ଘୃତପୃଷ୍ଠୋ ନାମ ଯସ୍ଯ ଵିଭାତି କିଲ ନାଯକଃ । ପ୍ରିଯଵ୍ରତାତ୍ମଜଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସର୍ଵଲୋକନମସ୍କୃତଃ
ଏହି ଦ୍ୱୀପର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାସକ ହେଉଛନ୍ତି ଘୃତପୃଷ୍ଠ, ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କ ପୁଅ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ।
ସ୍ଵଦ୍ଵୀପଂ ତୁ ଵିଭଜ୍ଯୈଵ ସପ୍ତଧା ସ୍ଵାତ୍ମଜାନ୍ଦଦୌ । ପୁତ୍ରନାମସୁ ଵର୍ଷେଷୁ ଵର୍ଷପାନ୍ସନ୍ନିଵେଶଯନ୍
ସେ ନିଜ ଦ୍ୱୀପକୁ ସାତ ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟି ନିଜ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଏବଂ ପୁଅମାନଙ୍କ ନାମରେ ଏହି ଭାଗର ଶାସକ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।
ସ୍ଵଯଂ ଭଗଵତସ୍ତସ୍ଯ ଶରଣଂ ସଞ୍ଜଗାମ ହ । ଆମୋ ମଧୁରୁହଶ୍ଚୈଵ ମେଘପୃଷ୍ଠଃ ସୁଧାମକଃ
ସେ ନିଜେ ଭଗବାନଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ; ପୁଅମାନେ ହେଉଛନ୍ତି: ଆମ, ମଧୁରୁହ, ମେଘପୃଷ୍ଠ, ସୁଧାମକ।
ଭ୍ରାଜିଷ୍ଠୋ ଲୋହିତାର୍ଣଶ୍ଚ ଵନସ୍ପତିରିତୀଵ ଚ । ନଗା ନଦ୍ଯଶ୍ଚ ସପ୍ତୈଵ ଵିଖ୍ଯାତା ଭୁଵି ସର୍ଵତଃ
ଭ୍ରାଜିଷ୍ଠ, ଲୋହିତାର୍ଣ୍ଣ ଓ ବନସ୍ପତି; ଏଠାରେ ସାତଟି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପାହାଡ଼ ଓ ନଦୀ ଅଛି।
ଶୁକ୍ଲୋ ଵୈ ଵର୍ଧମାନଶ୍ଚ ଭୋଜନଶ୍ଚୋପବର୍ହଣଃ । ନନ୍ଦଶ୍ଚ ନନ୍ଦନଃ ସର୍ଵତୋଭଦ୍ର ଇତି କୀର୍ତିତାଃ
ଏମାନଙ୍କର ନାମ ହେଉଛି: ଶୁକ୍ଳ, ବର୍ଧମାନ, ଭୋଜନ, ଉପବର୍ହଣ, ନନ୍ଦ, ନନ୍ଦନ ଓ ସର୍ବତୋଭଦ୍ର।
ଅଭଯା ଅମୃତୌଘା ଚାର୍ଯକା ତୀର୍ଥଵତୀତି ଚ । ଵୃତ୍ତିରୂପଵତୀ ଶୁକ୍ଲା ପଵିତ୍ରଵତିକା ତଥା
ଅଭୟା, ଅମୃତଘା, ଆର୍ୟକା, ତୀର୍ଥବତୀ, ବୃତ୍ତିରୂପବତୀ, ଶୁକ୍ଳା ଓ ପବିତ୍ରବତିକା — ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କର ନାମ।
ଏତାସାମୁଦକଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯେନ ପୀଯତେ । ପୁରୁଷଋଷଭୌ ତଦ୍ଵଦ୍ ଦ୍ରଵିଣାଖ୍ଯଶ୍ଚ ଦେଵକଃ
ଏହି ପବିତ୍ର ଜଳ ଚାରି ଜାତିର ଲୋକମାନେ ପିଇନ୍ତି; ଏହିପରି, ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଏବଂ ଡ୍ରବିଣା ନାମକ ଦେବକ ମଧ୍ୟ ଏହି ଜଳ ପିଇନ୍ତି।
ଏତେ ଚତୁର୍ଵର୍ଣଜାତାଃ ପୁରୁଷା ନିଵସନ୍ତି ହି । ତତ୍ରତ୍ଯାଃ ପୁରୁଷା ଆପୋମଯଂ ଦେଵମପାଂ ପତିମ୍
ଏହି ଚାରି ଜାତିର ଲୋକମାନେ ସେଠାରେ ବସିଥାନ୍ତି; ସେଠିରେ ଲୋକମାନେ ଜଳରେ ଗଠିତ ଜଳର ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି।
ପୂର୍ଣେନାଞ୍ଜଲିନା ଭକ୍ତ୍ଯା ଯଜନ୍ତେ ଵିଵିଧକ୍ରିଯାଃ । ଆପଃ ପୁରୁଷଵୀର୍ଯାଃ ସ୍ଥ ପୁନନ୍ତୀର୍ଭୂର୍ଭୁଵଃ ସ୍ଵରଃ
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଜଳିରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ବିଭିନ୍ନ କ୍ରିୟା କରନ୍ତି; ଜଳ, ପୁରୁଷର ଶକ୍ତିରେ ଭରିତ, ପୃଥିବୀ, ଭୂଲୋକ ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପବିତ୍ର କରେ।
ତା ନଃ ପୁନୀତାମୀଵଘ୍ନୀଃ ସ୍ପୃଶତାମାତ୍ମନା ଭୁଵଃ । ଇତି ମନ୍ତ୍ରଜପାନ୍ତେ ଚ ସ୍ତୁଵନ୍ତି ଵିଵିଧୈଃ ସ୍ତଵୈଃ
ଏହି ଜଳ ଆମକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତୁ, ଦୁଷ୍ଟତା ଦୂର କରନ୍ତୁ, ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବରେ ପୃଥିବୀକୁ ଛୁଇଁ ଯାଉ; ମନ୍ତ୍ର ଜପ ଶେଷରେ ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।
ଏଵଂ ପରସ୍ତାତ୍କ୍ଷୀରୋଦାତ୍ପରିତଶ୍ଚୋପଵେଶିତଃ । ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଲ୍ଲକ୍ଷସଂଖ୍ଯାକଯୋଜନାଯାମମାଶ୍ରିତଃ
ଏପରି ଭାବରେ, କ୍ଷୀର ସାଗର ପରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘେରାଯାଇ, ବତିସି ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି।
ସ୍ଵମାନେନ ଚ ଦ୍ଵୀପୋଽଯଂ ଦଧିମଣ୍ଡୋଦକେନ ଚ । ଶାକଦ୍ଵୀପୋ ଵିଶିଷ୍ଟୋଽଯଂ ଯସ୍ମିଚ୍ଛାକୋ ମହୀରୁହଃ
ଏହି ଦ୍ୱୀପ ନିଜ ମାପ ଓ ଦହି ଜଳରେ ବିଶିଷ୍ଟ; ଏଠି ଶାକ ଗଛ ମହାବୃକ୍ଷ ଭାବରେ ଅଛି, ଏହି ଦ୍ୱୀପ ଶାକଦ୍ୱୀପ ଭାବରେ ପରିଚିତ।
ସ୍ଵକ୍ଷେତ୍ରଵ୍ଯପଦେଶସ୍ଯ କାରଣଂ ସ ହି ନାରଦ । ପ୍ରୈଯଵ୍ରତୋଽଧିପସ୍ତସ୍ଯ ମେଧାତିଥିରିତି ସ୍ମୃତଃ
ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ନାମର କାରଣ ଏହି; ନାରଦ, ଏଠିର ଶାସକ ପ୍ରୟବ୍ରତ, ମେଧାତିଥି ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଉଛି।
ଵିଭଜ୍ଯ ସପ୍ତ ଵର୍ଷାଣି ପୁତ୍ରନାମାନି ତେଷୁ ଚ । ସପ୍ତ ପୁତ୍ରାନ୍ନିଜାନ୍ ସ୍ଥାପ୍ଯ ସ୍ଵଯଂ ଯୋଗଗତିଂ ଗତଃ
ସେ ଏହି ଦ୍ୱୀପକୁ ସାତଟି ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟି, ପୁଅମାନଙ୍କ ନାମରେ ନାମକରଣ କଲେ; ସେ ନିଜ ସାତ ପୁଅଙ୍କୁ ସେଠି ରଖି, ନିଜେ ଯୋଗ ମାର୍ଗକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ପୁରୋଜଵୋ ମନଃପୂର୍ଵଜଵୋଽଥ ପଵମାନକଃ । ଧୂମ୍ରାନୀକଶ୍ଚିତ୍ରରେଫୋ ବହୁରୂପୋଽଥ ଵିଶ୍ଵଧୃକ୍
ପୁରୋଜବ, ମନଃପୂର୍ବଜବ, ପବମାନକ; ଧୂମ୍ରାନୀକ, ଚିତ୍ରରେଫ, ବହୁରୂପ ଓ ବିଶ୍ୱଧୃକ।
ମର୍ଯାଦାଗିରଯଃ ସପ୍ତ ନଦ୍ଯଃ ସପ୍ତୈଵ କୀର୍ତିତାଃ । ଈଶାନ ଊରୁଶୃଙ୍ଗୋଽଥ ବଲଭଦ୍ରଃ ଶତକେଶରଃ
ସାତଟି ସୀମା ପାହାଡ଼ ଓ ସାତଟି ନଦୀ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି: ଈଶାନ, ଊରୁଶୃଙ୍ଗ, ବଳଭଦ୍ର, ଶତକେଶର।
ସହସ୍ରସ୍ରୋତକୋ ଦେଵପାଲୋଽପ୍ଯନ୍ତେ ମହାଶନଃ । ଏତେଽଦ୍ରଯଃ ସପ୍ତ ଚୋକ୍ତାଃ ସରିନ୍ନାମାନି ସପ୍ତ ଚ
ସହସ୍ରସ୍ରୋତକ, ଦେବପାଳ, ଶେଷରେ ମହାଶନ; ଏହି ସାତଟି ପାହାଡ଼ ଓ ସାତଟି ନଦୀର ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।
ଅନଘା ପ୍ରଥମାଽଽଯୁର୍ଦା ଉଭଯସ୍ପୃଷ୍ଟିରେଵ ଚ । ଅପରାଜିତା ପଞ୍ଚପଦୀ ସହସ୍ରଶ୍ରୁତିରେଵ ଚ
ଅନଘା ପ୍ରଥମ, ଆୟୁର୍ଦା, ଉଭୟସ୍ପୃଷ୍ଟି; ଅପରାଜିତା, ପଞ୍ଚପଦୀ, ସହସ୍ରଶ୍ରୁତି।
ତତୋ ନିଜଧୃତିଶ୍ଚୋକ୍ତାଃ ସପ୍ତ ନଦ୍ଯୋ ମହୋଜ୍ଜ୍ଵଲାଃ । ତଦ୍ଵର୍ଷପୁରୁଷାଃ ସର୍ଵେ ସତ୍ଯଵ୍ରତକ୍ରତୁଵ୍ରତୌ
ତାପରେ ନିଜ ନାମରେ ସାତଟି ଦୀପ୍ତିମାନ ନଦୀ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି; ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ସମସ୍ତ ପୁରୁଷ ସତ୍ୟବ୍ରତ ଓ କ୍ରତୁବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠା।
ଦାନଵ୍ରତାନୁଵ୍ରତୌ ଚ ଚତୁର୍ଵର୍ଣା ଉଦୀରିତାଃ । ଭଗଵନ୍ତଂ ପ୍ରାଣଵାଯୁଂ ପ୍ରାଣାଯାମେନ ସଂଯୁତାଃ
ସେମାନେ ଦାନବ୍ରତ, ଅନୁବ୍ରତ ଓ ଚାରି ଜାତିରେ ନିଷ୍ଠା; ପ୍ରାଣାୟାମ ସହିତ ଭଗବାନ ପ୍ରାଣବାୟୁଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି।
ଯଜନ୍ତି ନିର୍ଧୂତରଜସ୍ତମସଃ ପରମଂ ହରିମ୍ । ଅନ୍ତଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଭୂତାନି ଯୋ ବିଭର୍ତ୍ଯାତ୍ମକେତୁଭିଃ
ସେମାନେ ରଜ ଓ ତମସ ଦୂର କରିଥିବା ପରମ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ନିଜ ରଶ୍ମିରେ ତାଙ୍କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ଅନ୍ତର୍ଯାମୀଶ୍ଵରଃ ସାକ୍ଷାତ୍ପାତୁ ନୋ ଯଦ୍ଵଶେ ଇଦମ୍ । ପରସ୍ତାଦ୍ଦଧିମଣ୍ଡୋଦାତ୍ତତସ୍ତୁ ବହୁଵିସ୍ତରଃ
ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଈଶ୍ୱର ନିଜରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଯାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଅଛି; ଦହି ଜଳ ପରେ ବିଶାଳ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି।
ପୁଷ୍କରଦ୍ଵୀପନାମାଯଂ ଶାକଦ୍ଵୀପଦ୍ଵିସଂଗୁଣଃ । ସ୍ଵସମାନେନ ସ୍ଵାଦୂଦକେନାଯଂ ପରିଵେଷ୍ଟିତଃ
ଏହି ଦ୍ୱୀପ ପୁଷ୍କରଦ୍ୱୀପ ଭାବରେ ପରିଚିତ, ଶାକଦ୍ୱୀପକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଉତ୍କ୍ରାନ୍ତ; ଏହି ଦ୍ୱୀପ ନିଜ ମାପ ଓ ମଧୁର ଜଳରେ ଘେରାଯାଇଛି।
ଯତ୍ରାସ୍ତେ ପୁଷ୍କରଂ ଭ୍ରାଜଦଗ୍ନିଚୂଡାନିଭାନି ଚ । ପତ୍ରାଣି ଵିଶଦାନୀହ ସ୍ଵର୍ଣପତ୍ରାଯୁତାଯୁତମ୍
ଏଠି ପୁଷ୍କର ଉଜ୍ୱଳ ଭାବେ ଅଛି, ଅଗ୍ନିର ଚୂଡ଼ା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ପତ୍ର ଅଛି; ଏଠି ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଅନେକ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣପତ୍ରରେ ସୁସଜ୍ଜିତ।
ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗଵତଶ୍ଚେଦମାସନଂ ପରମେଷ୍ଠିନଃ । କଲ୍ପିତଂ ଲୋକଗୁରୁଣା ସର୍ଵଲୋକସିସୃକ୍ଷଯା
ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ଗୁରୁ ଭଗବତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଏହି ଆସନ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି।
ତଦ୍ଦ୍ଵୀପ ଏକ ଏଵାଯଂ ମାନସୋତ୍ତରନାମକଃ । ଅର୍ଵାଚୀନପରାଚୀନଵର୍ଷଯୋରଵଧିର୍ଗିରିଃ
ସେଇ ଦ୍ୱୀପଟି ମାନସୋତ୍ତର ନାମରେ ପରିଚିତ ଏକମାତ୍ର ଦ୍ୱୀପ; ଏହାର ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ସୀମା ଏକ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।
ଉଚ୍ଛ୍ରାଯାଯାମଯୋଃ ସଂଖ୍ଯାଯୁତଯୋଜନସମ୍ମିତା । ଯତ୍ର ଦିକ୍ଷୁ ଚ ଚତ୍ଵାରି ଚତସୃଷୁ ପୁରାଣି ହ
ଏହି ପାହାଡ଼ର ଉଚ୍ଚତା ଓ ପ୍ରସ୍ଥ ଦୁହିଁଟି ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନା ହେଉଛି; ଏହାର ଚାରିଟି ଦିଗରେ, ପ୍ରାଚୀନ ଚାରିଟି ସହର ଅଛି।
ଇନ୍ଦ୍ରାଦିଲୋକପାଲାନାଂ ଯଦୁପର୍ଯର୍କନିର୍ଗମଃ । ମେରୁଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣୀକୁର୍ଵନ୍ ଭାନୁଃ ପର୍ଯେତି ଯତ୍ର ହି
ଏଠାରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକପାଳଙ୍କ ଲୋକ ଉପରେ ଯିବା ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ଘେରି ଘୁଞ୍ଚିଥାଏ।
ସଂଵତ୍ସରାତ୍ମକଂ ଚକ୍ରଂ ଦେଵାହୋରାତ୍ରତୋ ଭ୍ରମନ୍ । ପ୍ରୈଯଵ୍ରତୋଽଧିପୋ ଵୀତିହୋତ୍ରଃ ସ୍ଵାତ୍ମଜକଦ୍ଵଯମ୍
ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦିନ ଓ ରାତି ହେବା ଏହି ବର୍ଷର ଚକ୍ର ସଦା ଘୂରୁଛି; ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଏଠାରେ ରାଜା, ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଦୁଇଜଣ ହେଉଛନ୍ତି ବୀତିହୋତ୍ର।
ଵର୍ଷଦ୍ଵଯେ ପରିସ୍ଥାପ୍ଯ ଵର୍ଷନାମଧରଂ କ୍ରମାତ୍ । ରମଣୋ ଧାତକିଶ୍ଚୈଵ ତତ୍ତଦ୍ଵର୍ଷପତୀ ଉଭୌ
ସେ ଦୁଇଟି ଭାଗକୁ ନିଜେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରି, ତାହାକୁ ନାମ ଦେଇଥିଲେ; ରମଣ ଓ ଧାତକି ଏହି ଦୁଇ ଭାଗର ଅଧିପତି।