କିଂ ତ୍ଵଂ ଜପସି ଦେଵେଶ ତ୍ଵତ୍ତଃ କୋଽପ୍ଯଧିକୋଽସ୍ତି ଵୈ । ଯତ୍କୃତ୍ଵା ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ପ୍ରୀତୋଽସି ଜଗଦୀଶ୍ଵର
ହେ ଦେବମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ଆପଣ କାହିଁକି ଜପ କରୁଛନ୍ତି? ଆପଣଠାରୁ ବଡ଼ କିଏ ଅଛି? ହେ ପଦ୍ମନୟନ, ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ଆପଣ କେଉଁ କାମ କରି ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି?
ହରିରୁଵାଚ ମଯି ତ୍ଵଯି ଚ ଯା ଶକ୍ତିଃ କ୍ରିଯାକାରଣଲକ୍ଷଣା । ଵିଚାରଯ ମହାଭାଗ ଯା ସା ଭଗଵତୀ ଶିଵା
ହରି କହିଲେ: ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଶକ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କାରଣ ଭାବେ ଅଛି, ସେଇ ଭଗବତୀ ଶିବାଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝ।
ଯସ୍ଯାଧାରେ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ତିଷ୍ଠତ୍ଯତ୍ର ମହାର୍ଣଵେ । ସାକାରା ଯା ମହାଶକ୍ତିରମେଯା ଚ ସନାତନୀ
ଏହି ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରରେ ଯାହାଙ୍କ ଆଧାରରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଅଟୁଟ ରହିଛି, ସେଉଁଠି ସ୍ୱରୂପ ମହାଶକ୍ତି, ଅପରିମିତ ଏବଂ ସନାତନ।
ଯଯା ଵିସୃଜ୍ଯତେ ଵିଶ୍ଵଂ ଜଗଦେତଚ୍ଚରାଚରମ୍ । ସୈଷା ପ୍ରସନ୍ନା ଵରଦା ନୃଣାଂ ଭଵତି ମୁକ୍ତଯେ
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଚରାଚର ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ସେଇ ଦେବୀ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ଦୟା କରି ଲୋକଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ସା ଵିଦ୍ଯା ପରମା ମୁକ୍ତେର୍ହେତୁଭୂତା ସନାତନୀ । ସଂସାରବନ୍ଧହେତୁଶ୍ଚ ସୈଵ ସର୍ଵେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରୀ
ସେଉଁଠି ପରମ ଜ୍ଞାନ, ସନାତନ ମୋକ୍ଷର କାରଣ, ଏବଂ ସଂସାର ବନ୍ଧନର କାରଣ ମଧ୍ୟ ସେଇ; ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଶାସନ କରୁଥିବା ଦେବୀ।
ଅହଂ ତ୍ଵମଖିଲଂ ଵିଶ୍ଵଂ ତସ୍ଯାଶ୍ଚିଚ୍ଛକ୍ତିସମ୍ଭଵମ୍ । ଵିଦ୍ଧି ବ୍ରହ୍ମନ୍ନ ସନ୍ଦେହଃ କର୍ତଵ୍ଯଃ ସର୍ଵଦାନଘ
ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବେ ଜାଣ, ମୁଁ, ତୁମେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତାଙ୍କର ଚେତନାଶକ୍ତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ଶ୍ଲୋକାର୍ଧେନ ତଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତଦ୍ଵୈ ଭାଗଵତଂ କିଲ । ଵିସ୍ତରୋ ଭଵିତା ତସ୍ଯ ଦ୍ଵାପରାଦୌ ଯୁଗେ ତଥା
ସେଇ ଦେବୀ ଅର୍ଧ ଶ୍ଲୋକରେ ଏହି ଭାଗବତ କହିଥିଲେ; ତାହାର ବିସ୍ତୃତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ହେବ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ବ୍ରହ୍ମଣା ସଂଗୃହୀତଂ ଚ ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତୁ ନାଭିପଙ୍କଜେ । ନାରଦାଯ ଚ ତେନୋକ୍ତଂ ପୁତ୍ରାଯାମିତବୁଦ୍ଧଯେ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ବ୍ରହ୍ମା ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନାଭିର ପଦ୍ମରୁ ପାଇଥିଲେ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ଅପାର ବୁଦ୍ଧିଶାଳୀ ପୁଅ ନାରଦଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।
ନାରଦେନ ତଥା ମହ୍ଯଂ ଦତ୍ତଂ ହି ମୁନିନା ପୁରା । ମଯା କୃତମିଦଂ ପୂର୍ଣଂ ଦ୍ଵାଦଶସ୍କନ୍ଧଵିସ୍ତରମ୍
ସେଇ ମୁନି ନାରଦ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ମୋତେ ଏହା ଦେଇଥିଲେ; ମୁଁ ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବାରଟି ସ୍କନ୍ଧରେ ବିସ୍ତାର କରିଛି।
ତତ୍ପଠସ୍ଵ ମହାଭାଗ ପୁରାଣଂ ବ୍ରହ୍ମସମ୍ମିତମ୍ । ପଞ୍ଚଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତଂ ଚ ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚରିତମୁତ୍ତମମ୍
ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ, ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଏହି ପୁରାଣ ଓ ଦେବୀଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚରିତ୍ର ପଢ଼।
ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାନରସୋପେତଂ ସର୍ଵେଷାମୁତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍ । ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରସମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵେଦାର୍ଥେନୋପବୃଂହିତମ୍
ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନର ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ସମାନ ପୁଣ୍ୟମୟ ଏବଂ ବେଦର ଅର୍ଥରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ଵୃତ୍ରାସୁରଵଧୋପେତଂ ନାନାଖ୍ଯାନକଥାଯୁତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯାନିଧାନଂ ତୁ ସଂସାରାର୍ଣଵତାରକମ୍
ବୃତ୍ରାସୁର ବଧର କଥା ଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ଗଳ୍ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନର ଧାନା ଓ ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପାଇଁ ନୌକା ସମାନ।
ଗୃହାଣ ତ୍ଵଂ ମହାଭାଗ ଯୋଗ୍ଯୋଽସି ମତିମତ୍ତରଃ । ପୁଣ୍ଯଂ ଭାଗଵତଂ ନାମ ପୁରାଣଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟ ଭାଗବତ ପୁରାଣ ଗ୍ରହଣ କର; ତୁମେ ଏହା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅଷ୍ଟାଦଶସହସ୍ରାଣାଂ ଶ୍ଲୋକାନାଂ କୁରୁ ସଂଗ୍ରହମ୍ । ଅଜ୍ଞାନନାଶନଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଜ୍ଞାନଭାସ୍କରବୋଧକମ୍
ଏହାର ଅଠାର ହଜାର ଶ୍ଲୋକର ସଂକ୍ଷେପ କର; ଏହା ଅଜ୍ଞାନ ଦୂର କରେ, ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ଜ୍ଞାନର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ଦେଇଥାଏ।
ସୁଖଦଂ ଶାନ୍ତିଦଂ ଧନ୍ଯଂ ଦୀର୍ଘାଯୁଷ୍ଯକରଂ ଶିଵମ୍ । ଶୃଣ୍ଵତାଂ ପଠତାଂ ଚେଦଂ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରଵିଵର୍ଧନମ୍
ଏହା ସୁଖ, ଶାନ୍ତି, ଧନ୍ୟତା, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ଦେଇଥାଏ; ଯେଉଁମାନେ ଏହା ଶୁଣନ୍ତି ଓ ପଢନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପୁଅ ଓ ନାତି ବଢ଼ିଯାଏ।
ଶିଷ୍ଯୋଽଯଂ ମମ ଧର୍ମାତ୍ମା ଲୋମହର୍ଷଣସମ୍ଭଵଃ । ପଠିଷ୍ଯତି ତ୍ଵଯା ସାର୍ଧଂ ପୁରାଣୀଂ ସଂହିତାଂ ଶୁଭାମ୍
ମୋର ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଶିଷ୍ୟ, ଲୋମହର୍ଷଣଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ତୁମ ସହିତ ଏହି ଶୁଭ ପୁରାଣ ସଂହିତା ପଢ଼ିବ।
ସୂତ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଂ ତେନ ପୁତ୍ରାଯ ମହ୍ଯଂ ଚ କଥିତଂ କିଲ । ମଯା ଗୃହୀତଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ ପୁରାଣଂ ଚାତିଵିସ୍ତରମ୍
ସୂତ କହିଲେ: ଏଭଳି ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଏବଂ ମୋତେ କୁହାଯାଇଥିଲା; ମୁଁ ସେଇ ସମସ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ପୁରାଣ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲି।
ଶୁକୋଽଧୀତ୍ଯ ପୁରାଣଂ ତୁ ସ୍ଥିତୋ ଵ୍ଯାସାଶ୍ରମେ ଶୁଭେ । ନ ଲେଭେ ଶର୍ମ ଧର୍ମାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମଜ ଇଵାପରଃ
ଶୁକଦେବ ଏହି ପୁରାଣ ପଢ଼ି ବ୍ୟାସଙ୍କ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମରେ ରହିଥିଲେ; ତଥାପି, ଅନ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାପୁତ୍ରଙ୍କ ପରି, ସେଇ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମନେ ଶାନ୍ତି ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ଏକାନ୍ତସେଵୀ ଵିକଲଃ ସ ଶୂନ୍ଯ ଇଵ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ । ନାତ୍ଯନ୍ତଭୋଜନାସକ୍ତୋ ନୋପଵାସରତସ୍ତଥା
ଏକାନ୍ତରେ ରହୁଥିବା ଲୋକଟିଏ ଅତି ଅଶାନ୍ତ ଓ ଖାଲି ଭଳି ଦେଖାଯାଏ; ସେ ନ ଅତିରିକ୍ତ ଭୋଜନରେ ଲାଗିଥାଏ, ନ ଉପବାସରେ ଆସକ୍ତ ହୁଏ।
ଚିନ୍ତାଵିଷ୍ଟଂ ଶୁକଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵ୍ଯାସଃ ପ୍ରାହ ସୁତଂ ପ୍ରତି । କିଂ ପୁତ୍ର ଚିନ୍ତ୍ଯତେ ନିତ୍ଯଂ କସ୍ମାଦ୍ଵ୍ଯଗ୍ରୋଽସି ମାନଦ
ଶୁକ ମନେ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିବାକୁ ଦେଖି, ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ କହିଲେ: 'ପୁଅ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ କାହିଁକି ଏମିତି ଚିନ୍ତା କରୁଛ? କାହିଁକି ଏତେ ଅଶାନ୍ତ ହେଉଛ, ମାନଦାତା?'
ଆସ୍ସେ ଧ୍ଯାନପରୋ ନିତ୍ଯମୃଣଗ୍ରସ୍ତ ଇଵାଧନଃ । କା ଚିନ୍ତା ଵର୍ତତେ ପୁତ୍ର ମଯି ତାତେ ତୁ ତିଷ୍ଠତି
ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଧ୍ୟାନରେ ବସିଥାଅ, ଯେପରି ଋଣରେ ଡୁବିଥିବା ଗରିବ ଲୋକ। ପୁଅ, ମୋତେ ଥିବାବେଳେ କଣ ଚିନ୍ତା ତୁମ ମନରେ ରହିଛି?
ସୁଖଂ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ଯଥାକାମଂ ମୁଞ୍ଚ ଶୋକଂ ମନୋଗତମ୍ । ଜ୍ଞାନଂ ଚିନ୍ତଯ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତଂ ଵିଜ୍ଞାନେ ଚ ମତିଂ କୁରୁ
ଯେପରି ଇଚ୍ଛା, ସେପରି ସୁଖ ଉପଭୋଗ କର; ମନର ଦୁଃଖକୁ ଛାଡିଦେ। ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ତାହା ଭାବିବାକୁ ଓ ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।
ନ ଚେନ୍ମନସି ତେ ଶାନ୍ତିର୍ଵଚସା ମମ ସୁଵ୍ରତ । ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ମିଥିଲାଂ ପୁତ୍ର ପାଲିତାଂ ଜନକେନ ହ
ମୋର କଥାରେ ତୁମ ମନରେ ଶାନ୍ତି ନ ଆସିଲେ, ଓ ସଦ୍ବ୍ରତ, ତେବେ ମିଥିଲାକୁ ଯାଅ, ପୁଅ, ଯାହାକୁ ଜନକ ରାଜା ଶାସନ କରୁଛନ୍ତି।
ସ ତେ ମୋହଂ ମହାଭାଗ ନାଶଯିଷ୍ଯତି ଭୂପତିଃ । ଜନକୋ ନାମ ଧର୍ମାତ୍ମା ଵିଦେହଃ ସତ୍ଯସାଗରଃ
ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସେ ରାଜା ତୁମ ମୋହକୁ ଦୂର କରିଦେବେ। ଜନକ ନାମକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଦେହ ଏକ ସତ୍ୟର ସାଗର।
ତଂ ଗତ୍ଵା ନୃପତିଂ ପୁତ୍ର ସନ୍ଦେହଂ ସ୍ଵଂ ନିଵର୍ତଯ । ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଣାଂ ଧର୍ମାଂସ୍ତ୍ଵଂ ପୃଚ୍ଛ ପୁତ୍ର ଯଥାତଥମ୍
ପୁଅ, ସେ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ତୁମ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର। ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ସଠିକ ଧର୍ମ କଣ, ତାହା ପଚାର।
ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତଃ ସ ରାଜର୍ଷିର୍ବହ୍ମଜ୍ଞାନମତିଃ ଶୁଚିଃ । ତଥ୍ଯଵକ୍ତାତିଶାନ୍ତଶ୍ଚ ଯୋଗୀ ଯୋଗପ୍ରିଯଃ ସଦା
ସେ ରାଜା ଋଷି ଜୀବନ୍ତାବସ୍ଥାରେ ମୁକ୍ତ, ଶୁଦ୍ଧ ମନ, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନର ଧାରକ। ସତ୍ୟ କହନ୍ତି, ଅତି ଶାନ୍ତ ଓ ସଦା ଯୋଗରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି।
ସୂତ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ଵ୍ଯାସସ୍ଯାମିତତେଜସଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାତେଜାଃ ଶୁକଶ୍ଚାରଣିସମ୍ଭଵଃ
ସୂତ କହିଲେ: ଅସୀମ ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ୟାସଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଅରଣିରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଶୁକ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଦମ୍ଭୋଽଯଂ କିଲ ଧର୍ମାତ୍ମନ୍ଭାତି ଚିତ୍ତେ ମମାଧୁନା । ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତୋ ଵିଦେହଶ୍ଚ ରାଜ୍ଯଂ ଶାସ୍ତି ମୁଦାନ୍ଵିତଃ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଏହା ଏବେ ମୋ ମନରେ ଦମ୍ଭ ଭଳି ଲାଗୁଛି: ବିଦେହ ଜୀବନ୍ତାବସ୍ଥାରେ ମୁକ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସେ ଆନନ୍ଦରେ ରାଜ୍ୟ ଚଳାଉଛନ୍ତି।
ଵନ୍ଧ୍ଯାପୁତ୍ର ଇଵାଭାତି ରାଜାସୌ ଜନକଃ ପିତଃ । କୁର୍ଵନ୍ ରାଜ୍ଯଂ ଵିଦେହଃ କିଂ ସନ୍ଦେହୋଽଯଂ ମମାଦ୍ଭୁତଃ
ସେ ରାଜା ଜନକ, ପିତା, ଜଣେ ବନ୍ଧ୍ୟାର ପୁଅ ଭଳି ଲାଗୁଛନ୍ତି; ବିଦେହ ରାଜ୍ୟ ଚଳାଉଛନ୍ତି—ଏହି ମୋର ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ସନ୍ଦେହ।
ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଭୂପଂ ଵିଦେହଂ ନୃପସତ୍ତମମ୍ । କଥଂ ତିଷ୍ଠତି ସଂସାରେ ପଦ୍ମପତ୍ରମିଵାମ୍ଭସି
ମୁଁ ରାଜା ବିଦେହ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ। ସେ କିପରି ସଂସାରରେ ପଦ୍ମପତ୍ର ଭଳି ପାଣିରେ ରହନ୍ତି?