କାର୍ତ୍ସ୍ନ୍ଯେନ ସହ ଭୁଞ୍ଜୀତ କାଲଂ ତଂ ଵତ୍ସରଂ ଵିଦୁଃ । ସଂଵତ୍ସରଂ ପରିଵତ୍ସରମିଡାଵତ୍ସରମେଵ ଚ
ସେହି ସମସ୍ତ ଉପଭୋଗ ସମୟକୁ ବର୍ଷ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ। ବର୍ଷ, ପରିବତ୍ସର, ଇଡାବତ୍ସର,
ଅନୁଵତ୍ସରମିଦ୍ଵତ୍ସରମିତି ପଞ୍ଚକମୀରିତମ୍ । ଭାନୋର୍ମାନ୍ଦ୍ଯଶୈଘ୍ର୍ଯସମଗତିଭିଃ କାଲଵିତ୍ତମୈଃ
ଅନୁବତ୍ସର ଓ ଇଡ୍ବତ୍ସର—ଏହିପରି ପାଞ୍ଚ ଧରଣର ବର୍ଷ ଥାଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଧୀର, ତୀବ୍ର ଓ ସମ ଗତି ଅନୁଯାୟୀ ଏହାକୁ କାଳ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବିବେଚନା କରନ୍ତି।
ଏଵଂ ଭାନୋର୍ଗତିଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଚନ୍ଦ୍ରାଦୀନାଂ ନିବୋଧତ । ଏଵଂ ଚନ୍ଦ୍ରୋଽର୍କରଶ୍ମିଭ୍ଯୋ ଲକ୍ଷଯୋଜନମୂର୍ଧ୍ଵତଃ
ଏଭଳି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଗତି ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା; ବର୍ତ୍ତମାନ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଗତି ଶୁଣ। ଏହିପରି, ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଉପରେ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଉପଲଭ୍ଯମାନୋ ମିତ୍ରସ୍ଯ ସଂଵତ୍ସରଭୁଜିଂ ଚ ସଃ । ପକ୍ଷାଭ୍ଯାଂ ଚୌଷଧୀନାଥୋ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ମାସଭୁଜିଂ ଚ ସଃ
ସେ, ମିତ୍ର ସହିତ ବର୍ଷ ଉପଭୋଗ କରେ। ଦୁଇଟି ପକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଔଷଧିମାନେ ଉପଭୋଗ କରେ, ଏବଂ ମାସ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରେ।
ସପାଦମାଭ୍ଯାଂ ଦିଵସଭୁକ୍ତିଂ ପକ୍ଷଭୁଜିଂ ଚରେତ୍ । ଏଵଂ ଶୀଘ୍ରଗତିଃ ସୋମୋ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ନୂନଂ ଭଚକ୍ରକମ୍
ସେ ପାଉଣ ଓ ଅର୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଦିନ ଉପଭୋଗ କରେ, ଏବଂ ପକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଉପଭୋଗ କରେ। ଏଭଳି ଶୀଘ୍ର ଗତି ଥିବା ଚନ୍ଦ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ରାଶିଚକ୍ର ଉପଭୋଗ କରେ।
ପୂର୍ଯମାଣକଲାଭିଶ୍ଚାମରାଣାଂ ପ୍ରୀତିମାଵହନ୍ । କ୍ଷୀଯମାଣକଲାଭିଶ୍ଚ ପିତୄଣାଂ ଚିତ୍ତରଞ୍ଜକଃ
ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ରର କଳା ବଢ଼ୁଥାଏ, ସେ ଦେବତାମାନେକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ; ଯେତେବେଳେ କଳା କମିଯାଏ, ପିତୃମାନେକୁ ଖୁସି ଦେଇଥାଏ।
ଅହୋରାତ୍ରାଣି ତନ୍ଵାନଃ ପୂର୍ଵାପରସୁଘସ୍ରକୈଃ । ସର୍ଵଜୀଵନିକାଯସ୍ଯ ପ୍ରାଣୋ ଜୀଵଃ ସ ଏଵ ହି
ପୂର୍ବ ଓ ପରେର ସୁନ୍ଦର ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଦିନ ଓ ରାତି ବଢ଼ାଇ ଦେଇ, ସେଇ ଚନ୍ଦ୍ର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ପ୍ରାଣ, ଜୀବନ ହେଉଛି।
ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଚୈକୈକନକ୍ଷତ୍ରଂ ମୁହୂର୍ତତ୍ରିଂଶତା ଵିଭୁଃ । ସ ଏଵ ଷୋଡଶକଲଃ ପୁରୁଷୋଽନାଦିସତ୍ତମଃ
ସେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତ୍ୟେକ ନକ୍ଷତ୍ରକୁ ତିରିଶିଟି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଉପଭୋଗ କରେ; ସେ ଷୋଡ଼ଶ କଳା ଥିବା ପୁରୁଷ, ଅନାଦି ଓ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।
ମନୋମଯୋଽପ୍ଯନ୍ନମଯୋଽମୃତଧାମା ସୁଧାକରଃ । ଦେଵପିତୃମନୁଷ୍ଯାଦିସରୀସୃପସଵୀରୁଧାମ୍
ମନ ଓ ଅନ୍ନର ଗଠନ, ଅମୃତର ନିବାସ, ଚନ୍ଦ୍ର ହେଉଛି ସୁଧା ଦାତା; ଦେବ, ପିତୃ, ମଣିଷ, ସରୀସୃପ ଓ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ପାଇଁ।
ପ୍ରାଣାପ୍ଯାଯନଶୀଲତ୍ଵାତ୍ସ ସର୍ଵମଯ ଉଚ୍ଯତେ । ତତୋ ଭଚକ୍ରଂ ଭ୍ରମତି ଯୋଜନାନାଂ ତ୍ରିଲକ୍ଷତଃ
ପ୍ରାଣ ଭରିବାର ଗୁଣ ଥିବାରୁ, ସେ ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତାପରେ ରାଶିଚକ୍ର ତିନି ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଦୂର ଘୁରୁଥାଏ।
ମେରୁପ୍ରଦକ୍ଷିଣେନୈଵ ଯୋଜିତଂ ଚେଶ୍ଵରେଣ ତୁ । ଅଷ୍ଟାଵିଂଶତିସଂଖ୍ଯାନି ଗଣିତାନି ସହାଭିଜିତ୍
ମେରୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଏହା ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବସ୍ଥିତ। ଅଭିଜିତ ସହିତ ମୋଟ ଅଠେଇଟି ନକ୍ଷତ୍ର ଗଣନା ହୁଏ।
ତତଃ ଶୁକ୍ରୋ ଦ୍ଵିଲକ୍ଷେଣ ଯୋଜନାନାମଥୋପରି । ପୁରଃ ପଶ୍ଚାତ୍ସହୈଵାସାଵର୍କସ୍ଯ ପରିଵର୍ତତେ
ତାପରେ ଶୁକ୍ର ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଉପରେ ଅଛି; ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଆଗୁଆ ଓ ପଛୁଆ ଭାବରେ ଘୁରୁଥାଏ।
ଶୀଘ୍ରମନ୍ଦସମାନାଭିର୍ଗତିଭିର୍ଵିଚରନ୍ଵିଭୁଃ । ଲୋକାନାମନୁକୂଲୋଽଯଂ ପ୍ରାଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ଶୁଭାଵହଃ
ଏହି ଗ୍ରହଟି ତେଜ ଓ ଧୀର ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଗତିରେ ଚଳିଥିବା, ସାଧାରଣତଃ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକୃତିକର ଏବଂ ଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାଏ ବୋଲି କହାଯାଏ।
ଵୃଷ୍ଟିଵିଷ୍ଟମ୍ଭଶମନୋ ଭାର୍ଗଵଃ ସର୍ଵଦା ମୁନେ । ଶୁକ୍ରାଦ୍ ବୁଧଃ ସମାଖ୍ଯାତୋ ଯୋଜନାନାଂ ଦ୍ଵିଲକ୍ଷତଃ
ମୁନି, ଭାର୍ଗବ ଗ୍ରହ ସବୁବେଳେ ବର୍ଷା ନ ହେବା ଭୟକୁ ଦୂର କରେ। ଶୁକ୍ର ଠାରୁ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଦୂରରେ ଥିଲେ ଏହି ଗ୍ରହକୁ ବୁଧ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଶୀଘ୍ରମନ୍ଦସମାନାଭିର୍ଗତିଭିଃ ଶୁକ୍ରଵତ୍ସଦା । ଯଦାର୍କାଦ୍ଵ୍ଯତିରିଚ୍ଯେତ ସୌମ୍ଯଃ ପ୍ରାଯେଣ ତତ୍ର ତୁ
ଏହି ଗ୍ରହଟି ସବୁବେଳେ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଭଳି ଗତି କରେ; ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ଅଧିକ ଦୂରରେ ଯାଏ, ସାଧାରଣତଃ ଏହି ଦୂରରେ ଥାଏ।
ଅତିଵାତାଭ୍ରପାତାନାଂ ଵୃଷ୍ଟ୍ଯାଦିଭଯସୂଚକଃ । ଉପରିଷ୍ଠାତ୍ତତୋ ଭୌମୋ ଯୋଜନାନାଂ ଦ୍ଵିଲକ୍ଷତଃ
ଅତି ବେଶି ପବନ, ମେଘ ପଡିବା ଓ ବର୍ଷା ଭୟକୁ ସୂଚିତ କରିଥିବା, ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଦୂରରେ ଭୌମ ଗ୍ରହ ଅବସ୍ଥିତ।
ପକ୍ଷୈସ୍ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରିଭିଃ ସୋଽଯଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ରାଶୀନଥୈକଶଃ । ଦ୍ଵାଦଶାପି ଚ ଦେଵର୍ଷେ ଯଦି ଵକ୍ରୋ ନ ଜାଯତେ
ଏହି ଗ୍ରହ ତିନି ପକ୍ଷରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଶି ଉପରେ ଚଳିଥାଏ, ଦେବର୍ଷି, ଯଦି ପଛୁଆ ଗତି ନ ହୁଏ, ତେବେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାଦଶ ରାଶିକୁ ଏକେକ ଭାବରେ ଚଳିଥାଏ।
ପ୍ରାଯେଣାଶୁଭକୃତ୍ସୋଽଯଂ ଗ୍ରହୌଘାନାଂ ଚ ସୂଚକଃ । ନତୋ ଦ୍ଵିଲକ୍ଷମାନେନ ଯୋଜନାନାଂ ଚ ଗୀଷ୍ପତିଃ
ଏହି ଗ୍ରହ ସାଧାରଣତଃ ଅଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚିହ୍ନ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ତଳେ ଓ ଗୀଷ୍ପତି ଅବସ୍ଥିତ।
ଏକୈକସ୍ମିନ୍ନଥୋ ରାଶୌ ଭୁଙ୍ଗେ ସଂଵତ୍ସରଂ ଚରନ୍ । ଯଦି ଵକ୍ରୋ ଭଵେନ୍ନୈଵାନୁକୂଲୋ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନାମ୍
ଏହି ଗ୍ରହ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଶି ଉପରେ ଏକ ବର୍ଷ ଚଳିଥାଏ; ଯଦି ପଛୁଆ ଗତି ନ ହୁଏ, ତେବେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକୃତିକର ନୁହେଁ।
ତତଃ ଶନୈଶ୍ଚରୋ ଘୋରୋ ଲକ୍ଷଦ୍ଵଯପରୋ ମିତଃ । ଯୋଜନୈଃ ସୂର୍ଯପୁତ୍ରୋଽଯଂ ତ୍ରିଂଶନ୍ମାସୈଃ ପରିଭ୍ରମନ୍
ତାପରେ ଘୋର ଶନି ଆସେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର, ତିରିଶ ମାସରେ ନିଜ ଚକ୍ର ପୂରା କରେ।
ଏକୈକରାଶୌ ପର୍ଯେତି ସର୍ଵାନ୍ ରାଶୀନ୍ମହାଗ୍ରହଃ । ସର୍ଵେଷାମଶୁଭୋ ମନ୍ଦଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ କାଲଵିଦାଂ ଵରୈଃ
ଏହି ମହାଗ୍ରହ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଶି ଉପରେ ଏକେକ ଭାବରେ ଚଳିଥାଏ; ସମୟଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଏହି ମନ୍ଦ ଗ୍ରହକୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅଶୁଭ ବୋଲି କୁହନ୍ତି।
ତତ ଉତ୍ତରତଃ ପ୍ରୋକ୍ତମେକାଦଶସୁଲକ୍ଷକୈଃ । ଯୋଜନୈଃ ପରିସଂଖ୍ଯାତଂ ସପ୍ତର୍ଷୀଣାଂ ଚ ମଣ୍ଡଲମ୍
ତାପରେ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ, ଏଗାରି ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଦୂରରେ ସପ୍ତର୍ଷିମାଣ୍ଡଳ ବିବରଣା କରାଯାଏ।
ଧ୍ରୁଵମଣ୍ଡଲସଂସ୍ଥାନଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଅଥର୍ଷିମଣ୍ଡଲାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ଯୋଜନାନାଂ ପ୍ରମାଣତଃ । ଲକ୍ଷୈସ୍ତ୍ରଯୋଦଶମିତୈଃ ପରମଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ପଦମ୍
ଧ୍ରୁବମାଣ୍ଡଳର ଅବସ୍ଥିତି ବିବରଣା। ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ସପ୍ତର୍ଷିମାଣ୍ଡଳଠାରୁ ଉପରେ, ଏକ କୋଟି ତିନି ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଦୂରରେ, ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ନିବାସ ଅଛି।
ମହାଭାଗଵତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଵର୍ତତେ ଲୋକଵନ୍ଦିତଃ । ଔତ୍ତାନପାଦିରିନ୍ଦ୍ରେଣ ଵହ୍ନିନା କଶ୍ଯପେନ ଚ
ସେଠାରେ ମହାଭାଗବତ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଧ୍ରୁବ, ଯିଁଁ ଲୋକମାନେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଅଉତ୍ତାନପାଦ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି ଓ କଶ୍ୟପ ସହିତ ଅବସ୍ଥିତ।
ଧର୍ମେଣ ସହ ଚୈଵାସ୍ତେ ସମକାଲଯୁଜା ଧ୍ରୁଵଃ । ବହୁମାନଂ ଦକ୍ଷିଣତଃ କୁର୍ଵଦ୍ଭିଃ ପ୍ରେକ୍ଷକୈଃ ସଦା
ଧ୍ରୁବ ଧର୍ମ ସହିତ, ଯିଁଁ ସମାନ ବୟସର, ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ; ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଦେଖୁଥିବା ଲୋକମାନେ ସଦା ଅଧିକ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଆଜୀଵ୍ଯଃ କଲ୍ପଜୀଵିନାମୁପାସ୍ତେ ଭଗଵତ୍ପଦମ୍ । ଜ୍ଯୋତିର୍ଗଣାନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରଭାଦିନାମ୍
ଯେଉଁମାନେ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଧ୍ରୁବଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି; ଏହି ଭାବରେ ସମସ୍ତ ତାରା, ଗ୍ରହ ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ ପଦକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।
କାଲେନାନିମିଷେଣାଯଂ ଭ୍ରାମ୍ଯତାଂ ଵ୍ଯକ୍ତରଂହସା । ଅଵଷ୍ଟମ୍ଭସ୍ଥାଣୁରିଵ ଵିହିତଶ୍ଚେଶ୍ଵରେଣ ସଃ
ଅନିମିଷ ଏବଂ ବେଗବାନ୍ ସମୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି, ଧ୍ରୁବ ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଥିବା ଦଣ୍ଡ ଭଳି ଅଟୁଟ ଅବସ୍ଥିତ।
ଭାସତେ ଭାସଯନ୍ଭାସା ସ୍ଵୀଯଯା ଦେଵପୂଜିତଃ । ମେଢିସ୍ତମ୍ଭେ ଯଥା ଯୁକ୍ତାଃ ପଶଵଃ କର୍ଷଣାର୍ଥକାଃ
ଧ୍ରୁବ ନିଜ ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ଆଲୋକିତ କରେ, ଦେବମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି; ଚାଷ ପାଇଁ ମେଢି ଦଣ୍ଡକୁ ଗାଁଠି ଦେଇ ପଶୁମାନେ ଯେପରି ଚଳିଥାଏ, ସେପରି।
ମଣ୍ଡଲାନି ଚରନ୍ତୀମେ ସଵନତ୍ରିତଯେନ ଚ । ଏଵଂ ଗ୍ରହାଦଯଃ ସର୍ଵେ ଭଗଣାଦ୍ଯା ଯଥାକ୍ରମମ୍
ଏହି ମାଣ୍ଡଳମାନେ ତିନି ପ୍ରକାର ପବନ ଦ୍ୱାରା ଚଳିଥାଏ; ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ ଓ ତାରାମାନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଦି ଅନୁସାରେ, ନିଜ ନିଜ କ୍ରମରେ ଚଳିଥାନ୍ତି।
ଅନ୍ତର୍ବହିର୍ଵିଭାଗେନ କାଲଚକ୍ରେ ନିଯୋଜିତାଃ । ଧ୍ରୁଵମେଵାଵଲମ୍ବ୍ଯାଶୁ ଵାଯୁନୋଦୀରିତାଶ୍ଚ ତେ
ଭିତର ଓ ବାହାର ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ସମୟ ଚକ୍ରରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ଧ୍ରୁବକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ପବନ ଦ୍ୱାରା ତେଜରେ ଚଳିଥାନ୍ତି।