ରମ୍ଯକେ ନାମଵର୍ଷେ ଚ ମୂର୍ତିଂ ଭଗଵତଃ ପରାମ୍ । ମାତ୍ସ୍ଯାଂ ଦେଵାସୁରୈର୍ଵନ୍ଦ୍ଯାଂ ମନୁଃ ସ୍ତୌତି ନିରନ୍ତରମ୍
ରମ୍ୟକ ନାମକ ଦେଶରେ, ମନୁ ନିରନ୍ତର ଭଗବାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାତ୍ସ୍ୟ ରୂପକୁ, ଯାହାକୁ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜନ୍ତି, ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।
ମନୁରୁଵାଚ ଓଁ ନମୋ ଭଗଵତେ ମୁଖ୍ଯତମାଯ ନମଃ ସତ୍ତ୍ଵାଯ ପ୍ରାଣାଯୌଜସେ ବଲାଯ ମହାମତ୍ସ୍ଯାଯ ନମଃ । ଅନ୍ତର୍ବହିଶ୍ଚାଖିଲଲୋକପାଲକୈ- ରଦୃଷ୍ଟରୂପୋ ଵିଚରସ୍ଯୁରୁସ୍ଵନଃ । ସ ଈଶ୍ଵରସ୍ତ୍ଵଂ ଯ ଇଦଂ ଵଶେ ନଯ- ନ୍ନାମ୍ନା ଯଥା ଦାରୁମଯୀଂ ନରଃ ସ୍ତ୍ରିଯମ୍
ମନୁ କହିଲେ: ଓଁ, ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ସତ୍ତାର ସ୍ୱରୂପ, ପ୍ରାଣ ଓ ଶକ୍ତିର ମୂଳ, ମହାମାତ୍ସ୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଆପଣ ଦେବତାମାନେ ଦେଖିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବିସ୍ତୃତ ଅବସ୍ଥାନ କରୁଛନ୍ତି। ଆପଣ ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଏକ ପୁରୁଷ ନାମମାତ୍ର ଦ୍ୱାରା କାଠର ପୁତୁଳିକୁ ଚଳାଏ।
ଯଂ ଲୋକପାଲାଃ କିଲ ମତ୍ସରଜ୍ଵରା ହିତ୍ଵା ଯତନ୍ତୋଽପି ପୃଥକ୍ ସମେତ୍ଯ ଚ । ପାତୁଂ ନ ଶେକୁର୍ଦ୍ଵିପଦଶ୍ଚତୁଷ୍ପଦଃ ସରୀସୃପଂ ସ୍ଥାଣୁ ଯଦତ୍ର ଦୃଶ୍ଯତେ
ଯାହାକୁ ଲୋକପାଳମାନେ ମଧ୍ୟ ଇର୍ଷ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ହୋଇ, ଏକା ଓ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ଦ୍ୱିପଦ, ଚତୁଷ୍ପଦ, ସରିସୃପ ଓ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଭଵାନ୍ ଯୁଗାନ୍ତାର୍ଣଵ ଊର୍ମିମାଲିନି କ୍ଷୋଣୀମିମାମୋଷଧିଵୀରୁଧାଂ ନିଧିମ୍ । ମଯା ସହୋରୁକ୍ରମ ତେଽଜ ଓଜସା ତସ୍ମୈ ଜଗତ୍ପ୍ରାଣଗଣାତ୍ମନେ ନମଃ
ଯୁଗାନ୍ତରେ, ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗମାଳା ସହିତ, ଆପଣ ଏହି ପୃଥିବୀ, ଔଷଧି ଓ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କ ଧାରକ। ମୋ ସହିତ, ହେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଜ, ଆପଣ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଆତ୍ମା। ଏହି ଜଗତର ପ୍ରାଣ ଓ ଗଣଙ୍କ ଆତ୍ମାକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
ଏଵଂ ସ୍ତୌତି ଚ ଦେଵେଶଂ ମନୁଃ ପାର୍ଥିଵସତ୍ତମଃ । ମତ୍ସ୍ଯାଵତାରଂ ଦେଵେଶଂ ସଂଶଯଚ୍ଛେଦକାରଣମ୍
ଏଭଳି ଭାବରେ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ, ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରୁଥିବା ମାତ୍ସ୍ୟ ଅବତାରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।
ଧ୍ଯାନଯୋଗେନ ଦେଵସ୍ଯ ନିର୍ଧୂତାଶେଷକଲ୍ମଷଃ । ଆସ୍ତେ ପରିଚରନ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ମହାଭାଗଵତୋତ୍ତମଃ
ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଭକ୍ତ ଭାବେ ଭକ୍ତି ସହିତ ସେବା କରି ରହନ୍ତି।
ଭୁଵନକୋଶଵର୍ଣନେ ହିରଣ୍ମଯକିମ୍ପୁରୁଷଵର୍ଷଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ହିରଣ୍ମଯେ ନାମ ଵର୍ଷେ ଭଗଵାନ୍କୂର୍ମରୂପଧୃକ୍ । ଆସ୍ତେ ଯୋଗପତିଃ ସୋଽଯମର୍ଯମ୍ଣା ପୂଜ୍ଯ ଈଡ୍ଯତେ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ହିରଣ୍ମୟ ନାମକ ଦେଶରେ, ଭଗବାନ କୂର୍ମ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଯୋଗର ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଆର୍ୟମାନ୍ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।
ଅର୍ଯମୋଵାଚ ଓଁ ନମୋ ଭଗଵତେ ଅକୂପାରାଯ ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵଗୁଣ- ଵିଶେଷଣାଯ ନୋପଲକ୍ଷିତସ୍ଥାନାଯ ନମୋ ଵର୍ଷ୍ମଣେ ନମୋ ଭୂମେ ନମୋଽଵସ୍ଥାନାଯ ନମସ୍ତେ । ଯଦ୍ରୂପମେତନ୍ନିଜମାଯଯାର୍ପିତ- ମର୍ଥସ୍ଵରୂପଂ ବହୁରୂପରୂପିତମ୍ । ସଂଖ୍ଯା ନ ଯସ୍ଯାସ୍ତ୍ଯଯଥୋପଲମ୍ଭନା- ତ୍ତସ୍ମୈ ନମସ୍ତେଽଵ୍ଯପଦେଶରୂପିଣେ
ଜରାଯୁଜଂ ସ୍ଵେଦଜମଣ୍ଡଜୋଦ୍ଭିଦଂ ଚରାଚରଂ ଦେଵର୍ଷିପିତୃଭୂତମୈନ୍ଦ୍ରିଯମ୍ । ଦ୍ଯୌଃ ଖଂ କ୍ଷିତିଃ ଶୈଲସରିତ୍ସମୁଦ୍ରଂ ଦ୍ଵୀପଗ୍ରହର୍କ୍ଷେତ୍ଯଭିଧେଯ ଏକଃ
ଏକ ନାମରେ ଯାହାଙ୍କୁ ଡାକାଯାଏ, ସେହି ଭଗବାନ ଗର୍ଭଜ, ସ୍ୱେଦଜ, ଅଣ୍ଡଜ, ଉଦ୍ଭିଜ, ଚର ଅଚର, ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ, ଭୂତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଆକାଶ, ବାୟୁ, ପୃଥିବୀ, ପାହାଡ଼, ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ଦ୍ୱୀପ, ଗ୍ରହ, ତାରା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆବହଳା କରନ୍ତି।
ଯସ୍ମିନସଂଖ୍ଯେଯଵିଶେଷନାମ- ରୂପାକୃତୌ କଵିଭିଃ କଲ୍ପିତେଯମ୍ । ସଂଖ୍ଯା ଯଯା ତତ୍ତ୍ଵଦୃଶାପନୀଯତେ ତସ୍ମୈ ନମଃ ସାଂଖ୍ଯନିଦର୍ଶନାଯ ତେ
ଯାହାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କବିମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ ନାମ, ରୂପ ଓ ଆକୃତିର କଳ୍ପନା କରନ୍ତି, ଯାହାର ଗଣନା ସତ୍ୟଦ୍ରଷ୍ଟାମାନେ ଦୂର କରିଦିଅନ୍ତି, ସେହି ସାଂଖ୍ୟ ଦର୍ଶନର ଆଦର୍ଶ ଭଗବାନଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
ଏଵଂ ସ୍ତୁଵତି ଦେଵେଶମର୍ଯମା ସହ ଵର୍ଷପୈଃ । ଗୀଯତେ ଚାପି ଭଜତେ ସର୍ଵଭୂତଭଵଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ଏଭଳି ଭାବରେ, ଆର୍ୟମାନ୍ ଏବଂ ସେଠାର ଅନ୍ୟମାନେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିକାରଣ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି ଓ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ତଥୋତ୍ତରେଷୁ କୁରୁଷୁ ଭଗଵାନ୍ଯଜ୍ଞପୂରୁଷଃ । ଆଦିଵାରାହରୂପୋଽସୌ ଧରଣ୍ଯା ପୂଜ୍ଯତେ ସଦା
ଉତ୍ତର କୁରୁ ଦେଶରେ, ଭଗବାନ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷ ଭାବେ, ପ୍ରାଚୀନ ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ପୃଥିବୀ ଦ୍ୱାରା ସଦା ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି।
ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଵିଧିଵଦ୍ଦେଵଂ ତଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯାର୍ଦ୍ରାର୍ଦ୍ରହୃତ୍କଜା । ଭୂମିଃ ସ୍ତୌତି ହରିଂ ଯଜ୍ଞଵାରାହଂ ଦୈତ୍ଯମର୍ଦନମ୍
ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପ୍ରେମରେ ଭିଜିଥିବା ହୃଦୟରୁ, ପୃଥିବୀ ହରିଙ୍କୁ, ଯଜ୍ଞବରାହ ଓ ଦାନବ ନାଶକଙ୍କୁ, ସ୍ତୁତି କରେ।
ଭୂରୁଵାଚ ଓଁ ନମୋ ଭଗଵତେ ମନ୍ତ୍ରତତ୍ତ୍ଵଲିଙ୍ଗାଯ ଯଜ୍ଞକ୍ରତଵେ ମହାଧ୍ଵରାଵଯଵାଯ ମହାଵରାହାଯ ନମଃ କର୍ମଶୁକ୍ଲାଯ ତ୍ରିଯୁଗାଯ ନମସ୍ତେ
ପୃଥିବୀ କହିଲେ: ଓଁ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ତତ୍ତ୍ୱର ସ୍ୱରୂପ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଯଜ୍ଞର କର୍ତ୍ତା, ମହାଯଜ୍ଞର ଅଂଶ, ମହାବରାହଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। କର୍ମରେ ଶୁଦ୍ଧ, ତିନି ଯୁଗରେ ବିଦ୍ୟମାନ, ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
ଯସ୍ଯ ସ୍ଵରୂପଂ କଵଯୋ ଵିପଶ୍ଚିତୋ ଗୁଣେଷୁ ଦାରୁଷ୍ଵିଵ ଜାତଵେଦସମ୍ । ମଜ୍ଜନ୍ତି ମଥ୍ନା ମନସା ଦିଦୃକ୍ଷଵୋ ଗୂଢଂ କ୍ରିଯାର୍ଥେର୍ନମ ଈରିତାତ୍ମନେ
ଯାହାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ, କାଠରେ ଅଗ୍ନି ଲୁଚିଥିବା ପରି, ଗୁଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଥାଏ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି ମନକୁ ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ଲଗାନ୍ତି, ତଥାପି ଏହା ଗୁପ୍ତ ରହିଯାଏ। କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଯାହାର ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରକାଶିତ, ସେହି ଆତ୍ମାକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
ଦ୍ରଵ୍ଯକ୍ରିଯାହେତ୍ଵଯନେଶକର୍ତୃଭି- ର୍ମାଯାଗୁଣୈର୍ଵସ୍ତୁଭିରୀକ୍ଷିତାତ୍ମନେ । ଅନ୍ଵୀକ୍ଷଯାଙ୍ଗାତିଶଯାତ୍ମବୁଦ୍ଧିଭି- ନିଂରସ୍ତମାଯାକୃତଯେ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ
ଦ୍ରବ୍ୟ, କ୍ରିୟା, କାରଣ, କର୍ତ୍ତା, ମାୟାର ଗୁଣ ଓ ବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ଯାହାଙ୍କୁ ଜଣାଯାଏ, ଅନ୍ୱେଷଣ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଯାହାଙ୍କର ରୂପ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ମାୟାର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରନ୍ତି, ସେହି ଭଗବାନଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
କରୋତି ଵିଶ୍ଵସ୍ଥିତିସଂଯମୋଦଯଂ ଯସ୍ଯେପ୍ସିତଂ ନେଷ୍ମିତୁମୀକ୍ଷିତୁର୍ଗୁଣୈଃ । ମାଯା ଯଥାଽଯୋ ଭ୍ରମତେ ତଦାଶ୍ରଯଂ ଗ୍ରାଵ୍ଣୋ ନମସ୍ତେ ଗୁଣକର୍ମସାକ୍ଷିଣେ
ଯେଉଁଠି ଆପଣଙ୍କର ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ, ଆପଣଙ୍କ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ଲୟ ହୁଏ, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ମାୟା ଏକ ପାଥର ଭଳି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଆଧାର ହୋଇ ଚଳିଥାଏ, ସେହି ଗୁଣ କର୍ମର ସାକ୍ଷୀ ହେଉଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
ପ୍ରମଥ୍ଯ ଦୈତ୍ଯଂ ପ୍ରତିଵାରଣଂ ମୃଧେ ଯୋ ମାଂ ରସାଯା ଜଗଦାଦିସୂକରଃ । କୃତ୍ଵାଗ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରଂ ନିରଗାଦୁଦନ୍ଵତଃ କ୍ରୀଡନ୍ନିଵେଭଃ ପ୍ରଣତାସ୍ମି ତଂ ଵିଭୁମ୍
ଯିଏ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଧା ଦେଉଥିବା ଦାନବକୁ ମାରିଦେଲେ, ଏବଂ ମହାହସ୍ତୀ ଭଳି ମଜା କରି, ପୃଥିବୀକୁ ନିଜ ଦାଢ଼ିରେ ଧରି ସମୁଦ୍ରରୁ ବାହାରିଲେ, ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୁଁ ଶିର ନମାଏ।
କିମ୍ପୁରୁଷେ ଵର୍ଷେଽସ୍ମିନ୍ଭଗଵନ୍ତଂ ଦାଶରଥିଂ ଚ ସର୍ଵେଶମ୍ । ସୀତାରାମଂ ଦେଵଂ ଶ୍ରୀହନୁମାନାଦିପୂରୁଷଂ ସ୍ତୌତି
ଏହି କିମ୍ପୁରୁଷ ଦେଶରେ, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହନୁମାନ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାୟକ, ସୀତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ରାମଙ୍କୁ, ଦେବତା, ଆଦିପୁରୁଷଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।
ମର୍ତ୍ଯାଵତାରସ୍ତ୍ଵିହ ମର୍ତ୍ଯଶିକ୍ଷଣଂ ରକ୍ଷୋଵଧାଯୈଵ ନ କେଵଲଂ ଵିଭୋ । କୁତୋଽନ୍ଯଥା ସ୍ଯାଦ୍ଽଽରମତଃ ସ୍ଵ ଆତ୍ମନଃ ସୀତାକୃତାନି ଵ୍ଯସନାନୀଶ୍ଵରସ୍ଯ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କର ମାନବ ଅବତାର କେବଳ ମାନବଙ୍କୁ ଶିଖ୍ୟା ଦେବାକୁ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ କୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ; ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ସଦା ଆନନ୍ଦିତ ଥିବା ଈଶ୍ୱର, ସୀତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଦୁଃଖ କିପରି ଅନୁଭବ କରିପାରିବେ, ଏହା ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ନ ଵୈ ସ ଆତ୍ମାତ୍ମଵତାଂ ସୁହୃତ୍ତମଃ ସକ୍ତସ୍ଵିଲୋକ୍ଯାଂ ଭଗଵାନ୍ଵାସୁଦେଵଃ । ନ ସ୍ତ୍ରୀକୃତଂ କଶ୍ମଲମଶ୍ନୁଵୀତ ନ ଲକ୍ଷଣଂ ଚାପି ଵିହାତୁମର୍ହତି
ଏହି ପରମାତ୍ମା, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବନ୍ଧୁ, ଭଗବାନ ବାସୁଦେବ, ସଂସାର ଜଡ଼ ଜିନିଷରେ ଆସକ୍ତ ନୁହଁନ୍ତି; ସେ ଜଣେ ନାରୀ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଅଶୁଚିତାକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ନିଜ ଲକ୍ଷଣକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ଜନ୍ମ ନୂନଂ ମହତୋ ନ ସୌଭଗଂ ନ ଵାଙ୍ ନ ଚୁଦ୍ଧିର୍ନାକୃତିସ୍ତୋଷହେତୁଃ । ତୈର୍ଯଦ୍ଵିସୃଷ୍ଟାନପି ନୋ ଵନୌକସ- ଶ୍ଚକାର ସଖ୍ଯେ ବତ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଗ୍ରଜଃ
ଜନ୍ମ, ମହତ୍ତ୍ୱ, ଭାଗ୍ୟ, କଥା, ବୁଦ୍ଧି କିମ୍ବା ରୂପ କୌଣସି ତୃପ୍ତିର କାରଣ ନୁହଁ; ତଥାପି, ସେ ଯେଉଁମାନେ ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ରାମ ତାଙ୍କୁ ବନବାସୀମାନଙ୍କ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ କଲେ—କି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ!
ସୁରୋଽସୁରୋ ଵାପ୍ଯଥଵା ନରୋଽନରଃ ସର୍ଵାତ୍ମନା ଯଃ ସୁକୃତଜ୍ଞମୁତ୍ତମମ୍ । ଭଜେତ ରାମଂ ମନୁଜାକୃତିଂ ହରିଂ ଯ ଉତ୍ତରାନନଯତ୍କୋସଲାନ୍ ଦିଵମ୍
ଦେବ, ଦାନବ, ମନୁଷ୍ୟ କିମ୍ବା ଅମନୁଷ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ଯିଏ ନିଜ ସମସ୍ତ ମନ ଦେଇ, ଧର୍ମର ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନୀ, ମନୁଷ୍ୟ ରୂପୀ ହରି, କୋଶଳ ଜନତାଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଭଜନ୍ତି, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଏଵଂ କିମ୍ପୁରୁଷେ ଵର୍ଷେ ସତ୍ଯସନ୍ଧଂ ଦୃଢଵ୍ରତମ୍ । ରାମଂ ରାଜୀଵପତ୍ରାକ୍ଷଂ ହନୁମାନ୍ ଵାନରୋତ୍ତମଃ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଏହି କିମ୍ପୁରୁଷ ଦେଶରେ, ସତ୍ୟବାନ, ଦୃଢ଼ବ୍ରତୀ, ପଦ୍ମନୟନ ରାମଙ୍କୁ ବାନରମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।
ସ୍ତୌତି ଗାଯତି ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ସଂପୂଜଯତି ସର୍ଵଶଃ । ଯ ଏତଚ୍ଛୃଣୁଯାଚ୍ଚିତ୍ରଂ ରାମଚନ୍ଦ୍ରକଥାନକମ୍ । ସର୍ଵପାପଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଯାତି ରାମସଲୋକତାମ୍
ସେ ଭକ୍ତି ସହିତ ସମସ୍ତ ଭାବରେ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି, ଗୀତ ଓ ପୂଜା କରନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ରାମଚନ୍ଦ୍ର କଥା ଶୁଣନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ସେମାନେ ରାମଙ୍କ ସମାନ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଭୁଵନକୋଶଵର୍ଣନେ ଭାରତଵର୍ଷଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଭାରତାଖ୍ଯେ ଚ ଵର୍ଷେଽସ୍ମିନ୍ନହମାଦିଜପୂରୁଷଃ । ତିଷ୍ଠାମି ଭଵତା ଚୈଵ ସ୍ତଵନଂ କ୍ରିଯତେଽନିଶମ୍
ବିଶ୍ୱର ଅଞ୍ଚଳ ବିବର୍ଣ୍ଣନା: ଭାରତବର୍ଷ ବିବର୍ଣ୍ଣନା। ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଏହି ଭାରତ ନାମକ ଦେଶରେ, ମୁଁ ଆଦିପୁରୁଷ ରହିଛି, ଏବଂ ତୁମେ ସଦା ମୋତେ ସ୍ତୁତି କରୁଛ।
ଇଦଂ ହି ଯୋଗେଶ୍ଵରଯୋଗନୈପୁଣଂ ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭୋ ଭଗଵାଞ୍ଜଗାଦ ଯତ୍ । ଯଦନ୍ତକାଲେ ତ୍ଵଯି ନିର୍ଗୁଣେ ମନୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ଦଧୀତୋଜ୍ଝିତଦୁଷ୍କଲେଵରଃ
ଏହିଠି ଯୋଗେଶ୍ୱରଙ୍କ ଯୋଗ ଦକ୍ଷତା, ଯାହା ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ଭଗବାନ କହିଥିଲେ: ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ, ନିର୍ଗୁଣ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ମନ ଲଗାଇବା, ଏବଂ ଅଶୁଚି ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ।
ଯଥୈହିକାମୁଷ୍ମିକକାମଲମ୍ପଟଃ ସୁତେଷୁ ଦାରେଷୁ ଧନେଷୁ ଚିନ୍ତଯନ୍ । ଶଙ୍କେତ ଵିଦ୍ଵାନ୍ କୁକଲେଵରାତ୍ଯଯା- ଦ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ଯତ୍ନଃ ଶ୍ରମ ଏଵ କେଵଲମ୍
ଯେପରି ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକର ଭୋଗରେ ଲାଲସା ଥିବା ଲୋକ, ପୁଅ, ଜଣେ ଜଣେ, ଧନ ନେଇ ଚିନ୍ତା କରେ, ସେପରି ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଅଶୁଚି ଦେହ ନାଷ୍ଟ ହେବାକୁ ଭୟ କରେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଚେଷ୍ଟା କେବଳ ଅନବସ୍ଥାରେ ଶ୍ରମ ହୁଏ।
ଆର୍ୟମାନ୍ କହିଲେ: ଓଁ, ଭଗବାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଯିଏ ଅପାର, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଗୁଣକୁ ବିଭେଦ କରନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ଅବସ୍ଥାନ ଅଗ୍ରହଣୀୟ। ଆପଣଙ୍କ ଦେହକୁ, ପୃଥିବୀକୁ, ଅବସ୍ଥାକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ନିଜ ମାୟାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଏହି ରୂପ, ଅନେକ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ, ଏହା ଗଣନା କରିହେବ ନାହିଁ, ସାଧାରଣ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଧରିହେବ ନାହିଁ। ଅବ୍ୟାଖ୍ୟାନୀୟ ରୂପରେ ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
ଓଁ ନମୋ ଭଗଵତେ ଉତ୍ତମଶ୍ଲୋକାଯ ନମ ଇତି । ଆର୍ଯଲକ୍ଷଣଶୀଲଵ୍ରତାଯ ନମ ଉପଶିକ୍ଷିତାତ୍ମନେ ଉପାସିତଲୋକାଯ ନମଃ । ସାଧୁଵାଦନିକଷଣାଯ ନମୋ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଦେଵାଯ ମହାପୁରୁଷାଯ ମହାଭାଗାଯ ନମ ଇତି । ଯତ୍ତଦ୍ଵିଶୁଦ୍ଧାନୁଭଵାତ୍ମମେକଂ ସ୍ଵତେଜସା ଧ୍ଵସ୍ତଗୁଣଵ୍ଯଵସ୍ଥମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ ପ୍ରଶାନ୍ତଂ ସୁଧିଯୋପଲମ୍ଭନଂ ହ୍ଯନାମରୂପଂ ନିରହଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ
ଓଁ, ଉତ୍ତମ ଶ୍ଲୋକରେ ସ୍ତୁତିତ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଉଚ୍ଚ ଚିହ୍ନ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଓ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିବାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ନିଜକୁ ଶିକ୍ଷାଦେଇଥିବା, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପୂଜିତ, ଭଲ ଲୋକଙ୍କ କଥାର ପରୀକ୍ଷା କରିଥିବା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦେବତା, ମହାପୁରୁଷ, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଯିଏ ସୁଦ୍ଧ ଅନୁଭୂତିର ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱରୂପ, ନିଜ ତେଜରେ ସମସ୍ତ ଗୁଣକୁ ଦୂର କରିଛନ୍ତି, ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ, ଶାନ୍ତ, ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁଭବ ଯୋଗ୍ୟ, ନାମ ରୂପ ହୀନ, ଅହଂକାର ଶୂନ୍ୟ, ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶରଣ ନେଉଛି।
ନାରଦ ଉଵାଚ ଓଁ ନମୋ ଭଗଵତେ ଉପଶମଶୀଲାଯୋପରତାନାତ୍ମ୍ଯାଯ ନମୋଽକିଞ୍ଚନଵିତ୍ତାଯ ଋଷିଋଷଭାଯ ନରନାରାଯଣାଯ ପରମହଂସପରମଗୁରଵେ ଆତ୍ମାରାମାଧିପତଯେ ନମୋ ନମ ଇତି । କର୍ତାସ୍ଯ ସର୍ଗାଦିଷୁ ଯୋ ନ ବଧ୍ଯତେ ନ ହନ୍ଯତେ ଦେହଗତୋଽପି ଦୈହିକୈଃ । ଦ୍ରଷ୍ଟୁର୍ନ ଦୃଶ୍ଯସ୍ଯ ଗୁଣୈର୍ଵିଦୂଷ୍ଯତେ ତସ୍ମୈ ନମୋଽସକ୍ତଵିଵିକ୍ତସାକ୍ଷିଣେ
ନାରଦ କହିଲେ: ଓଁ, ଶାନ୍ତିମୟ ସ୍ୱଭାବ ଥିବା, ଅହଂକାର ରହିତ, କିଛି ନାହିଁ ଥିବା, ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନରନାରାୟଣ, ପରମହଂସ, ପରମ ଗୁରୁ, ଆତ୍ମାରାମଙ୍କ ନାଥଙ୍କୁ ମୁଁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର କରେ। ଯିଏ ସୃଷ୍ଟିର କର୍ତ୍ତା ହେବା ସତ୍ୱେ, ସୃଷ୍ଟିରେ ବନ୍ଧା ନୁହଁନ୍ତି, ଦେହ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ନାଶ ହୁଏ ନାହିଁ, ଦୃଷ୍ଟା କିମ୍ବା ଦୃଶ୍ୟର ଗୁଣରେ ଦୂଷିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେହି ଅସକ୍ତ, ନିରାଳା, ସାକ୍ଷୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।