ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସ୍ମିତାନନା । ଉଵାଚ ପରଯା ପ୍ରୀତ୍ଯା ଵଚନଂ ଚାରୁହାସିନୀ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ହସ୍ତମୁଖରେ ହସ ହେଇ, ଅତି ସ୍ନେହରେ ମଧୁର ଭାବରେ କହିଲେ।
ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀରୁଵାଚ ଶୃଣୁ ଶୌରେ ଵଚୋ ମହ୍ଯଂ ସଗୁଣାହଂ ଚତୁର୍ଭୁଜା । ମାଂ ଜାନାସି ନ ଜାନାସି ନିର୍ଗୁଣାଂ ସଗୁଣାଲଯାମ୍
ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ କହିଲେ: ହେ ଶୌରି, ମୋର କଥା ଶୁଣ। ମୁଁ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଚାରିଭୁଜା ରୂପରେ ଅଛି; ତୁମେ ମୋତେ ଜାଣ, କିନ୍ତୁ ନିର୍ଗୁଣ ଓ ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଆଶ୍ରୟ ଭାବରେ ମୋତେ ଜାଣନାହା।
ତ୍ଵଂ ଜାନୀହି ମହାଭାଗ ତଯା ତତ୍ପ୍ରକଟୀକୃତମ୍ । ପୁଣ୍ଯଂ ଭାଗଵତଂ ଵିଦ୍ଧି ଵେଦସାରଂ ଶୁଭାଵହମ୍
ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ୍, ଏହା ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି ବୋଲି ଜାଣ। ଭାଗବତକୁ ପବିତ୍ର, ବେଦର ସାର ଓ ଶୁଭ ଦାୟକ ବୋଲି ବୁଝ।
କୃପାଂ ଚ ମହତୀଂ ମନ୍ଯେ ଦେଵ୍ଯାଃ ଶତ୍ରୁନିଷୂଦନ । ଯଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପରଂ ଗୁହ୍ଯଂ ହିତାଯ ତଵ ସୁଵ୍ରତ
ହେ ଶତ୍ରୁନାଶକ, ମୁଁ ଦେବୀଙ୍କର ବଡ ଦୟାକୁ ମହତ୍ୱ ଦେଉଛି; ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମ ଭଲ ପାଇଁ ଏହି ପରମ ଗୁପ୍ତ କଥା କୁହାଯାଇଛି, ହେ ଧୃଢ଼ବ୍ରତ।
ରକ୍ଷଣୀଯଂ ସଦା ଚିତ୍ତେ ନ ଵିସ୍ମାର୍ଯଂ କଦାଚନ । ସାରଂ ହି ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ମହାଵିଦ୍ଯାପ୍ରକାଶିତମ୍
ଏହାକୁ ସଦା ହୃଦୟରେ ରଖିବା ଉଚିତ, କେବେ ଭୁଲିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ଏହା ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ସାର, ମହାବିଦ୍ୟା ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ।
ନାତଃ ପରଂ ଵେଦିତଵ୍ଯଂ ଵର୍ତତେ ଭୁଵନତ୍ରଯେ । ପ୍ରିଯୋଽସି ଖଲୁ ଦେଵ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଂ ତେନ ତେ ଵ୍ଯାହୃତଂ ଵଚଃ
ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ କିଛି ତିନି ଜଗତରେ ଜାଣିବାକୁ ବାକି ନାହିଁ; ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଦେବୀଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଏହିକାରଣରୁ ଏହି କଥା ତୁମ ପାଇଁ କୁହାଯାଇଛି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ଦେଵ୍ଯା ମହାଲକ୍ଷ୍ଯାଶ୍ଚତୁର୍ଭୁଜଃ । ଦଧାର ହୃଦଯେ ନିତ୍ଯଂ ମତ୍ଵା ମନ୍ତ୍ରମନୁତ୍ତମମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି ଚାରିଭୁଜା ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରକୁ ସଦା ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କଲେ।
କାଲେନ କିଯତା ତତ୍ର ତନ୍ନାଭିକମଲୋଦ୍ଭଵଃ । ବ୍ରହ୍ମା ଦୈତ୍ଯଭଯାତ୍ତ୍ରସ୍ତୋ ଜଗାମ ଶରଣଂ ହରେଃ
କିଛି ସମୟ ପରେ, ନାଭିକମଳରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମା, ଦାନବମାନେ ଭୟ ଦେଇଥିବାରୁ, ହରିଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
ତତଃ କୃତ୍ଵା ମହାଯୁଦ୍ଧଂ ହତ୍ଵା ତୌ ମଧୁକୈଟଭୌ । ଜଜାପ ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶ୍ଲୋକାର୍ଧଂ ଵିଶଦାକ୍ଷରମ୍
ତାପରେ, ବଡ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ମଧୁ ଓ କୈଟଭକୁ ମାରି, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଶବ୍ଦରେ ଶ୍ଲୋକର ଅର୍ଦ୍ଧ ଅଂଶ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
ଜପନ୍ତଂ ଵାସୁଦେଵଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵଃ ପ୍ରଜାପତିଃ । ପପ୍ରଚ୍ଛ ପରମପ୍ରୀତଃ କଞ୍ଜଜଃ କମଲାପତିମ୍
ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଜପ କରୁଥିବା ଦେଖି, ପ୍ରଜାପତି ଦେବତା ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, କମଳରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମୀପତିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
କିଂ ତ୍ଵଂ ଜପସି ଦେଵେଶ ତ୍ଵତ୍ତଃ କୋଽପ୍ଯଧିକୋଽସ୍ତି ଵୈ । ଯତ୍କୃତ୍ଵା ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ପ୍ରୀତୋଽସି ଜଗଦୀଶ୍ଵର
ହେ ଦେବମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ଆପଣ କାହିଁକି ଜପ କରୁଛନ୍ତି? ଆପଣଠାରୁ ବଡ଼ କିଏ ଅଛି? ହେ ପଦ୍ମନୟନ, ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ଆପଣ କେଉଁ କାମ କରି ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି?
ହରିରୁଵାଚ ମଯି ତ୍ଵଯି ଚ ଯା ଶକ୍ତିଃ କ୍ରିଯାକାରଣଲକ୍ଷଣା । ଵିଚାରଯ ମହାଭାଗ ଯା ସା ଭଗଵତୀ ଶିଵା
ହରି କହିଲେ: ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଶକ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କାରଣ ଭାବେ ଅଛି, ସେଇ ଭଗବତୀ ଶିବାଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝ।
ଯସ୍ଯାଧାରେ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ତିଷ୍ଠତ୍ଯତ୍ର ମହାର୍ଣଵେ । ସାକାରା ଯା ମହାଶକ୍ତିରମେଯା ଚ ସନାତନୀ
ଏହି ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରରେ ଯାହାଙ୍କ ଆଧାରରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଅଟୁଟ ରହିଛି, ସେଉଁଠି ସ୍ୱରୂପ ମହାଶକ୍ତି, ଅପରିମିତ ଏବଂ ସନାତନ।
ଯଯା ଵିସୃଜ୍ଯତେ ଵିଶ୍ଵଂ ଜଗଦେତଚ୍ଚରାଚରମ୍ । ସୈଷା ପ୍ରସନ୍ନା ଵରଦା ନୃଣାଂ ଭଵତି ମୁକ୍ତଯେ
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଚରାଚର ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ସେଇ ଦେବୀ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ଦୟା କରି ଲୋକଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ସା ଵିଦ୍ଯା ପରମା ମୁକ୍ତେର୍ହେତୁଭୂତା ସନାତନୀ । ସଂସାରବନ୍ଧହେତୁଶ୍ଚ ସୈଵ ସର୍ଵେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରୀ
ସେଉଁଠି ପରମ ଜ୍ଞାନ, ସନାତନ ମୋକ୍ଷର କାରଣ, ଏବଂ ସଂସାର ବନ୍ଧନର କାରଣ ମଧ୍ୟ ସେଇ; ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଶାସନ କରୁଥିବା ଦେବୀ।
ଅହଂ ତ୍ଵମଖିଲଂ ଵିଶ୍ଵଂ ତସ୍ଯାଶ୍ଚିଚ୍ଛକ୍ତିସମ୍ଭଵମ୍ । ଵିଦ୍ଧି ବ୍ରହ୍ମନ୍ନ ସନ୍ଦେହଃ କର୍ତଵ୍ଯଃ ସର୍ଵଦାନଘ
ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବେ ଜାଣ, ମୁଁ, ତୁମେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତାଙ୍କର ଚେତନାଶକ୍ତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ଶ୍ଲୋକାର୍ଧେନ ତଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତଦ୍ଵୈ ଭାଗଵତଂ କିଲ । ଵିସ୍ତରୋ ଭଵିତା ତସ୍ଯ ଦ୍ଵାପରାଦୌ ଯୁଗେ ତଥା
ସେଇ ଦେବୀ ଅର୍ଧ ଶ୍ଲୋକରେ ଏହି ଭାଗବତ କହିଥିଲେ; ତାହାର ବିସ୍ତୃତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ହେବ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ବ୍ରହ୍ମଣା ସଂଗୃହୀତଂ ଚ ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତୁ ନାଭିପଙ୍କଜେ । ନାରଦାଯ ଚ ତେନୋକ୍ତଂ ପୁତ୍ରାଯାମିତବୁଦ୍ଧଯେ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ବ୍ରହ୍ମା ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନାଭିର ପଦ୍ମରୁ ପାଇଥିଲେ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ଅପାର ବୁଦ୍ଧିଶାଳୀ ପୁଅ ନାରଦଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।
ନାରଦେନ ତଥା ମହ୍ଯଂ ଦତ୍ତଂ ହି ମୁନିନା ପୁରା । ମଯା କୃତମିଦଂ ପୂର୍ଣଂ ଦ୍ଵାଦଶସ୍କନ୍ଧଵିସ୍ତରମ୍
ସେଇ ମୁନି ନାରଦ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ମୋତେ ଏହା ଦେଇଥିଲେ; ମୁଁ ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବାରଟି ସ୍କନ୍ଧରେ ବିସ୍ତାର କରିଛି।
ତତ୍ପଠସ୍ଵ ମହାଭାଗ ପୁରାଣଂ ବ୍ରହ୍ମସମ୍ମିତମ୍ । ପଞ୍ଚଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତଂ ଚ ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚରିତମୁତ୍ତମମ୍
ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ, ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଏହି ପୁରାଣ ଓ ଦେବୀଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚରିତ୍ର ପଢ଼।
ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାନରସୋପେତଂ ସର୍ଵେଷାମୁତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍ । ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରସମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵେଦାର୍ଥେନୋପବୃଂହିତମ୍
ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନର ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ସମାନ ପୁଣ୍ୟମୟ ଏବଂ ବେଦର ଅର୍ଥରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ଵୃତ୍ରାସୁରଵଧୋପେତଂ ନାନାଖ୍ଯାନକଥାଯୁତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯାନିଧାନଂ ତୁ ସଂସାରାର୍ଣଵତାରକମ୍
ବୃତ୍ରାସୁର ବଧର କଥା ଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ଗଳ୍ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନର ଧାନା ଓ ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପାଇଁ ନୌକା ସମାନ।
ଗୃହାଣ ତ୍ଵଂ ମହାଭାଗ ଯୋଗ୍ଯୋଽସି ମତିମତ୍ତରଃ । ପୁଣ୍ଯଂ ଭାଗଵତଂ ନାମ ପୁରାଣଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟ ଭାଗବତ ପୁରାଣ ଗ୍ରହଣ କର; ତୁମେ ଏହା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅଷ୍ଟାଦଶସହସ୍ରାଣାଂ ଶ୍ଲୋକାନାଂ କୁରୁ ସଂଗ୍ରହମ୍ । ଅଜ୍ଞାନନାଶନଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଜ୍ଞାନଭାସ୍କରବୋଧକମ୍
ଏହାର ଅଠାର ହଜାର ଶ୍ଲୋକର ସଂକ୍ଷେପ କର; ଏହା ଅଜ୍ଞାନ ଦୂର କରେ, ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ଜ୍ଞାନର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ଦେଇଥାଏ।
ସୁଖଦଂ ଶାନ୍ତିଦଂ ଧନ୍ଯଂ ଦୀର୍ଘାଯୁଷ୍ଯକରଂ ଶିଵମ୍ । ଶୃଣ୍ଵତାଂ ପଠତାଂ ଚେଦଂ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରଵିଵର୍ଧନମ୍
ଏହା ସୁଖ, ଶାନ୍ତି, ଧନ୍ୟତା, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ଦେଇଥାଏ; ଯେଉଁମାନେ ଏହା ଶୁଣନ୍ତି ଓ ପଢନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପୁଅ ଓ ନାତି ବଢ଼ିଯାଏ।
ଶିଷ୍ଯୋଽଯଂ ମମ ଧର୍ମାତ୍ମା ଲୋମହର୍ଷଣସମ୍ଭଵଃ । ପଠିଷ୍ଯତି ତ୍ଵଯା ସାର୍ଧଂ ପୁରାଣୀଂ ସଂହିତାଂ ଶୁଭାମ୍
ମୋର ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଶିଷ୍ୟ, ଲୋମହର୍ଷଣଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ତୁମ ସହିତ ଏହି ଶୁଭ ପୁରାଣ ସଂହିତା ପଢ଼ିବ।
ସୂତ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଂ ତେନ ପୁତ୍ରାଯ ମହ୍ଯଂ ଚ କଥିତଂ କିଲ । ମଯା ଗୃହୀତଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ ପୁରାଣଂ ଚାତିଵିସ୍ତରମ୍
ସୂତ କହିଲେ: ଏଭଳି ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଏବଂ ମୋତେ କୁହାଯାଇଥିଲା; ମୁଁ ସେଇ ସମସ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ପୁରାଣ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲି।
ଶୁକୋଽଧୀତ୍ଯ ପୁରାଣଂ ତୁ ସ୍ଥିତୋ ଵ୍ଯାସାଶ୍ରମେ ଶୁଭେ । ନ ଲେଭେ ଶର୍ମ ଧର୍ମାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମଜ ଇଵାପରଃ
ଶୁକଦେବ ଏହି ପୁରାଣ ପଢ଼ି ବ୍ୟାସଙ୍କ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମରେ ରହିଥିଲେ; ତଥାପି, ଅନ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାପୁତ୍ରଙ୍କ ପରି, ସେଇ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମନେ ଶାନ୍ତି ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ଏକାନ୍ତସେଵୀ ଵିକଲଃ ସ ଶୂନ୍ଯ ଇଵ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ । ନାତ୍ଯନ୍ତଭୋଜନାସକ୍ତୋ ନୋପଵାସରତସ୍ତଥା
ଏକାନ୍ତରେ ରହୁଥିବା ଲୋକଟିଏ ଅତି ଅଶାନ୍ତ ଓ ଖାଲି ଭଳି ଦେଖାଯାଏ; ସେ ନ ଅତିରିକ୍ତ ଭୋଜନରେ ଲାଗିଥାଏ, ନ ଉପବାସରେ ଆସକ୍ତ ହୁଏ।
ଚିନ୍ତାଵିଷ୍ଟଂ ଶୁକଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵ୍ଯାସଃ ପ୍ରାହ ସୁତଂ ପ୍ରତି । କିଂ ପୁତ୍ର ଚିନ୍ତ୍ଯତେ ନିତ୍ଯଂ କସ୍ମାଦ୍ଵ୍ଯଗ୍ରୋଽସି ମାନଦ
ଶୁକ ମନେ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିବାକୁ ଦେଖି, ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ କହିଲେ: 'ପୁଅ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ କାହିଁକି ଏମିତି ଚିନ୍ତା କରୁଛ? କାହିଁକି ଏତେ ଅଶାନ୍ତ ହେଉଛ, ମାନଦାତା?'