ଗୋଦାଵରୀ ଭୀମରଥୀ ନିର୍ଵିନ୍ଧ୍ଯା ଚ ପଯୋଷ୍ଣିକା । ତାପୀ ରେଵା ଚ ସୁରସା ନର୍ମଦା ଚ ସରସ୍ଵତୀ
ଗୋଦାବରୀ, ଭୀମରଥୀ, ନିର୍ବିନ୍ଧ୍ୟା, ପୟୋଷ୍ଣିକା, ତାପୀ, ରେବା, ସୁରସା, ନର୍ମଦା ଓ ସରସ୍ବତୀ—
ଚର୍ମଣ୍ଵତୀ ଚ ସିନ୍ଧୁଶ୍ଚ ଅନ୍ଧଶୋଣୌ ମହାନଦୌ । ଋଷିକୁଲ୍ଯା ତ୍ରିସାମା ଚ ଵେଦସ୍ମୃତିର୍ମହାନଦୀ
ଚର୍ମଣ୍ବତୀ, ସିନ୍ଧୁ, ଅନ୍ଧଶୋଣ, ମହାନଦ, ଋଷିକୁଳ୍ୟା, ତ୍ରିସାମା, ବେଦସ୍ମୃତି ଓ ମହାନଦୀ—
କୌଶିକୀ ଯମୁନା ଚୈଵ ମନ୍ଦାକିନୀ ଦୃଷଦ୍ଵତୀ । ଗୋମତୀ ସରଯୂ ରୋଧଵତୀ ସପ୍ତଵତୀ ତଥା
କୌଶିକୀ, ଯମୁନା, ମନ୍ଦାକିନୀ, ଦୃଷଦ୍ବତୀ, ଗୋମତୀ, ସରୟୂ, ରୋଧବତୀ ଓ ସପ୍ତବତୀ ମଧ୍ୟ—
ସୁଷୋମା ଚ ଶତଦ୍ରୁଶ୍ଚ ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ମରୁଦ୍ଵୃଧା । ଵିତସ୍ତା ଚ ଅସିକ୍ନୀ ଚ ଵିଶ୍ଵା ଚେତି ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ
ସୁଷୋମା, ଶତଦ୍ରୁ, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା, ମରୁଦ୍ବୃଧା, ବିତସ୍ତା, ଅସିକ୍ନୀ ଓ ବିଶ୍ୱା ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଅସ୍ମିନ୍ଵର୍ଷେ ଲବ୍ଧଜନ୍ମପୁରୁଷୈଃ ସ୍ଵସ୍ଵକର୍ମଭିଃ । ଶୁକ୍ଲଲୋହିତକୃଷ୍ଣାଖ୍ଯୈର୍ଦିଵ୍ଯମାନୁଷନାରକାଃ
ଏହି ଭୂମିରେ ଲୋକେ ନିଜ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ଶୁକ୍ଳ, ଲୋହିତ ଓ କୃଷ୍ଣ ନାମରେ ଦିବ୍ୟ, ମାନବ ଓ ନରକୀ ଅବସ୍ଥା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ଭଵନ୍ତି ଵିଵିଧା ଭୋଗାଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ନିଵାସିନାମ୍ । ଯଥା ଵର୍ଣଵିଧାନେନାପଵର୍ଗୋ ଭଵତି ସ୍ଫୁଟମ୍
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ନିବାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗ ମିଳିଥାଏ, ଏବଂ ଜାତିକ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ମୁକ୍ତି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଲାଭ ହୁଏ।
ଏତଦେଵ ଚ ଵର୍ଷସ୍ଯ ପ୍ରାଧାନ୍ଯଂ କାର୍ଯସିଦ୍ଧିତଃ । ଵଦନ୍ତି ମୁନଯୋ ଵେଦଵାଦିନଃ ସ୍ଵର୍ଗଵାସିନଃ
କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭୂମିର ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ବେଦଜ୍ଞ ମୁନିମାନେ ଓ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ପ୍ରଧାନ ବୋଲି କହନ୍ତି।
ଅହୋ ଅମୀଷାଂ କିମକାରି ଶୋଭନଂ ପ୍ରସନ୍ନ ଏଷାଂ ସ୍ଵିଦୁତ ସ୍ଵଯଂ ହରିଃ । ଯୈର୍ଜନ୍ମ ଲବ୍ଧଂ ନୃଷୁ ଭାରତାଜିରେ ମୁକୁନ୍ଦସେଵୌପଯିକଂ ସ୍ପୃହା ହି ନଃ
ହାଁ, ଏମାନେ କେଉଁ ଭଲ କାମ କରିଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ହରି ନିଜେ ଏମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ? ଯେଉଁ ଲୋକେ ଭାରତ ଭୂମିରେ ମାନବ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ମୁକୁନ୍ଦ ସେବା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ—ଏହି ଆମର ଆଶା।
କିଂ ଦୁଷ୍କରୈର୍ନଃ କ୍ରତୁଭିସ୍ତପୋଵ୍ରତୈ- ର୍ଦାନାଦିଭିର୍ଵା ଦ୍ଯୁଜଯେନ ଫଲ୍ଗୁନା । ନ ଯତ୍ର ନାରାଯଣପଦପଙ୍କଜ- ସ୍ମୃତିଃ ପ୍ରମୁଷ୍ଟାତିଶଯେନ୍ଦ୍ରିଯୋତ୍ସଵାତ୍
ଯଦି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଆନନ୍ଦରେ ନାରାୟଣଙ୍କ ପଦପଙ୍କଜ ସ୍ମୃତି ହରାଇଯାଏ, ତେବେ ଦୁର୍ଲଭ ଯଜ୍ଞ, ତପ, ବ୍ରତ, ଦାନ କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧର ଜୟ ଆମ ପାଇଁ କଣ ଉପକାରୀ?
କଲ୍ପାଯୁଷାଂ ସ୍ଥାନଜଯାତ୍ପୁନର୍ଭଵା- ତ୍କ୍ଷଣାଯୁଷାଂ ଭାରତଭୂଜଯୋ ଵରମ୍ । କ୍ଷଣେନ ମର୍ତ୍ଯେନ କୃତଂ ମନସ୍ଵିନଃ ସଂନ୍ଯସ୍ଯ ସଂଯାନ୍ତ୍ଯଭଯଂ ପଦଂ ହରେଃ
କଳ୍ପ ଆୟୁ ଲୋକର ଅଧିକାର କିମ୍ବା ପୁନର୍ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତି ଠାରୁ, ଭାରତ ଭୂମିରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମାନବ ଶାସନ ଉତ୍ତମ। କାରଣ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସମସ୍ତ କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ହରିଙ୍କ ଭୟହୀନ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ନ ଯତ୍ର ଵୈକୁଣ୍ଠକଥାସୁଧାପଗା ନ ସାଧଵୋ ଭାଗଵତାସ୍ତଦାଶ୍ରଯାଃ । ନ ଯତ୍ର ଯଜ୍ଞେଶମଖା ମହୋତ୍ସଵାଃ ସୁରେଶଲୋକୋଽପି ନ ଵୈ ସ ସେଵ୍ଯତାମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ବୈକୁଣ୍ଠ କଥାର ଅମୃତ ଧାରା ବହେନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଭଗବତ ଭକ୍ତ ଓ ସାଧୁ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଯଜ୍ଞେଶ୍ୱରଙ୍କ ମହାଉତ୍ସବ ନାହିଁ—ସେଉଁଠି ଦେବଲୋକ ମଧ୍ୟ ଆସ୍ଥା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ପ୍ରାପ୍ତା ନୃଜାତିଂ ତ୍ଵିହ ଯେ ଚ ଜନ୍ତଵୋ ଜ୍ଞାନକ୍ରିଯାଦ୍ରଵ୍ଯକଲାପସମ୍ଭୃତାମ୍ । ନ ଵୈ ଯତେରନ୍ନ ପୁନର୍ଭଵାଯ ତେ ଭୂଯୋ ଵନୌକା ଇଵ ଯାନ୍ତି ବନ୍ଧନମ୍
ଏଠାରେ ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଇଥିବା, ଜ୍ଞାନ, କାର୍ଯ୍ୟ, ଧନ ଓ କୌଶଳରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଜନମାନେ ଯଦି ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ସେମାନେ ଅବାରେ ବନବାସୀମାନେ ପରି ବନ୍ଧନକୁ ଯାନ୍ତି।
ଯୈଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ବର୍ହିଷି ଭାଗଶୋ ହଵି- ର୍ନିରୁପ୍ତମିଷ୍ଟଂ ଵିଧିମନ୍ତ୍ରଵସ୍ତୁତଃ । ଏକଃ ପୃଥଙ୍ନାମଭିରାହୁତୋ ମୁଦା ଗୃହ୍ଣାତି ପୂର୍ଣଃ ସ୍ଵଯମାଶିଷାଂ ପ୍ରଭୁଃ
ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପବିତ୍ର କୁଶ ଉପରେ ଭାଗଭାଗରେ ହୋମ ଦେଇ, ନିୟମ, ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ଉପଯୋଗୀ ବସ୍ତୁ ଅନୁସାରେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନେକ ନାମରେ ଡାକିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଅର୍ପଣକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, କାରଣ ଶୁଭାଶୀଷ ଦେବାର ଅଧିପତି ଏକ ଦେବତା ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି।
ସତ୍ଯଂ ଦିଶତ୍ଯର୍ଥିତମର୍ଥିତୋ ନୃଣାଂ ନୈଵାର୍ଥଦୋ ଯତ୍ପୁନରର୍ଥିତା ଯତଃ । ସ୍ଵଯଂ ଵିଧତ୍ତେ ଭଜତାମନିଚ୍ଛତା- ମିଚ୍ଛାପିଧାନଂ ନିଜପାଦପଲ୍ଲଵମ୍
ଯଦି ଲୋକେ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି, ଭଗବାନ୍ ଚାହିଁଥିବା ଦାୟିକୁ ଦେଇଥାନ୍ତି; ତେବେ ସେ ସମସ୍ତେ ଧନ ଦେଇନାହାନ୍ତି, କାରଣ ପୁନପୁନ ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ମିଳେନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଅଭିଲାଷା ଛାଡ଼ି ଭଗବାନ୍ଙ୍କୁ ଭଜନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଭଗବାନ୍ ନିଜ ମନୋହର ପଦପଦ୍ମ ଦେଇ, ଅନ୍ୟ ଇଚ୍ଛାକୁ ଲୁଚାଇ ଦିଅନ୍ତି।
(ଯଦ୍ଯତ୍ର ନଃ ସ୍ଵର୍ଗସୁଖାଵଶେଷିତଂ ସ୍ଵିଷ୍ଟସ୍ଯ ପୂର୍ତସ୍ଯ କୃତସ୍ଯ ଶୋଭନମ୍ । ତେନାବ୍ଜନାଭେ ସ୍ମୃତିମଜ୍ଜନ୍ମ ନଃ ସ୍ଯା- ଦ୍ଵର୍ଷେ ହରିର୍ଭଜତାଂ ଶଂ ତନୋତି ॥) ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଏଵଂ ସ୍ଵର୍ଗଗତା ଦେଵାଃ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ପରମର୍ଷଯଃ । ପ୍ରଵଦନ୍ତି ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଭାରତସ୍ଯ ସୁଶୋଭନମ୍
ଯଦି କେଉଁଠି ଆମର ସ୍ୱର୍ଗର ସୁଖ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଯାଏ, ଯଜ୍ଞ ଓ ସୁକୃତିର ଫଳ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ହେ ଅବଜନାଭ, ଆମେ ପରବର୍ଷରେ ତୁମକୁ ଭୁଲିନାଯିବା; ହରି ତାଙ୍କ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ମଙ୍ଗଳ ଦିଅନ୍ତୁ। ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଏଭଳି ସ୍ୱର୍ଗରେ ପହଞ୍ଚିଥିବା ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ମହାର୍ଷିମାନେ, ଭାରତର ମହାତ୍ମ୍ୟକୁ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି।
ଜମ୍ବୁଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଚାଷ୍ଟୌ ହି ଉପଦ୍ଵୀପାଃ ସ୍ମୃତାଃ ପରେ । ହଯମାର୍ଗାନ୍ଵିଶୋଧଦ୍ଭିଃ ସାଗରୈଃ ପରିକଲ୍ପିତାଃ
ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଆଠଟି ଉପଦ୍ୱୀପ ଅଛି ଭାବିଯାଏ, ଯାହା ସାଗର ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ, ଘୋଡାର ଚାଳ ଜାଣିଥିବା ମନେ ଏହାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି।
ସ୍ଵର୍ଣପ୍ରସ୍ଥଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଶୁକ୍ର ଆଵର୍ତନରମାଣକୌ । ମନ୍ଦରୋପାଖ୍ଯହରିଣଃ ପାଞ୍ଚଜନ୍ଯସ୍ତଥୈଵ ଚ
ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣପ୍ରସ୍ଥ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଶୁକ୍ର, ଆବର୍ତନ, ରମାଣକ, ମନ୍ଦର, ହରିଣ ଓ ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ—ଏହି ଉପଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କ ନାମ।
ସିଂହଲଶ୍ଚୈଵ ଲଙ୍କେତି ଉପଦ୍ଵୀପାଷ୍ଟକଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଜମ୍ବୁଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ମାନଂ ହି କୀର୍ତିତଂ ଵିସ୍ତରେଣ ଚ
ସିଂହଳ ଓ ଲଙ୍କା ମଧ୍ୟ ଉପଦ୍ୱୀପ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ, ଏଭଳି ଆଠଟି ଉପଦ୍ୱୀପ ଅଛି; ଏଭଳି ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ବିସ୍ତୃତି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି।
ଅତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପ୍ଲକ୍ଷାଦିଦ୍ଵୀପଷଟ୍କକମ୍
ଏବେ ମୁଁ ପ୍ଲକ୍ଷ ଆଦି ଛଅଟି ଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ କହିବି।
ଭୁଵନକୋଶଵର୍ଣନେ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପକୁଶଦ୍ଵୀପଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଜମ୍ବୁଦ୍ଵୀପୋ ଯଥା ଚାଯଂ ଯତ୍ପ୍ରମାଣେନ କୀର୍ତିତଃ । ତାଵତା ସର୍ଵତଃ କ୍ଷାରୋଦଧିନା ପରିଵେଷ୍ଟିତଃ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଯେପରି ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ମାପ ଦିଆଯାଇଛି, ସେପରି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଏହା କ୍ଷାର ଜଳର ସାଗର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି।
ଜମ୍ବାଖ୍ଯେନ ଯଥା ମେରୁସ୍ତଥା କ୍ଷାରୋଦକେନ ଚ । କ୍ଷାରୋଦଧିସ୍ତୁ ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ପ୍ଲକ୍ଷାଖ୍ଯେନୋପଵେଷ୍ଟିତଃ
ଯେପରି ମେରୁ ପାହାଡ଼କୁ ଜମ୍ବୁ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ, ସେପରି ଏହାକୁ କ୍ଷାର ଜଳର ସାଗର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି; ଏହି କ୍ଷାର ସାଗର ଦୁଇ ଗୁଣା ବଡ଼, ଯାହା ପ୍ଲକ୍ଷ ନାମକ ଦ୍ୱୀପ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି।
ଯଥୈଵ ପରିଖା ବାହ୍ଯୋପଵନେନ ହି ଵେଷ୍ଟ୍ଯତେ । ପ୍ଲକ୍ଷାଖ୍ଯଶ୍ଚ ସ୍ଵଯଂ ଜମ୍ବୁପ୍ରମାଣୋ ଦ୍ଵୀପରୂପଧୃକ୍
ଯେପରି ଏକ ଖାଳିକୁ ବାହାର ଉଦ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଏ, ସେପରି ପ୍ଲକ୍ଷ ନାମକ ଦ୍ୱୀପ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ମାପରେ, ଦ୍ୱୀପ ରୂପେ ଅଛି।
ହିରଣ୍ମଯୋଽଗ୍ନିସ୍ତତ୍ରୈଵ ତିଷ୍ଠତୀତି ଵିନିଶ୍ଚଯଃ । ପ୍ରିଯଵତାତ୍ମଜସ୍ତତ୍ର ସପ୍ତଜିହ୍ଵ ଇତି ସ୍ମୃତଃ
ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସୁନା ଅଗ୍ନିଦେବ ଅଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁଅ ସପ୍ତଜିହ୍ବ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।
ଅଗ୍ନିସ୍ତଦଧିପସ୍ତ୍ଵିଧ୍ମଜିହ୍ଵଃ ସ୍ଵଂ ଦ୍ଵୀପମେଵ ଚ । ଵିଭଜ୍ଯ ସପ୍ତଵର୍ଷାଣି ସ୍ଵପୁତ୍ରେଭ୍ଯୋ ଦଦୌ ଵିଭୁଃ
ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିଦେବ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ଇଧ୍ମଜିହ୍ବ, ସେ ଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି; ସେ ନିଜ ଦ୍ୱୀପକୁ ସପ୍ତ ଭାଗରେ ବିଭାଜନ କରି, ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।
ସ୍ଵଯମାତ୍ମଵିଦାଂ ମାନ୍ଯାଂ ଯୋଗଚର୍ଯାଂ ସମାଶ୍ରିତଃ । ତେନୈଵ ଚାତ୍ମଯୋଗେନ ଭଗଵନ୍ତମୁପାଗତଃ
ସେ ନିଜେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବା ଯୋଗ ଚର୍ଯ୍ୟାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ; ଏହି ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।
ଶିଵଂ ଚ ଯଵସଂ ଭଦ୍ରଂ ଶାନ୍ତଂ କ୍ଷେମାମୃତେ ତଥା । ଅଭଯଂ ଚେତି ସପ୍ତୈଵ ତଦ୍ଵର୍ଷାଣି ସଦେକ୍ଷତାମ୍
ଶିବ, ଯବସ, ଭଦ୍ର, ଶାନ୍ତ, କ୍ଷେମ, ଅମୃତ ଓ ଅଭୟ—ଏହି ସପ୍ତ ଭାଗ, ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ଅଧୀନ।
ତେଷୁ ପ୍ରୋକ୍ତା ନଦୀଃ ସପ୍ତ ଗିରଯଃ ସପ୍ତ ଚୈଵ ହି । ଅରୁଣା ନୃମ୍ଣାଙ୍ଗିରସୀ ସାଵିତ୍ରୀ ସୁପ୍ରଭାତିକା
ଏହି ଭାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ସପ୍ତ ନଦୀ ଓ ସପ୍ତ ପାହାଡ଼ ବିବର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଇଛି: ଅରୁଣା, ନୃମ୍ଣାଙ୍ଗିରସୀ, ସାବିତ୍ରୀ, ସୁପ୍ରଭାତିକା,
ଋତମ୍ଭରା ସତ୍ଯମ୍ଭରା ଇତି ନଦ୍ଯଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ । ମଣିକୂଟୋ ଵଜ୍ରକୂଟ ଇନ୍ଦ୍ରସେନସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଋତମ୍ଭରା ଓ ସତ୍ୟମ୍ଭରା—ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କ ନାମ; ମଣିକୂଟ, ବଜ୍ରକୂଟ, ଇନ୍ଦ୍ରସେନା,
ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମାନ୍ଵୈ ସୁପର୍ଣଶ୍ଚ ହିରଣ୍ଯଷ୍ଠୀଵ ଏଵ ଚ । ମେଘମାଲ ଇତି ଖ୍ଯାତାଃ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ପର୍ଵତାଃ
ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମତ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ହିରଣ୍ୟଷ୍ଠୀବ ଓ ମେଘମାଳା—ଏହି ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପର ପାହାଡ଼ ଭାବରେ ପରିଚିତ।
ନଦୀନାଂ ଜଲମାତ୍ରେଣ ଦର୍ଶନସ୍ପର୍ଶନାଦିଭିଃ । ନିର୍ଧୂତାଶେଷରଜସୋ ନିସ୍ତମସ୍କାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତଥା
ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କ ଜଳ ଦ୍ୱାରା, ଦେଖିବା, ଛୁଇଁବା ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟାରେ, ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତ ମଳ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ଧକାର ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି।