋ ଯାମ୍ଯାସ୍ତଂ ରନ୍ଧଯନ୍ତି ଚ
ଯେଉଁ ଉଗ୍ର ଓ କ୍ରୂର ଲୋକ, ଅଜ୍ଞାନରେ ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଥାଏ, ତାକୁ ଯମର ସେବକମାନେ ରନ୍ଧିଦେଇଥାନ୍ତି ।
କୁମ୍ଭୀପାକେ ତପ୍ତତୈଲେ ଉପର୍ଯପି ଚ ନାରଦ । ଯାଵନ୍ତି ପଶୁରୋମାଣି ତାଵଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରକମ୍
'କୁମ୍ଭୀପାକ' ନରକରେ, ତପ୍ତ ତେଲରେ, ନାରଦ, ପଶୁମାନଙ୍କ ରୋମ ଗଣନା ଯେତେ, ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ ।
ପିତୃଵିପ୍ରବ୍ରାହ୍ମଣଧ୍ରୁକ୍କାଲସୂତ୍ରେ ସ ନାରକେ । ଅଗ୍ନ୍ଯର୍କାଭ୍ଯାଂ ତପ୍ଯମାନେ ନାରକୀ ଵିନିଵେଶିତଃ
'କାଳସୂତ୍ର' ନରକରେ, ଯେଉଁ ଲୋକ ପିତୃ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବିଦ୍ୱାନଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିଥାଏ, ସେଠାରେ ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ତାକୁ ରଖାଯାଏ ।
କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାଦହ୍ଯମାନୋଽନ୍ତଃଶରୀରସ୍ତଥା ବହିଃ । ଆସ୍ତେ ଶେତେ ଚେଷ୍ଟତେ ଚାଵତିଷ୍ଠତି ଚ ଧାଵତି
ଉଭୟ ଦେହରେ ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ଭୋକ ଓ ତିଆରେ ତାପିଥିବା, ସେ ବସିଥାଏ, ଶୋଇଥାଏ, ଚଳିଥାଏ, ଦଢ଼ିଥାଏ ଓ ଦୌଡ଼ିଥାଏ ।
ନିଜଵେଦପଥାଦ୍ଯୋ ଵୈ ପାଖଣ୍ଡଂ ଚୋପଯାତି ଚ । ଅନାପଦ୍ଯପି ଦେଵର୍ଷେ ତଂ ପାପଂ ପୁରୁଷଂ ଭଟାଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ନିଜ ବେଦମାର୍ଗକୁ କାରଣ ବିନା ଛାଡ଼ି, ଅପମାର୍ଗରେ ଯାଏ, ଦେବର୍ଷି, ସେ ପାପୀ—
ଅସିପତ୍ରଵନଂ ନାମ ନରକଂ ଵେଶଯନ୍ତି ଚ । କଶଯା ପ୍ରହରନ୍ତ୍ଯେଵ ନାରକୀ ତଦ୍ଗତସ୍ତଦା
—'ଅସିପତ୍ରବନ' ନାମକ ନରକରେ ତାକୁ ଭର୍ତିଦିଅନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ନରକର ରକ୍ଷକମାନେ ଚାବୁକରେ ମାରିଥାନ୍ତି ।
ଇତସ୍ତତୋ ଧାଵମାନ ଉତ୍ତାଲମତିଵେଗତଃ । ଅସିପତ୍ରୈଶ୍ଛିଦ୍ଯମାନ ଉଭଯତ୍ର ଚ ଧାରଭିଃ
ସେ ଏଠାଠି ଏଉଁଠି ତେଜ ଗତିରେ ଦୌଡ଼ିଥାଏ, ଦୁଇପଟେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୂଆ ପତ୍ରରେ କଟାଯାଏ ।
ସଂଛିଦ୍ଯମାନସର୍ଵାଙ୍ଗୋ ହାହତୋଽସ୍ମୀତି ମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ । ଵେଦନାଂ ପରମାଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପତତ୍ଯେଵ ପଦେ ପଦେ
ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ କଟାଯାଏ, ସେ 'ମୁଁ ଆଘାତିତ' ଭାବରେ ଚିତ୍କାର କରି, ଅଚେତନ ହୋଇଯାଏ; ଅତ୍ୟଧିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରି, ପ୍ରତି ପଦେ ପଡ଼ିଯାଏ ।
ସ୍ଵଧର୍ମାନୁଗତଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ପାଖଣ୍ଡଫଲମଲ୍ପଧୀଃ । ଯୋ ରାଜା ରାଜପୁରୁଷୋ ଦଣ୍ଡଯେଦ୍ଵୈ ତ୍ଵଧର୍ମତଃ
ଯେଉଁ ରାଜା କିମ୍ବା ରାଜପୁରୁଷ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଧର୍ମରେ ଦଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତି, ସେ ଅପମାର୍ଗର ଫଳ ଭୋଗିଥାଏ, ମୂଢ଼ମତି ।
ଦ୍ଵିଜେ ଶରୀରଦଣ୍ଡଂ ଚ ପାପୀଯାନ୍ନାରକୀ ଚ ସଃ । ନରକେ ସୂକରମୁଖେ ପାତ୍ଯତେ ଯମକିଙ୍କରୈଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ଦ୍ୱିଜକୁ ଶରୀର ଦଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତି, ସେ ଅଧିକ ପାପୀ ହୋଇ, ନରକର 'ସୂକରମୁଖ' ରେ ଯମର ସେବକମାନେ ତାକୁ ଫେଙ୍ଗିଦିଅନ୍ତି ।
ଵିନିଷ୍ଯିଷ୍ଟାଵଯଵକୋ ବଲଵଦ୍ଭିସ୍ତଥେକ୍ଷୁଵତ୍ । ଆର୍ତସ୍ଵରେଣ ସ୍ଵନଯନ୍ମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ କଶ୍ମଲଙ୍ଗତଃ
ସେଠାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗକୁ ଚିନିଅ ଦେଇ, ଚେନା ମାନ୍ଦା ଭଳି ଚିପିଦିଅନ୍ତି; ସେ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଚିତ୍କାର କରି, ଅଚେତନ ହୋଇ, ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଏ ।
ସ ପୀଡ୍ଯମାନୋ ବହୁଧା ଵେଦନାଂ ଯାତ୍ଯତୀଵ ହି । ଵିଵିକ୍ତପରପୀଡୋ ଯୋଽପ୍ଯଵିଵିକ୍ତପରଵ୍ଯଥାମ୍
ସେ ବହୁ ପ୍ରକାରରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗି, ଅତି ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପଡ଼ିଥାଏ; ଯେଉଁ ଲୋକ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଖୋଲା ଓ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାଏ—
ଈଶ୍ଵରାଙ୍କିତଵୃତ୍ତୀନାଂ ଵ୍ଯଥାମାଚରତେ ସ୍ଵଯମ୍ । ସ ଚାନ୍ଧକୂପେ ପତତି ତଦଭିଦ୍ରୋହଯନ୍ତ୍ରିତେ
ଏବଂ ଯେଉଁ ଲୋକ ଭଗବାନଙ୍କ ଚିହ୍ନିତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ନିଜେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାଏ, ସେ ବିଶ୍ୱାସଘାତର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ବାନ୍ଧି ଅନ୍ଧକୁପରେ ପଡ଼ିଯାଏ ।
ତତ୍ରାସୌ ଜନ୍ତୁଭିଃ କ୍ରୂରୈଃ ପଶୁଭିର୍ମୃଗପକ୍ଷିଭିଃ । ସରୀସୃପୈଶ୍ଚ ମଶକୈର୍ଯୂକାମତ୍କୁଣଜାତିଭିଃ
ସେଠାରେ ତାକୁ କ୍ରୂର ପ୍ରାଣୀ, ପଶୁ, ମୃଗ, ପକ୍ଷୀ, ସରିସୃପ, ମାଛ, ଯୁକ୍, ମାଟିକୁଣା ଦ୍ୱାରା ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଅଯାଏ ।
ମକ୍ଷିକାଭିଶ୍ଚ ତମସି ଦନ୍ଦଶୂକୈଶ୍ଚ ପୀଡ୍ଯତେ । ପରିକ୍ରାମତି ଚୈଵାତ୍ର କୁଶରୀରେ ଚ ଜନ୍ତୁଵତ୍
ମକ୍ଷି, ଅନ୍ଧାର, ବିଷାଳ ସାପ ଦ୍ୱାରା ତାକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଅଯାଏ; ସେଠାରେ ସେ ଦୁଃଖିତ ଦେହରେ, ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଭଳି ଘୁଞ୍ଚିଯାଏ ।