ଏତା ହ୍ଯେଵେହ ତୁ ନୃଭିର୍ଗତଯୋ ମୁନିସତ୍ତମ । ଗନ୍ତଵ୍ଯା ବହୁଶୋ ଯଦ୍ଵଦ୍ଯଥାକର୍ମଵିନିର୍ମିତାଃ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଜଗତରେ ଲୋକମାନେ ନିଜ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ବାରମ୍ବାର ଏହିପରି ପଥ ଚାଲିବାକୁ ପଡ଼େ।
ଯଥୋପଦେଶଂ ଚ କାମାନ୍ସଦା କାମଯମାନକୈଃ । ଏତାଵତୀର୍ହି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ମନୁଷ୍ଯମୃଗପକ୍ଷିଷୁ
ଯେପରି ଲୋକମାନେ ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ସଦା ଅନେକ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ଏହିପରି, ରାଜା, ମାନବ, ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଜୀବନର ସୀମା ଏହିଠି।
ଵିପାକଗତଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଧର୍ମସ୍ଯ ଵଶଗାସ୍ତଥା । ଉଚ୍ଚାଵଚା ଵିସଦୃଶା ଯଥାପ୍ରଶ୍ନଂ ନିବୋଧତ
ଏହି ଗତିଗୁଡ଼ିକୁ 'ଫଳିତ ଦେୟ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ। ଏଗୁଡ଼ିକ ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର। ଏବେ ତୁମ ପ୍ରଶ୍ନ ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।
ନାରଦ ଉଵାଚ ଵୈଚିତ୍ର୍ଯମେତଲ୍ଲୋକସ୍ଯ କଥଂ ଭଗଵତା କୃତମ୍ । ସମାନତ୍ଵେ କର୍ମଣାଂ ଚ ତନ୍ନୋ ବ୍ରୂହି ଯଥାତଥମ୍
ନାରଦ କହିଲେ: ଭଗବାନ କିପରି ଏହି ଜଗତରେ ଏତେ ବିଭିନ୍ନତା ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି କର୍ମ ସମାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ? ଦୟାକରି ଏହି ବିଷୟର ସତ୍ୟ କଥା କହ।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ କର୍ତୁଃ ଶ୍ରଦ୍ଧାଵଶାଦେଵ ଗତଯୋଽପି ପୃଥଗ୍ଵିଧାଃ । ତ୍ରିଗୁଣତ୍ଵାତ୍ସଦା ତାସାଂ ଫଲଂ ଵିସଦୃଶଂ ତ୍ଵିହ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: କର୍ତ୍ତାଙ୍କର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଗତିଗୁଡ଼ିକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ। ତିନି ଗୁଣର କାରଣରେ ଏଠାରେ ଫଳ ସଦା ଅଲଗା ହୋଇଥାଏ।
ସାତ୍ତ୍ଵିକ୍ଯା ଶ୍ରଦ୍ଧଯା କର୍ତୁଃ ସୁଖିତ୍ଵଂ ଜାଯତେ ସଦା । ଦୁଃଖିତ୍ଵଂ ଚ ତଥା କର୍ତୂ ରାଜସ୍ଯା ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଭଵେତ୍
ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦ୍ୱାରା କର୍ତ୍ତା ସଦା ସୁଖୀ ହୋଇଥାଏ; ରାଜସିକ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦ୍ୱାରା କର୍ତ୍ତା ଦୁଃଖୀ ହୋଇଥାଏ।
ଦୁଃଖିତ୍ଵଂ ଚୈଵ ମୂଢତ୍ଵଂ ତାମସ୍ଯା ଶ୍ରଦ୍ଧଯୋଦିତମ୍ । ତାରତମ୍ଯାତ୍ତୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାନାଂ ଫଲଵୈଚିତ୍ର୍ଯମୀରିତମ୍
ତାମସିକ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଓ ମୂଢ଼ତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ। ଏହିପରି ଶ୍ରଦ୍ଧାର ତାରତମ୍ୟରେ ଫଳର ବିଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ।
ଅନାଦ୍ଯଵିଦ୍ଯାଵିହିତକର୍ମଣାଂ ପରିଣାମଜାଃ । ସହସ୍ରଶଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତାସ୍ତୁ ଗତଯୋ ଦ୍ଵିଜପୁଙ୍ଗଵ
ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଦିହୀନ ଅଜ୍ଞାନରେ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମର ପରିଣାମରୁ ଅନେକ ଗତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ।
ତଦ୍ଭେଦାନ୍ଵର୍ଣଯିଷ୍ଯାମି ପ୍ରାଚୁର୍ଯେଣ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ତ୍ରିଜଗତ୍ଯା ଅନ୍ତରାଲେ ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯାଂ ଦିଶୀହ ଵୈ
ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଏବେ ମୁଁ ଏହି ଭିନ୍ନତାଗୁଡ଼ିକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; ତିନି ଜଗତର ମଧ୍ୟରେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ—
ଭୂମେରଧସ୍ତାଦୁପରି ତ୍ଵତଲସ୍ଯ ଚ ନାରଦ । ଅଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତାଃ ପିତୃଗଣା ଵର୍ତନ୍ତେ ପିତରଶ୍ଚ ହ
ନାରଦ, ଭୂମିର ତଳେ ଓ ଆତଳ ଲୋକର ଉପରେ, ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ ପିତୃମାନେ ଓ ପୂର୍ବଜମାନେ ବସିଥାନ୍ତି।
ଵସନ୍ତି ଯସ୍ଯାଂ ସ୍ଵୀଯାନାଂ ଗୋତ୍ରାଣାଂ ପରମାଶିଷଃ । ସତ୍ଯାଃ ସମାଧିନା ଶୀଘ୍ରଂ ତ୍ଵାଶାସାନାଃ ପରେଣ ଵୈ
ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ସେମାନେ ନିଜ ଗୋତ୍ରର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସତ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟରେ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ଶୀଘ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ପିତୃରାଜୋଽପି ଭଗଵାନ୍ ସମ୍ପରେତେଷୁ ଜନ୍ତୁଷୁ । ଵିଷଯଂ ପ୍ରାପିତେଷ୍ଵେଷୁ ସ୍ଵକୀଯୈଃ ପୁରୁଷୈରିହ
ଏଠି, ପିତୃମାନଙ୍କର ନାଥ, ଯେତେବେଳେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦେହ ଛାଡ଼ି ନିଜ ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଏଠି ଆଣିଦିଅନ୍ତି, ସେ ତାଙ୍କୁ ନିୟମ କରନ୍ତି।
ସଗଣୋ ଭଗଵତ୍ପ୍ରୋକ୍ତାଜ୍ଞାପରୋ ଦମଧାରକଃ । ଯଥାକର୍ମ ଯଥାଦୋଷଂ ଵିଦଧାତି ଵିଚାରଦୃକ୍
ସେ ନିଜ ସହଚରମାନେ ସହିତ, ଭଗବାନଙ୍କର ଆଜ୍ଞାକୁ ପାଳନ କରି, ନିଜ ଦମ ଧାରଣ କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକର କର୍ମ ଓ ଦୋଷ ଅନୁଯାୟୀ ବିଚାର କରନ୍ତି।
ସ୍ଵାନ୍ଗଣାନ୍ଧର୍ମତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାନ୍ସର୍ଵାନାଜ୍ଞାପ୍ରଵର୍ତକାନ୍ । ସଦା ପ୍ରେରଯତି ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଯଥାଦେଶନିଯୋଜିତାନ୍
ସେ ନିଜ ସହଚରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣନ୍ତି ଓ ଆଜ୍ଞାକୁ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ସଦା ନିଜ ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ନିୟୋଜିତ କରନ୍ତି।
ନରକାନେକଵିଂଶତ୍ଯା ସଂଖ୍ଯଯା ଵର୍ଣଯନ୍ତି ହି । ଅଷ୍ଟାଵିଂଶମିତାନ୍କେଚିତ୍ତାନନୁକ୍ରମତୋ ବ୍ରୁଵେ
ନରକ ଗୁଡିକୁ ଏକେଉଁଯେ ଅଠାଇଶଟି ଅଛି ବୋଲି କହାଯାଏ, କିଛି ଲୋକ ଏକେଉଁଯେ ଉନତିସଟି ଅଛି ବୋଲି କହନ୍ତି । ଏବେ ମୁଁ ସେଗୁଡିକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବି ।
ତାମିସ୍ର ଅନ୍ଧତାମିସ୍ରୋ ରୌରଵୋଽପି ତୃତୀଯକଃ । ମହାରୌରଵନାମା ଚ କୁମ୍ଭୀପାକୋଽପରୋ ମତଃ
ତାମିସ୍ର, ଅନ୍ଧତାମିସ୍ର ଓ ରୌରବ — ଏହି ତିନିଟି ପ୍ରଥମ ନରକ । ତାପରେ ମହାରୌରବ ଓ ଏକ ଅନ୍ୟ ନରକ କୁମ୍ଭୀପାକ ନାମରେ ଅଛି ।
କାଲସୂତ୍ରଂ ତଥା ଚାସିପତ୍ରାରଣ୍ଯମୁଦାହୃତମ୍ । ସୂକରସ୍ଯ ମୁଖଂ ଚାନ୍ଧକୂପୋଽଥ କୃମିଭୋଜନଃ
କାଳସୂତ୍ର ଓ ତଳୱାର ଗଛର ଜଙ୍ଗଲ ନରକ ଏପରି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି । ଶୂକର ମୁହଁ, ଅନ୍ଧା କୂଆ ଓ କୀଟ ଭୋଜନ ନରକ ମଧ୍ୟ ଅଛି ।
ସଂଦଂଶସ୍ତପ୍ତମୂର୍ତିଶ୍ଚ ଵଜ୍ରକଣ୍ଟକ ଏଵ ଚ । ଶାଲ୍ମଲୀ ଚାଥ ଦେଵର୍ଷେ ନାମ୍ନା ଵୈରତଣୀ ତଥା
ସଂଦଂଶ, ତାପିତ ଦେହ ନରକ ଓ ବଜ୍ରକଣ୍ଟକ ନରକ ତାପରେ ଅଛି । ଶାଲମଳୀ ଓ ଦେବର୍ଷି, ଏକ ଅନ୍ୟ ନରକ ଭିତରେ ବୈରତଣୀ ନାମରେ ଅଛି ।
ପୂଯୋଦଃ ପ୍ରାଣରୋଧଶ୍ଚ ତଥା ଵିଶସନଂ ମତମ୍ । ଲାଲାଭକ୍ଷଃ ସାରମେଯାଦନମୁକ୍ତମତଃ ପରମ୍
ପୂୟୋଦ, ପ୍ରାଣରୋଧ ଓ ବିଶସନ ନରକ ଏପରି ଅଛି । ତାପରେ ଲାଲାଭକ୍ଷ ଓ ସାରମେୟାଦନ ଏବଂ ଏହାଠାରୁ ଆଉ ଅନ୍ୟ ନରକ ଅଛି ।
ଅଵୀଚିରପ୍ଯଯଃ ପାନଂ କ୍ଷାରକର୍ଦମ ଏଵ ଚ । ରକ୍ଷୋଗଣାଖ୍ଯସମ୍ଭୋଜଃ ଶୂଲପ୍ରୋତୋଽପ୍ଯତଃ ପରମ୍
ଅବୀଚି, ଆୟଃପାନ ଓ କ୍ଷାରକର୍ଦମ ନରକ ତାପରେ ଅଛି । ରକ୍ଷୋଗଣଭକ୍ଷ ଓ ଶୂଳପ୍ରୋତ ଏବଂ ଏହାଠାରୁ ଆଉ ଅନ୍ୟ ନରକ ଅଛି ।
ଦନ୍ଦଶୂକୋଽଵଟାରୋଧଃ ପର୍ଯାଵର୍ତନକଃ ପରମ୍ । ସୂଚୀମୁଖମିତି ପ୍ରୋକ୍ତା ଅଷ୍ଟାଵିଂଶତିନାରକାଃ
ଦଣ୍ଡଶୂକ, ଅବଟାରୋଧ ଓ ପର୍ଯ୍ୟାବର୍ତନକ ନରକ ତାପରେ ଅଛି । ସୂଚୀମୁଖ ନରକ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି । ଏଭଳି ଅଠାଇଶଟି ନରକ ଅଛି ।
ଇତ୍ଯେତେ ନାରକା ନାମ ଯାତନାଭୂମଯଃ ପରାଃ । କର୍ମଭିଶ୍ଚାପି ଭୂତାନାଂ ଗମ୍ଯାଃ ପଦ୍ମଜସମ୍ଭଵ
ଏହି ନରକଗୁଡିକ ଯନ୍ତ୍ରଣାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନ । ମନ୍ଦାର ଫୁଲରେ ଜନ୍ମିଥିବା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କର କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଏଠିକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି ।
ନରକପ୍ରଦପାତକଵର୍ଣନମ୍ ନାରଦ ଉଵାଚ କର୍ମଭେଦାଃ କତିଵିଧାଃ ସନାତନମୁନେ ମମ । ଶ୍ରୋତଵ୍ଯାଃ ସର୍ଵଥୈଵୈତେ ଯାତନାପ୍ରାପ୍ତିଭୂମଯଃ
ନରକକୁ ନେଇଯିବା ପାପର ବିବରଣା । ନାରଦ କହିଲେ: ପୁରାତନ ଋଷି, କେତେ ପ୍ରକାର କର୍ମ ଅଛି ? ମୁଁ ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥିବା କାରଣଗୁଡିକ ସମସ୍ତଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ ।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଯୋ ଵୈ ପରସ୍ଯ ଵିତ୍ତାନି ଦାରାପତ୍ଯାନି ଚୈଵ ହି । ହରତେ ସ ହି ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଯମାନୁଚରଗୋଚରଃ
ଶ୍ରୀ ନାରାୟଣ କହିଲେ: ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟର ଧନ, ଜୀବନ ସାଥୀ କିମ୍ବା ସନ୍ତାନ ଚୋରି କରେ, ସେ ଅସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତି ଏବଂ ଯମର ଦୂତମାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ପଡ଼ିଯାଏ ।
କାଲପାଶେନ ସମ୍ବଦ୍ଧୋ ଯାମ୍ଯୈରତିଭଯାନକୈଃ । ତାମିସ୍ରନାମନରକେ ପାତ୍ଯତେ ଯାତନାସ୍ପଦେ
ସେ କାଳର ଫାନ୍ଦରେ ବାନ୍ଧି ଯମର ଭୟଙ୍କର ଦୂତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାମିସ୍ର ନରକରେ ଝାପି ଦିଆଯାଏ, ଯେଉଁଠି ଯନ୍ତ୍ରଣା ମିଳେ ।
ତାଡନଂ ଦଣ୍ଡନଂ ଚୈଵ ସନ୍ତର୍ଜନମତଃ ପରମ୍ । ଯାମ୍ଯାଃ କୁର୍ଵନ୍ତି ପାଶାଢ୍ଯାଃ କଶ୍ମଲଂ ଯାତି ଚୈଵ ହି
ସେଠି ମାରିବା, ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଓ ଭୟ ଦେବା ହୁଏ । ଯମର ଦୂତମାନେ ପାଶ ନେଇ ତାଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥିବାରୁ ସେ ଅଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଏ ।
ମୂର୍ଚ୍ଛାମାଯାତି ଵିଵଶୋ ନାରକୀ ପଦ୍ମଭୂସୁତ । ଯଃ ପତିଂ ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵା ତୁ ଦାରାଦୀନୁପଭୁଜ୍ଯତି
ସେ ଅସହାୟ ଓ ଅଚେତନ ହୋଇଯାଏ, ମନ୍ଦାର ଫୁଲରେ ଜନ୍ମିଥିବା । ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟର ପତିକୁ ଭୁଲାଇ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ସାଥୀକୁ ଉପଭୋଗ କରେ, ସେ ଏହି ଦୁର୍ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ।
ଅନ୍ଧତାମିସ୍ରନରକେ ପାତ୍ଯତେ ଯମକିଙ୍କରୈଃ । ପାତ୍ଯମାନୋ ଯତ୍ର ଜନ୍ତୁର୍ଵେଦନାପରଵାନ୍ଭଵେତ୍
ସେ ଯମର ଦୂତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ଧତାମିସ୍ର ନରକରେ ଝାପି ଦିଆଯାଏ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରାଣୀ ଝାପି ପଡିବା ସମୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପଡ଼ିଯାଏ ।
ନଷ୍ଟଦୃଷ୍ଟିର୍ନଷ୍ଟମତିର୍ଭଵତ୍ଯେଵାଵିଲମ୍ବତଃ । ଵନସ୍ପତିର୍ଭଜ୍ଯମାନମୂଲୋ ଯଦ୍ଵଦ୍ଭଵେଦିହ
ସେଠି ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଓ ମନ ତୁରନ୍ତ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଏଠି ଗଛର ମୂଳ ଭଙ୍ଗ ହେଲେ ଗଛ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ।
ତସ୍ମାଦପ୍ଯନ୍ଧତାମିସ୍ରନାମ୍ନା ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପୁରାତନୈଃ । ଏତନ୍ମମାହମିତି ଯୋ ଭୂତଦ୍ରୋହେଣ କେଵଲମ୍
ଏହି କାରଣରୁ ପୁରାତନ ଲୋକେ ଏହି ନରକକୁ ଅନ୍ଧତାମିସ୍ର ନାମରେ କହିଛନ୍ତି । ଯେଉଁଠି 'ଏହା ମୋର' ଭାବରେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରେ, ସେ ଏଠିକୁ ପଡ଼ିଯାଏ ।