ମେରୁପ୍ରଦକ୍ଷିଣେନୈଵ ଯୋଜିତଂ ଚେଶ୍ଵରେଣ ତୁ । ଅଷ୍ଟାଵିଂଶତିସଂଖ୍ଯାନି ଗଣିତାନି ସହାଭିଜିତ୍
ମେରୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଏହା ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବସ୍ଥିତ। ଅଭିଜିତ ସହିତ ମୋଟ ଅଠେଇଟି ନକ୍ଷତ୍ର ଗଣନା ହୁଏ।
ତତଃ ଶୁକ୍ରୋ ଦ୍ଵିଲକ୍ଷେଣ ଯୋଜନାନାମଥୋପରି । ପୁରଃ ପଶ୍ଚାତ୍ସହୈଵାସାଵର୍କସ୍ଯ ପରିଵର୍ତତେ
ତାପରେ ଶୁକ୍ର ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଉପରେ ଅଛି; ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଆଗୁଆ ଓ ପଛୁଆ ଭାବରେ ଘୁରୁଥାଏ।
ଶୀଘ୍ରମନ୍ଦସମାନାଭିର୍ଗତିଭିର୍ଵିଚରନ୍ଵିଭୁଃ । ଲୋକାନାମନୁକୂଲୋଽଯଂ ପ୍ରାଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ଶୁଭାଵହଃ
ଏହି ଗ୍ରହଟି ତେଜ ଓ ଧୀର ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଗତିରେ ଚଳିଥିବା, ସାଧାରଣତଃ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକୃତିକର ଏବଂ ଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାଏ ବୋଲି କହାଯାଏ।
ଵୃଷ୍ଟିଵିଷ୍ଟମ୍ଭଶମନୋ ଭାର୍ଗଵଃ ସର୍ଵଦା ମୁନେ । ଶୁକ୍ରାଦ୍ ବୁଧଃ ସମାଖ୍ଯାତୋ ଯୋଜନାନାଂ ଦ୍ଵିଲକ୍ଷତଃ
ମୁନି, ଭାର୍ଗବ ଗ୍ରହ ସବୁବେଳେ ବର୍ଷା ନ ହେବା ଭୟକୁ ଦୂର କରେ। ଶୁକ୍ର ଠାରୁ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଦୂରରେ ଥିଲେ ଏହି ଗ୍ରହକୁ ବୁଧ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଶୀଘ୍ରମନ୍ଦସମାନାଭିର୍ଗତିଭିଃ ଶୁକ୍ରଵତ୍ସଦା । ଯଦାର୍କାଦ୍ଵ୍ଯତିରିଚ୍ଯେତ ସୌମ୍ଯଃ ପ୍ରାଯେଣ ତତ୍ର ତୁ
ଏହି ଗ୍ରହଟି ସବୁବେଳେ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଭଳି ଗତି କରେ; ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ଅଧିକ ଦୂରରେ ଯାଏ, ସାଧାରଣତଃ ଏହି ଦୂରରେ ଥାଏ।
ଅତିଵାତାଭ୍ରପାତାନାଂ ଵୃଷ୍ଟ୍ଯାଦିଭଯସୂଚକଃ । ଉପରିଷ୍ଠାତ୍ତତୋ ଭୌମୋ ଯୋଜନାନାଂ ଦ୍ଵିଲକ୍ଷତଃ
ଅତି ବେଶି ପବନ, ମେଘ ପଡିବା ଓ ବର୍ଷା ଭୟକୁ ସୂଚିତ କରିଥିବା, ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଦୂରରେ ଭୌମ ଗ୍ରହ ଅବସ୍ଥିତ।
ପକ୍ଷୈସ୍ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରିଭିଃ ସୋଽଯଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ରାଶୀନଥୈକଶଃ । ଦ୍ଵାଦଶାପି ଚ ଦେଵର୍ଷେ ଯଦି ଵକ୍ରୋ ନ ଜାଯତେ
ଏହି ଗ୍ରହ ତିନି ପକ୍ଷରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଶି ଉପରେ ଚଳିଥାଏ, ଦେବର୍ଷି, ଯଦି ପଛୁଆ ଗତି ନ ହୁଏ, ତେବେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାଦଶ ରାଶିକୁ ଏକେକ ଭାବରେ ଚଳିଥାଏ।
ପ୍ରାଯେଣାଶୁଭକୃତ୍ସୋଽଯଂ ଗ୍ରହୌଘାନାଂ ଚ ସୂଚକଃ । ନତୋ ଦ୍ଵିଲକ୍ଷମାନେନ ଯୋଜନାନାଂ ଚ ଗୀଷ୍ପତିଃ
ଏହି ଗ୍ରହ ସାଧାରଣତଃ ଅଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚିହ୍ନ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ତଳେ ଓ ଗୀଷ୍ପତି ଅବସ୍ଥିତ।
ଏକୈକସ୍ମିନ୍ନଥୋ ରାଶୌ ଭୁଙ୍ଗେ ସଂଵତ୍ସରଂ ଚରନ୍ । ଯଦି ଵକ୍ରୋ ଭଵେନ୍ନୈଵାନୁକୂଲୋ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନାମ୍
ଏହି ଗ୍ରହ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଶି ଉପରେ ଏକ ବର୍ଷ ଚଳିଥାଏ; ଯଦି ପଛୁଆ ଗତି ନ ହୁଏ, ତେବେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକୃତିକର ନୁହେଁ।
ତତଃ ଶନୈଶ୍ଚରୋ ଘୋରୋ ଲକ୍ଷଦ୍ଵଯପରୋ ମିତଃ । ଯୋଜନୈଃ ସୂର୍ଯପୁତ୍ରୋଽଯଂ ତ୍ରିଂଶନ୍ମାସୈଃ ପରିଭ୍ରମନ୍
ତାପରେ ଘୋର ଶନି ଆସେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର, ତିରିଶ ମାସରେ ନିଜ ଚକ୍ର ପୂରା କରେ।
ଏକୈକରାଶୌ ପର୍ଯେତି ସର୍ଵାନ୍ ରାଶୀନ୍ମହାଗ୍ରହଃ । ସର୍ଵେଷାମଶୁଭୋ ମନ୍ଦଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ କାଲଵିଦାଂ ଵରୈଃ
ଏହି ମହାଗ୍ରହ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଶି ଉପରେ ଏକେକ ଭାବରେ ଚଳିଥାଏ; ସମୟଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଏହି ମନ୍ଦ ଗ୍ରହକୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅଶୁଭ ବୋଲି କୁହନ୍ତି।
ତତ ଉତ୍ତରତଃ ପ୍ରୋକ୍ତମେକାଦଶସୁଲକ୍ଷକୈଃ । ଯୋଜନୈଃ ପରିସଂଖ୍ଯାତଂ ସପ୍ତର୍ଷୀଣାଂ ଚ ମଣ୍ଡଲମ୍
ତାପରେ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ, ଏଗାରି ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଦୂରରେ ସପ୍ତର୍ଷିମାଣ୍ଡଳ ବିବରଣା କରାଯାଏ।
ଧ୍ରୁଵମଣ୍ଡଲସଂସ୍ଥାନଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଅଥର୍ଷିମଣ୍ଡଲାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ଯୋଜନାନାଂ ପ୍ରମାଣତଃ । ଲକ୍ଷୈସ୍ତ୍ରଯୋଦଶମିତୈଃ ପରମଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ପଦମ୍
ଧ୍ରୁବମାଣ୍ଡଳର ଅବସ୍ଥିତି ବିବରଣା। ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ସପ୍ତର୍ଷିମାଣ୍ଡଳଠାରୁ ଉପରେ, ଏକ କୋଟି ତିନି ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଦୂରରେ, ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ନିବାସ ଅଛି।
ମହାଭାଗଵତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଵର୍ତତେ ଲୋକଵନ୍ଦିତଃ । ଔତ୍ତାନପାଦିରିନ୍ଦ୍ରେଣ ଵହ୍ନିନା କଶ୍ଯପେନ ଚ
ସେଠାରେ ମହାଭାଗବତ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଧ୍ରୁବ, ଯିଁଁ ଲୋକମାନେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଅଉତ୍ତାନପାଦ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି ଓ କଶ୍ୟପ ସହିତ ଅବସ୍ଥିତ।
ଧର୍ମେଣ ସହ ଚୈଵାସ୍ତେ ସମକାଲଯୁଜା ଧ୍ରୁଵଃ । ବହୁମାନଂ ଦକ୍ଷିଣତଃ କୁର୍ଵଦ୍ଭିଃ ପ୍ରେକ୍ଷକୈଃ ସଦା
ଧ୍ରୁବ ଧର୍ମ ସହିତ, ଯିଁଁ ସମାନ ବୟସର, ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ; ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଦେଖୁଥିବା ଲୋକମାନେ ସଦା ଅଧିକ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଆଜୀଵ୍ଯଃ କଲ୍ପଜୀଵିନାମୁପାସ୍ତେ ଭଗଵତ୍ପଦମ୍ । ଜ୍ଯୋତିର୍ଗଣାନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରଭାଦିନାମ୍
ଯେଉଁମାନେ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଧ୍ରୁବଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି; ଏହି ଭାବରେ ସମସ୍ତ ତାରା, ଗ୍ରହ ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ ପଦକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।
କାଲେନାନିମିଷେଣାଯଂ ଭ୍ରାମ୍ଯତାଂ ଵ୍ଯକ୍ତରଂହସା । ଅଵଷ୍ଟମ୍ଭସ୍ଥାଣୁରିଵ ଵିହିତଶ୍ଚେଶ୍ଵରେଣ ସଃ
ଅନିମିଷ ଏବଂ ବେଗବାନ୍ ସମୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି, ଧ୍ରୁବ ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଥିବା ଦଣ୍ଡ ଭଳି ଅଟୁଟ ଅବସ୍ଥିତ।
ଭାସତେ ଭାସଯନ୍ଭାସା ସ୍ଵୀଯଯା ଦେଵପୂଜିତଃ । ମେଢିସ୍ତମ୍ଭେ ଯଥା ଯୁକ୍ତାଃ ପଶଵଃ କର୍ଷଣାର୍ଥକାଃ
ଧ୍ରୁବ ନିଜ ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ଆଲୋକିତ କରେ, ଦେବମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି; ଚାଷ ପାଇଁ ମେଢି ଦଣ୍ଡକୁ ଗାଁଠି ଦେଇ ପଶୁମାନେ ଯେପରି ଚଳିଥାଏ, ସେପରି।
ମଣ୍ଡଲାନି ଚରନ୍ତୀମେ ସଵନତ୍ରିତଯେନ ଚ । ଏଵଂ ଗ୍ରହାଦଯଃ ସର୍ଵେ ଭଗଣାଦ୍ଯା ଯଥାକ୍ରମମ୍
ଏହି ମାଣ୍ଡଳମାନେ ତିନି ପ୍ରକାର ପବନ ଦ୍ୱାରା ଚଳିଥାଏ; ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ ଓ ତାରାମାନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଦି ଅନୁସାରେ, ନିଜ ନିଜ କ୍ରମରେ ଚଳିଥାନ୍ତି।
ଅନ୍ତର୍ବହିର୍ଵିଭାଗେନ କାଲଚକ୍ରେ ନିଯୋଜିତାଃ । ଧ୍ରୁଵମେଵାଵଲମ୍ବ୍ଯାଶୁ ଵାଯୁନୋଦୀରିତାଶ୍ଚ ତେ
ଭିତର ଓ ବାହାର ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ସମୟ ଚକ୍ରରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ଧ୍ରୁବକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ପବନ ଦ୍ୱାରା ତେଜରେ ଚଳିଥାନ୍ତି।
ଆକଲ୍ପାନ୍ତଂ ଚ କ୍ରମନ୍ତି ଖେ ଶ୍ଯେନାଦ୍ଯାଃ ଖଗା ଇଵ । କର୍ମସାରଥଯୋ ଵାଯୁଵଶଗାଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ
କଳ୍ପର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେମାନେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭଳି ଆକାଶରେ ଉଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି; ସମସ୍ତେ କର୍ମର ନିୟମରେ, ପବନର ଶକ୍ତିରେ ଚାଳିତ ହୋଇ ଯାଆନ୍ତି।
ଏଵଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ଗଣାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରକୃତେଃ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଚ । ସଂଯୋଗାନୁଗୃହୀତାସ୍ତେ ଭୂମୌ ନ ନିପତନ୍ତି ଚ
ଏଭଳି, ସମସ୍ତ ତାରାମଣ୍ଡଳ, ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷର ଏକତାରେ ନିର୍ଭର କରି, ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ି ନଯାଆନ୍ତି।
ଜ୍ଯୋତିଶ୍ଚକ୍ରଂ କେଚିଦେତଚ୍ଛିଶୁମାରସ୍ଵରୂପକମ୍ । ସୋପଯୋଗଂ ଭଗଵତୋ ଯୋଗଧାରଣକର୍ମଣି
କିଛି ଲୋକ ଏହି ତାରାମଣ୍ଡଳର ଚକ୍ରକୁ ଶିଶୁମାର ଆକୃତି ଭାବେ କହନ୍ତି, ଯାହା ଭଗବାନଙ୍କର ଯୋଗ ଧ୍ୟାନରେ ଉପଯୋଗୀ।
ଯସ୍ଯାର୍ଵାକ୍ଶିରସଃ କୁଣ୍ଡଲୀଭୂତଵପୁଷୋ ମୁନେ । ପୁଚ୍ଛାଗ୍ରେ କଲ୍ପିତୋ ଯୋଽଯଂ ଧ୍ରୁଵ ଉତ୍ତାନପାଦଜଃ
ମୁନି, ଏହି ଗୋଟିଏ ଗୁଞ୍ଜି ଆକୃତିର ତଳ ମୁଣ୍ଡରେ, ପୁଛର ଟିପରେ, ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କ ପୁଅ ଧ୍ରୁବ ସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।
ଲାଙ୍ଗୂଲେଽସ୍ଯ ଚ ସମ୍ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପ୍ରଜାପତିରକଲ୍ମଷଃ । ଅଗ୍ନିରିନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଧର୍ମଶ୍ଚ ତିଷ୍ଠନ୍ତେ ସୁରପୂଜିତାଃ
ଏହାର ପୁଛରେ ନିର୍ମଳ ପ୍ରଜାପତି ବସିଛନ୍ତି; ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଧର୍ମ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।
ଧାତା ଵିଧାତା ପୁଚ୍ଛାନ୍ତେ କଟ୍ଯାଂ ସପ୍ତର୍ଷଯସ୍ତତଃ । ଦକ୍ଷିଣାଵର୍ତଭୋଗେନ କୁଣ୍ଡଲାକାରମୀଯୁଷଃ
ପୁଛର ଶେଷରେ ଧାତା ଓ ବିଧାତା ଅଛନ୍ତି; କଟିରେ ସପ୍ତ ଋଷି ଅଛନ୍ତି, ପୁଛ ଡାହାଁ ଦିଗକୁ ଗୁଞ୍ଜି ଏକ ଚକ୍ର ଆକୃତି ନେଇଛି।
ଉତ୍ତରାଯଣଭାନୀହ ଦକ୍ଷପାର୍ଶ୍ଵେଽର୍ପିତାନି ଚ । ଦକ୍ଷିଣାଯନଭାନୀହ ସଵ୍ଯେ ପାର୍ଶ୍ଵେଽର୍ପିତାନି ଚ
ଏଠାରେ ଉତ୍ତରାୟଣର ତାରାମାନେ ଡାହାଁ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରଖାଯାଇଛି, ଓ ଦକ୍ଷିଣାୟଣର ତାରାମାନେ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରଖାଯାଇଛି।
କୁଣ୍ଡଲାଭୋଗଵେଶସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵଯୋରୁଭଯୋରପି । ସମସଂଖ୍ଯାଶ୍ଚାଵଯଵା ଭଵନ୍ତି କଜନନ୍ଦନ
ଏହି ଗୁଞ୍ଜି ଆକୃତିର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, କଜନନ୍ଦନ, ଅଙ୍ଗମାନେ ସମାନ ସଂଖ୍ୟାରେ ଅଛନ୍ତି।
ଅଜଵୀଥୀ ପୃଷ୍ଠଭାଗେ ଆକାଶସରିଦୌଦରେ । ପୁନର୍ଵସୁଶ୍ଚ ପୁଷ୍ଯଶ୍ଚ ଶ୍ରୋଣ୍ଯୌ ଦକ୍ଷିଣଵାମଯୋଃ
ଅଜାର ପଥ ପୃଷ୍ଠରେ, ଆକାଶ ନଦୀ ଉଦରରେ, ପୁନର୍ବସୁ ଓ ପୁଷ୍ୟ ବାମ ଓ ଡାହାଁ କୁଳେ ଅଛନ୍ତି।
ଆର୍ଦ୍ରାଶ୍ଲେଷେ ପଶ୍ଚିମଯୋଃ ପାଦଯୋର୍ଦକ୍ଷଵାମଯୋଃ । ଅଭିଜିଚ୍ଚୋତ୍ତରାଷାଢା ନାସଯୋର୍ଦକ୍ଷଵାମଯୋଃ
ଆର୍ଦ୍ରା ଓ ଶ୍ଳେଷା ବାମ ଓ ଡାହାଁ ପାଦରେ, ଅଭିଜିତ ଓ ଉତ୍ତରାଷାଢ଼ା ବାମ ଓ ଡାହାଁ ନାକରେ ଅଛନ୍ତି।