ଯଥାସଂଖ୍ଯଂ ଚ ଦେଵର୍ଷେ ଶ୍ରୁତିଶ୍ଚ ଜଲଭଂ ତଥା । କଲ୍ପିତେ କଲ୍ପନାଵିଦ୍ଭିର୍ନେତ୍ରଯୋର୍ଦକ୍ଷଵାମଯୋଃ
ଦେବଋଷି, କ୍ରମକ୍ରମେ କାନ ଓ ଜଳ ଚିହ୍ନ, ବିନ୍ୟାସ କୁଶଳ ଲୋକମାନେ ବାମ ଓ ଡାହାଁ ଚକ୍ଷୁରେ ରଖିଛନ୍ତି।
ଧନିଷ୍ଠା ଚୈଵ ମୂଲଂ ଚ କର୍ଣଯୋର୍ଦକ୍ଷଵାମଯୋଃ । ମଘାଦୀନ୍ଯଷ୍ଟଭାନୀହ ଦକ୍ଷିଣାଯନଗାନି ଚ
ଧନିଷ୍ଠା ଓ ମୂଳ ବାମ ଓ ଡାହାଁ କାନରେ ଅଛି; ମଘା ଆଦି ଆଠି ତାରା, ଦକ୍ଷିଣାୟଣରେ ଚଳିଥିବା, ଏଠାରେ ରଖାଯାଇଛି।
ଯୁଞ୍ଜୀତ ଵାମପାର୍ଶ୍ଵୀଯଵଂକ୍ରିଷୁ କ୍ରମତୋ ମୁନେ । ତଥୈଵ ମୃଗଶୀର୍ଷାଦୀନ୍ଯୁଦଗ୍ଭାନି ଚ ଯାନି ହି
ମୁନି, ସେମାନେ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱର ଗଠିଠିରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଯୋଡ଼ିବା ଉଚିତ; ଏଭଳି, ମୃଗଶିର୍ଷ ଆଦି ଉତ୍ତରାୟଣର ତାରାମାନେ ମଧ୍ୟ।
ଦକ୍ଷପାର୍ଶ୍ଵେ ଵଂକ୍ରିକେଷୁ ପ୍ରାତିଲୋମ୍ଯେନ ଯୋଜଯେତ୍ । ଶତତାରା ତଥା ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ସ୍କନ୍ଧଯୋର୍ଦକ୍ଷଵାମଯୋଃ
ଡାହାଁ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଗଠିଠିରେ ବିପରୀତ କ୍ରମରେ ଯୋଡ଼ିବା ଉଚିତ; ଶତଭିଷା ଓ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ବାମ ଓ ଡାହାଁ କନ୍ଧରେ ଅଛି।
ଅଗସ୍ତିଶ୍ଚୋତ୍ତରହନାଵଧରାଯାଂ ହନୌ ଯମଃ । ମୁଖେଷ୍ଵଙ୍ଗାରକଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ମନ୍ଦଃ ପ୍ରୋକ୍ତ ଉପସ୍ଥକେ
ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଉପର ହନୁରେ, ଯମ ତଳ ହନୁରେ, ଅଙ୍ଗାରକ ମୁଖରେ ଅଛି, ମନ୍ଦା ଉପସ୍ଥାନରେ ଅଛି।
ବୃହସ୍ପତିଶ୍ଚ କକୁଦି ଵକ୍ଷସ୍ଯର୍କୋ ଗ୍ରହାଧିପଃ । ନାରାଯଣଶ୍ଚ ହୃଦଯେ ଚନ୍ଦ୍ରୋ ମନସି ତିଷ୍ଠତି
ବୃହସ୍ପତି କକୁଡ଼ରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହମାନ୍ୟ ଭାବେ ଛାତିରେ, ନାରାୟଣ ହୃଦୟରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ମନରେ ବସିଛନ୍ତି।
ସ୍ତନଯୋରଶ୍ଵିନୌ ନାଭ୍ଯାମୁଶନାଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ । ବୁଧଃ ପ୍ରାଣାପାନଯୋଶ୍ଚ ଗଲେ ରାହୁଶ୍ଚ କେତଵଃ
ସ୍ତନରେ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦ୍ୱୟ, ନାଭିରେ ଉଶନା, ବୁଧ ପ୍ରାଣ ଓ ଗଳରେ, ରାହୁ ଓ କେତୁ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ସର୍ଵାଙ୍ଗେଷୁ ତଥା ରୋମକୂପେ ତାରାଗଣାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ଏତଦ୍ଭଗଵତୋ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସର୍ଵଦେଵମଯଂ ଵପୁଃ
ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଓ ରୋମ କୁପରେ ତାରାମଣ୍ଡଳ ଅଛି; ଏହି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦେହ, ସମସ୍ତ ଦେବମୟ।
ସନ୍ଧ୍ଯାଯାଂ ପ୍ରତ୍ଯହଂ ଧ୍ଯାଯେତ୍ପ୍ରଯତୋ ଵାଗ୍ଯତୋ ମୁନିଃ । ନିରୀକ୍ଷମାଣଶ୍ଚୋତ୍ତିଷ୍ଠେନ୍ମନ୍ତ୍ରେଣାନେନ ଧୀଶ୍ଵରଃ
ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ପ୍ରତିଦିନ, ଯିଏ ମନ ଓ ଭାଷାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ, ସେ ମୁନି ଧ୍ୟାନରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେବା ଉଚିତ୍। ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ସମୟରେ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ଦେଖିବା ଓ ଉଠିବା ଉଚିତ୍।
ନମୋ ଜ୍ଯୋତିର୍ଲୋକାଯ କାଲାଯାନିମିଷାଂ ପତଯେ ମହାପୁରୁଷାଯାଭିଧୀମହୀତି
ଯେ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଲୋକର ନାଥ, କାଳ, ନିଦ୍ରାହୀନମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ମହାପୁରୁଷ, ତାଙ୍କୁ ଆମେ ଶିର ନମାଉଛୁ, ଏହିପରି କହିବା ଉଚିତ୍।
ଗ୍ରହର୍କ୍ଷତାରାମଯମାଧିଦୈଵିକଂ ପାପାପହଂ ମନ୍ତ୍ରକୃତାଂ ତ୍ରିକାଲମ୍ । ନମସ୍ଯତଃ ସ୍ମରତୋ ଵା ତ୍ରିକାଲଂ ନଶ୍ଯେତ ତତ୍କାଲଜମାଶୁ ପାପମ୍
ଏହି ମନ୍ତ୍ର, ଯାହା ଋଷିମାନେ ରଚିଛନ୍ତି, ଗ୍ରହ, ତାରା ଓ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ପାପକୁ ଦୂର କରେ। ଯିଏ ଏହାକୁ ଦିନରେ ତିନିଥର ପୂଜା କରେ କିମ୍ବା ସ୍ମରଣ କରେ, ସେଥିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ସମସ୍ତ ପାପ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ରାହୁମଣ୍ଡଲାଦ୍ଯଵସ୍ଥାନଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଅଧସ୍ତାତ୍ସଵିତୁଃ ପ୍ରୋକ୍ତମଯୁତଂ ରାହୁମଣ୍ଡଲମ୍ । ନକ୍ଷତ୍ରଵଚ୍ଚରତି ଚ ସୈଂହିକେଯୋଽତଦର୍ହଣଃ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ସୂର୍ଯ୍ୟର ତଳେ ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନା ଆକାରର ରାହୁର ଚକ୍ର ଅଛି। ସେ, ସିଂହିକାର ପୁତ୍ର, ତାରାମାନଙ୍କ ପରି ଚଳିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ପୂଜାର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସୋରେଵ ମର୍ଦନଃ ସିଂହିକାସୁତଃ । ଅମରତ୍ଵଂ ଚ ଖେଟତ୍ଵଂ ଲେଭେ ଯୋ ଵିଷ୍ଣ୍ଵନୁଗ୍ରହାତ୍
ସିଂହିକାର ପୁତ୍ର ଯିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଅପମାନ କରେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କୃପାରେ ଅମରତ୍ୱ ଓ ଗ୍ରହ ପଦବି ପାଇଛି।
ଯଦଦସ୍ତରଣେର୍ବିମ୍ବଂ ତପତୋ ଯୋଜନାଯୁତମ୍ । ତଚ୍ଛାଦକୋଽସୁରୋ ଜ୍ଞେଯୋଽପ୍ଯର୍କସାହସ୍ରଵିସ୍ତରମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ତଳେ ଥିବା ତେଜସ୍ୱୀ ଚକ୍ରର ଆକାର ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନା। ଯିଏ ଏହାକୁ ଢାକିଦେଉଛି, ସେ ଦାନବ ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟର ପରି ଚଉଡ଼ା ଅଛି ବୋଲି ଜଣାଯିବ।
ତ୍ରଯୋଦଶସହସ୍ରଂ ତୁ ସୋମସ୍ଯାଚ୍ଛାଦକୋ ଗ୍ରହଃ । ଯଃ ପର୍ଵସମଯେ ଵୈରାନୁବନ୍ଧୀ ଛାଦକୋଽଭଵତ୍
ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଢାକିଦେଉଥିବା ଗ୍ରହର ଆକାର ତେର ହଜାର ଯୋଜନା। ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ଅମାବାସ୍ୟାର ସମୟରେ ଶତ୍ରୁତାରୁ ଏହି ଢାକା ହୁଏ।
ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସୋର୍ଦୂରାଦ୍ଭଵେଚ୍ଛାଦନକାରକଃ । ତନ୍ନିଶମ୍ଯୋଭଯତ୍ରାପି ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରେରିତଂ ସ୍ଵକମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଦୁହିଁକୁ ଦୂରରୁ ଢାକାଯାଏ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦୁହିଁଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ପଠାନ୍ତି।
ଚକ୍ରଂ ସୁଦର୍ଶନଂ ନାମ ଜ୍ଵାଲାମାଲାତିଭୀଷଣମ୍ । ତତ୍ତେଜସା ଦୁଃସହେନ ସମନ୍ତାତ୍ପରିଵାରିତମ୍
ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ନାମରେ ପରିଚିତ, ଏହା ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିମାଳା ପରି। ଏହାର ତେଜସ୍ୱୀ ପ୍ରଭା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଢାକି ରହିଛି।
ମୁହୂର୍ତୋ ଦ୍ଵିଜମାନସ୍ତୁ ଦୂରାଚ୍ଚକିତମାନସଃ । ଆରାନ୍ନିଵର୍ତତେ ସୋଽଯମୁପରାଗ ଇତୀଵ ହ
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦୂରରୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଭୟଭିତ ମନେ ଦେଖି, ତାହାର ତେଜକୁ ଏଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି। ଏହିକୁ ଉପରାଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଉଚ୍ଯତେ ଲୋକମଧ୍ଯେ ତୁ ଦେଵର୍ଷେ ଅଵବୁଧ୍ଯତାମ୍ । ତତୋଽଧସ୍ତାତ୍ସମାଖ୍ଯାତା ଲୋକାଃ ପରମପାଵନାଃ
ହେ ଦେବଋଷି, ଏହି ବିଷୟ ଲୋକମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଉଛି, ତୁମେ ବୁଝ। ଏହାଠାରୁ ତଳେ ଅତି ପବିତ୍ର ଲୋକମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଉଛି।
ସିଦ୍ଧାନାଂ ଚାରଣାନାଂ ଚ ଵିଦ୍ଯାଧ୍ରାଣାଂ ଚ ସତ୍ତମ । ଯୋଜନାଯୁତଵିଖ୍ଯାତା ଲୋକାଃ ପୁଣ୍ଯନିଷେଵିତାଃ
ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ବସୁଥିବା, ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନା ପରିଚିତ ଲୋକମାନେ ପୁଣ୍ୟବାନମାନେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।
ତତୋଽପ୍ଯଧସ୍ତାଦ୍ଦେଵର୍ଷେ ଯକ୍ଷାଣାଂ ଚ ସରକ୍ଷସାମ୍ । ପିଶାଚପ୍ରେତଭୂତାନାଂ ଵିହାରାଜିରମୁତ୍ତମମ୍
ତାପରେ ତଳେ, ଦେବଋଷି, ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଲୋକ ଅଛି, ଏବଂ ପିଶାଚ, ପ୍ରେତ, ଭୂତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ବିହାର ସ୍ଥାନ ଅଛି।
ଅନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଚ ତତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଯାଵଦ୍ଵାଯୁଃ ପ୍ରଵାତି ହି । ଯାଵନ୍ମେଘାସ୍ତତୋଦ୍ଯନ୍ତି ତତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଜ୍ଞାନକୋଵିଦୈଃ
ଯେଯେଉଁଠାରେ ପବନ ବହେ ଓ ମେଘ ଉଠେ, ସେଉଁଠାରେ ଅନ୍ତରିକ୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହିପରି ବିଦ୍ୱାନମାନେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି।
ତତୋଽଧସ୍ତାଦ୍ଯୋଜନାନାଂ ଶତଂ ଯାଵଦ୍ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ପୃଥିଵୀ ପରିସଂଖ୍ଯାତା ସୁପର୍ଣଶ୍ଯେନସାରସାଃ
ତାଠାରୁ ତଳେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶତ ଯୋଜନା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀ ଗଣନା କରାଯାଏ, ଏଉଁଠି ଗରୁଡ଼, ଶ୍ୟେନ ଓ ସାରସ ପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ହଂସାଦଯଃ ପ୍ରୋତ୍ପତନ୍ତି ପାର୍ଥିଵାଃ ପୃଥିଵୀଭଵାଃ । ଭୂସନ୍ନିଵେଶାଵସ୍ଥାନଂ ଯଥାଵଦୁପଵର୍ଣିତମ୍
ହଂସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ମାଟିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ ଉଡ଼ିଯାନ୍ତି। ପୃଥିବୀର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ଅବସ୍ଥାନ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।
ଅଧସ୍ତାଦଵନେଃ ସପ୍ତ ଦେଵର୍ଷେ ଵିଵରାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ଏକୈକଶୋ ଯୋଜନାନାମାଯାମୋଚ୍ଛ୍ରାଯତଃ ପୁନଃ
ପୃଥିବୀ ତଳେ, ହେ ଦେବଋଷି, ସାତଟି ଗୁହା ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକଟିର ଦৈର୍ଘ୍ୟ ଓ ଉଚ୍ଚତା ଯୋଜନାରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।
ଅଯୁତାନ୍ତରଵିଖ୍ଯାତାଃ ସର୍ଵର୍ତୁସୁଖଦାଯକାଃ । ଅତଲଂ ପ୍ରଥମଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଵିତଲଂ ତଥା
ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନା ଦୂରରେ ଥିବା ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ସୁଖଦାୟକ। ପ୍ରଥମଟିକୁ ଅତଳ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟଟିକୁ ବିତଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତୃତୀଯଂ ସୁତଲଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଚତୁର୍ଥଂ ଵୈ ତଲାତଲମ୍ । ମହାତଲଂ ପଞ୍ଚମଂ ଚ ଷଷ୍ଠଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ରସାତଲମ୍
ତୃତୀୟଟିକୁ ସୁତଳ ଭାବେ କୁହାଯାଏ, ଚତୁର୍ଥଟି ହେଉଛି ତଳାତଳ, ପଞ୍ଚମଟି ମହାତଳ ଏବଂ ଷଷ୍ଠଟିକୁ ରସାତଳ ବୋଲି ଅଭିଧାନ କରାଯାଏ।
ସପ୍ତମଂ ଵିପ୍ର ପାତାଲଂ ସପ୍ତୈତେ ଵିଵରାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ଏତେଷୁ ବିଲସ୍ଵର୍ଗେଷୁ ଦିଵୋଽପ୍ଯଧିକମେଵ ଚ
ସପ୍ତମଟି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପାତାଳ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏହି ସାତଟିକୁ ତଳ ଲୋକ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ଏହି ଗୁହାସ୍ଥଳ ଶ୍ୱର୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଉପର ଶ୍ୱର୍ଗଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ମହିମାଶାଳୀ।
କାମଭୋଗୈଶ୍ଵର୍ଯସୁଖସମୃଦ୍ଧଭୁଵନେଷୁ ଚ । ନିତ୍ଯୋଦ୍ଯାନଵିହାରେଷୁ ସୁଖାସ୍ଵାଦଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଏହି ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ଆନନ୍ଦ, ଭୋଗ, ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେଠାରେ ସଦା ଉଦ୍ୟାନ ଓ ବିହାରରେ ସୁଖର ଆସ୍ୱାଦ ମିଳେ।
ଦୈତ୍ଯାଶ୍ଚ କାଦ୍ରଵେଯାଶ୍ଚ ଦାନଵା ବଲଶାଲିନଃ । ନିତ୍ଯପ୍ରମୁଦିତା ରକ୍ତାଃ କଲତ୍ରାପତ୍ଯବନ୍ଧୁଭିଃ
ସେଠାରେ ଦୈତ୍ୟ, କାଦ୍ରବେୟ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନେ ସଦା ଆନନ୍ଦିତ ଓ ନିଜ ଜନାନୀ, ସନ୍ତାନ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ଆସକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହନ୍ତି।