ଆକଲ୍ପାନ୍ତଂ ଚ କ୍ରମନ୍ତି ଖେ ଶ୍ଯେନାଦ୍ଯାଃ ଖଗା ଇଵ । କର୍ମସାରଥଯୋ ଵାଯୁଵଶଗାଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ
କଳ୍ପର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେମାନେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭଳି ଆକାଶରେ ଉଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି; ସମସ୍ତେ କର୍ମର ନିୟମରେ, ପବନର ଶକ୍ତିରେ ଚାଳିତ ହୋଇ ଯାଆନ୍ତି।
ଏଵଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ଗଣାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରକୃତେଃ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଚ । ସଂଯୋଗାନୁଗୃହୀତାସ୍ତେ ଭୂମୌ ନ ନିପତନ୍ତି ଚ
ଏଭଳି, ସମସ୍ତ ତାରାମଣ୍ଡଳ, ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷର ଏକତାରେ ନିର୍ଭର କରି, ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ି ନଯାଆନ୍ତି।
ଜ୍ଯୋତିଶ୍ଚକ୍ରଂ କେଚିଦେତଚ୍ଛିଶୁମାରସ୍ଵରୂପକମ୍ । ସୋପଯୋଗଂ ଭଗଵତୋ ଯୋଗଧାରଣକର୍ମଣି
କିଛି ଲୋକ ଏହି ତାରାମଣ୍ଡଳର ଚକ୍ରକୁ ଶିଶୁମାର ଆକୃତି ଭାବେ କହନ୍ତି, ଯାହା ଭଗବାନଙ୍କର ଯୋଗ ଧ୍ୟାନରେ ଉପଯୋଗୀ।
ଯସ୍ଯାର୍ଵାକ୍ଶିରସଃ କୁଣ୍ଡଲୀଭୂତଵପୁଷୋ ମୁନେ । ପୁଚ୍ଛାଗ୍ରେ କଲ୍ପିତୋ ଯୋଽଯଂ ଧ୍ରୁଵ ଉତ୍ତାନପାଦଜଃ
ମୁନି, ଏହି ଗୋଟିଏ ଗୁଞ୍ଜି ଆକୃତିର ତଳ ମୁଣ୍ଡରେ, ପୁଛର ଟିପରେ, ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କ ପୁଅ ଧ୍ରୁବ ସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।
ଲାଙ୍ଗୂଲେଽସ୍ଯ ଚ ସମ୍ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପ୍ରଜାପତିରକଲ୍ମଷଃ । ଅଗ୍ନିରିନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଧର୍ମଶ୍ଚ ତିଷ୍ଠନ୍ତେ ସୁରପୂଜିତାଃ
ଏହାର ପୁଛରେ ନିର୍ମଳ ପ୍ରଜାପତି ବସିଛନ୍ତି; ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଧର୍ମ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।
ଧାତା ଵିଧାତା ପୁଚ୍ଛାନ୍ତେ କଟ୍ଯାଂ ସପ୍ତର୍ଷଯସ୍ତତଃ । ଦକ୍ଷିଣାଵର୍ତଭୋଗେନ କୁଣ୍ଡଲାକାରମୀଯୁଷଃ
ପୁଛର ଶେଷରେ ଧାତା ଓ ବିଧାତା ଅଛନ୍ତି; କଟିରେ ସପ୍ତ ଋଷି ଅଛନ୍ତି, ପୁଛ ଡାହାଁ ଦିଗକୁ ଗୁଞ୍ଜି ଏକ ଚକ୍ର ଆକୃତି ନେଇଛି।
ଉତ୍ତରାଯଣଭାନୀହ ଦକ୍ଷପାର୍ଶ୍ଵେଽର୍ପିତାନି ଚ । ଦକ୍ଷିଣାଯନଭାନୀହ ସଵ୍ଯେ ପାର୍ଶ୍ଵେଽର୍ପିତାନି ଚ
ଏଠାରେ ଉତ୍ତରାୟଣର ତାରାମାନେ ଡାହାଁ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରଖାଯାଇଛି, ଓ ଦକ୍ଷିଣାୟଣର ତାରାମାନେ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରଖାଯାଇଛି।
କୁଣ୍ଡଲାଭୋଗଵେଶସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵଯୋରୁଭଯୋରପି । ସମସଂଖ୍ଯାଶ୍ଚାଵଯଵା ଭଵନ୍ତି କଜନନ୍ଦନ
ଏହି ଗୁଞ୍ଜି ଆକୃତିର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, କଜନନ୍ଦନ, ଅଙ୍ଗମାନେ ସମାନ ସଂଖ୍ୟାରେ ଅଛନ୍ତି।
ଅଜଵୀଥୀ ପୃଷ୍ଠଭାଗେ ଆକାଶସରିଦୌଦରେ । ପୁନର୍ଵସୁଶ୍ଚ ପୁଷ୍ଯଶ୍ଚ ଶ୍ରୋଣ୍ଯୌ ଦକ୍ଷିଣଵାମଯୋଃ
ଅଜାର ପଥ ପୃଷ୍ଠରେ, ଆକାଶ ନଦୀ ଉଦରରେ, ପୁନର୍ବସୁ ଓ ପୁଷ୍ୟ ବାମ ଓ ଡାହାଁ କୁଳେ ଅଛନ୍ତି।
ଆର୍ଦ୍ରାଶ୍ଲେଷେ ପଶ୍ଚିମଯୋଃ ପାଦଯୋର୍ଦକ୍ଷଵାମଯୋଃ । ଅଭିଜିଚ୍ଚୋତ୍ତରାଷାଢା ନାସଯୋର୍ଦକ୍ଷଵାମଯୋଃ
ଆର୍ଦ୍ରା ଓ ଶ୍ଳେଷା ବାମ ଓ ଡାହାଁ ପାଦରେ, ଅଭିଜିତ ଓ ଉତ୍ତରାଷାଢ଼ା ବାମ ଓ ଡାହାଁ ନାକରେ ଅଛନ୍ତି।
ଯଥାସଂଖ୍ଯଂ ଚ ଦେଵର୍ଷେ ଶ୍ରୁତିଶ୍ଚ ଜଲଭଂ ତଥା । କଲ୍ପିତେ କଲ୍ପନାଵିଦ୍ଭିର୍ନେତ୍ରଯୋର୍ଦକ୍ଷଵାମଯୋଃ
ଦେବଋଷି, କ୍ରମକ୍ରମେ କାନ ଓ ଜଳ ଚିହ୍ନ, ବିନ୍ୟାସ କୁଶଳ ଲୋକମାନେ ବାମ ଓ ଡାହାଁ ଚକ୍ଷୁରେ ରଖିଛନ୍ତି।
ଧନିଷ୍ଠା ଚୈଵ ମୂଲଂ ଚ କର୍ଣଯୋର୍ଦକ୍ଷଵାମଯୋଃ । ମଘାଦୀନ୍ଯଷ୍ଟଭାନୀହ ଦକ୍ଷିଣାଯନଗାନି ଚ
ଧନିଷ୍ଠା ଓ ମୂଳ ବାମ ଓ ଡାହାଁ କାନରେ ଅଛି; ମଘା ଆଦି ଆଠି ତାରା, ଦକ୍ଷିଣାୟଣରେ ଚଳିଥିବା, ଏଠାରେ ରଖାଯାଇଛି।
ଯୁଞ୍ଜୀତ ଵାମପାର୍ଶ୍ଵୀଯଵଂକ୍ରିଷୁ କ୍ରମତୋ ମୁନେ । ତଥୈଵ ମୃଗଶୀର୍ଷାଦୀନ୍ଯୁଦଗ୍ଭାନି ଚ ଯାନି ହି
ମୁନି, ସେମାନେ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱର ଗଠିଠିରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଯୋଡ଼ିବା ଉଚିତ; ଏଭଳି, ମୃଗଶିର୍ଷ ଆଦି ଉତ୍ତରାୟଣର ତାରାମାନେ ମଧ୍ୟ।
ଦକ୍ଷପାର୍ଶ୍ଵେ ଵଂକ୍ରିକେଷୁ ପ୍ରାତିଲୋମ୍ଯେନ ଯୋଜଯେତ୍ । ଶତତାରା ତଥା ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ସ୍କନ୍ଧଯୋର୍ଦକ୍ଷଵାମଯୋଃ
ଡାହାଁ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଗଠିଠିରେ ବିପରୀତ କ୍ରମରେ ଯୋଡ଼ିବା ଉଚିତ; ଶତଭିଷା ଓ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ବାମ ଓ ଡାହାଁ କନ୍ଧରେ ଅଛି।
ଅଗସ୍ତିଶ୍ଚୋତ୍ତରହନାଵଧରାଯାଂ ହନୌ ଯମଃ । ମୁଖେଷ୍ଵଙ୍ଗାରକଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ମନ୍ଦଃ ପ୍ରୋକ୍ତ ଉପସ୍ଥକେ
ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଉପର ହନୁରେ, ଯମ ତଳ ହନୁରେ, ଅଙ୍ଗାରକ ମୁଖରେ ଅଛି, ମନ୍ଦା ଉପସ୍ଥାନରେ ଅଛି।
ବୃହସ୍ପତିଶ୍ଚ କକୁଦି ଵକ୍ଷସ୍ଯର୍କୋ ଗ୍ରହାଧିପଃ । ନାରାଯଣଶ୍ଚ ହୃଦଯେ ଚନ୍ଦ୍ରୋ ମନସି ତିଷ୍ଠତି
ବୃହସ୍ପତି କକୁଡ଼ରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହମାନ୍ୟ ଭାବେ ଛାତିରେ, ନାରାୟଣ ହୃଦୟରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ମନରେ ବସିଛନ୍ତି।
ସ୍ତନଯୋରଶ୍ଵିନୌ ନାଭ୍ଯାମୁଶନାଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ । ବୁଧଃ ପ୍ରାଣାପାନଯୋଶ୍ଚ ଗଲେ ରାହୁଶ୍ଚ କେତଵଃ
ସ୍ତନରେ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦ୍ୱୟ, ନାଭିରେ ଉଶନା, ବୁଧ ପ୍ରାଣ ଓ ଗଳରେ, ରାହୁ ଓ କେତୁ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ସର୍ଵାଙ୍ଗେଷୁ ତଥା ରୋମକୂପେ ତାରାଗଣାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ଏତଦ୍ଭଗଵତୋ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସର୍ଵଦେଵମଯଂ ଵପୁଃ
ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଓ ରୋମ କୁପରେ ତାରାମଣ୍ଡଳ ଅଛି; ଏହି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦେହ, ସମସ୍ତ ଦେବମୟ।
ସନ୍ଧ୍ଯାଯାଂ ପ୍ରତ୍ଯହଂ ଧ୍ଯାଯେତ୍ପ୍ରଯତୋ ଵାଗ୍ଯତୋ ମୁନିଃ । ନିରୀକ୍ଷମାଣଶ୍ଚୋତ୍ତିଷ୍ଠେନ୍ମନ୍ତ୍ରେଣାନେନ ଧୀଶ୍ଵରଃ
ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ପ୍ରତିଦିନ, ଯିଏ ମନ ଓ ଭାଷାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ, ସେ ମୁନି ଧ୍ୟାନରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେବା ଉଚିତ୍। ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ସମୟରେ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ଦେଖିବା ଓ ଉଠିବା ଉଚିତ୍।
ନମୋ ଜ୍ଯୋତିର୍ଲୋକାଯ କାଲାଯାନିମିଷାଂ ପତଯେ ମହାପୁରୁଷାଯାଭିଧୀମହୀତି
ଯେ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଲୋକର ନାଥ, କାଳ, ନିଦ୍ରାହୀନମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ମହାପୁରୁଷ, ତାଙ୍କୁ ଆମେ ଶିର ନମାଉଛୁ, ଏହିପରି କହିବା ଉଚିତ୍।
ଗ୍ରହର୍କ୍ଷତାରାମଯମାଧିଦୈଵିକଂ ପାପାପହଂ ମନ୍ତ୍ରକୃତାଂ ତ୍ରିକାଲମ୍ । ନମସ୍ଯତଃ ସ୍ମରତୋ ଵା ତ୍ରିକାଲଂ ନଶ୍ଯେତ ତତ୍କାଲଜମାଶୁ ପାପମ୍
ଏହି ମନ୍ତ୍ର, ଯାହା ଋଷିମାନେ ରଚିଛନ୍ତି, ଗ୍ରହ, ତାରା ଓ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ପାପକୁ ଦୂର କରେ। ଯିଏ ଏହାକୁ ଦିନରେ ତିନିଥର ପୂଜା କରେ କିମ୍ବା ସ୍ମରଣ କରେ, ସେଥିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ସମସ୍ତ ପାପ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ରାହୁମଣ୍ଡଲାଦ୍ଯଵସ୍ଥାନଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଅଧସ୍ତାତ୍ସଵିତୁଃ ପ୍ରୋକ୍ତମଯୁତଂ ରାହୁମଣ୍ଡଲମ୍ । ନକ୍ଷତ୍ରଵଚ୍ଚରତି ଚ ସୈଂହିକେଯୋଽତଦର୍ହଣଃ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ସୂର୍ଯ୍ୟର ତଳେ ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନା ଆକାରର ରାହୁର ଚକ୍ର ଅଛି। ସେ, ସିଂହିକାର ପୁତ୍ର, ତାରାମାନଙ୍କ ପରି ଚଳିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ପୂଜାର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସୋରେଵ ମର୍ଦନଃ ସିଂହିକାସୁତଃ । ଅମରତ୍ଵଂ ଚ ଖେଟତ୍ଵଂ ଲେଭେ ଯୋ ଵିଷ୍ଣ୍ଵନୁଗ୍ରହାତ୍
ସିଂହିକାର ପୁତ୍ର ଯିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଅପମାନ କରେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କୃପାରେ ଅମରତ୍ୱ ଓ ଗ୍ରହ ପଦବି ପାଇଛି।
ଯଦଦସ୍ତରଣେର୍ବିମ୍ବଂ ତପତୋ ଯୋଜନାଯୁତମ୍ । ତଚ୍ଛାଦକୋଽସୁରୋ ଜ୍ଞେଯୋଽପ୍ଯର୍କସାହସ୍ରଵିସ୍ତରମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ତଳେ ଥିବା ତେଜସ୍ୱୀ ଚକ୍ରର ଆକାର ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନା। ଯିଏ ଏହାକୁ ଢାକିଦେଉଛି, ସେ ଦାନବ ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟର ପରି ଚଉଡ଼ା ଅଛି ବୋଲି ଜଣାଯିବ।
ତ୍ରଯୋଦଶସହସ୍ରଂ ତୁ ସୋମସ୍ଯାଚ୍ଛାଦକୋ ଗ୍ରହଃ । ଯଃ ପର୍ଵସମଯେ ଵୈରାନୁବନ୍ଧୀ ଛାଦକୋଽଭଵତ୍
ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଢାକିଦେଉଥିବା ଗ୍ରହର ଆକାର ତେର ହଜାର ଯୋଜନା। ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ଅମାବାସ୍ୟାର ସମୟରେ ଶତ୍ରୁତାରୁ ଏହି ଢାକା ହୁଏ।
ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସୋର୍ଦୂରାଦ୍ଭଵେଚ୍ଛାଦନକାରକଃ । ତନ୍ନିଶମ୍ଯୋଭଯତ୍ରାପି ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରେରିତଂ ସ୍ଵକମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଦୁହିଁକୁ ଦୂରରୁ ଢାକାଯାଏ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦୁହିଁଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ପଠାନ୍ତି।
ଚକ୍ରଂ ସୁଦର୍ଶନଂ ନାମ ଜ୍ଵାଲାମାଲାତିଭୀଷଣମ୍ । ତତ୍ତେଜସା ଦୁଃସହେନ ସମନ୍ତାତ୍ପରିଵାରିତମ୍
ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ନାମରେ ପରିଚିତ, ଏହା ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିମାଳା ପରି। ଏହାର ତେଜସ୍ୱୀ ପ୍ରଭା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଢାକି ରହିଛି।
ମୁହୂର୍ତୋ ଦ୍ଵିଜମାନସ୍ତୁ ଦୂରାଚ୍ଚକିତମାନସଃ । ଆରାନ୍ନିଵର୍ତତେ ସୋଽଯମୁପରାଗ ଇତୀଵ ହ
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦୂରରୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଭୟଭିତ ମନେ ଦେଖି, ତାହାର ତେଜକୁ ଏଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି। ଏହିକୁ ଉପରାଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଉଚ୍ଯତେ ଲୋକମଧ୍ଯେ ତୁ ଦେଵର୍ଷେ ଅଵବୁଧ୍ଯତାମ୍ । ତତୋଽଧସ୍ତାତ୍ସମାଖ୍ଯାତା ଲୋକାଃ ପରମପାଵନାଃ
ହେ ଦେବଋଷି, ଏହି ବିଷୟ ଲୋକମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଉଛି, ତୁମେ ବୁଝ। ଏହାଠାରୁ ତଳେ ଅତି ପବିତ୍ର ଲୋକମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଉଛି।
ସିଦ୍ଧାନାଂ ଚାରଣାନାଂ ଚ ଵିଦ୍ଯାଧ୍ରାଣାଂ ଚ ସତ୍ତମ । ଯୋଜନାଯୁତଵିଖ୍ଯାତା ଲୋକାଃ ପୁଣ୍ଯନିଷେଵିତାଃ
ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ବସୁଥିବା, ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନା ପରିଚିତ ଲୋକମାନେ ପୁଣ୍ୟବାନମାନେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।