କେତୁମାଲାଖ୍ଯଭଦ୍ରାଶ୍ଵଵର୍ଷଯୋଃ ପ୍ରଥିତୌ ଚ ତୌ । ମନ୍ଦରଶ୍ଚ ତଥା ମେରୁମନ୍ଦରଶ୍ଚ ସୁପାର୍ଶ୍ଵକଃ
କେତୁମାଳ ଓ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ଭାଗରେ ଏହି ଦୁଇଟି ପାହାଡ଼ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହିପରି ମନ୍ଦର, ମେରୁମନ୍ଦର, ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ଓ କୁମୁଦ ପାହାଡ଼ ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ତଳଭାଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
କୁମୁଦଶ୍ଚେତି ଵିଖ୍ଯାତା ଗିରଯୋ ମେରୁପାଦକାଃ । ଯୋଜନାଯୁତଵିସ୍ତାରୋନ୍ନାହା ମେରୋଶ୍ଚତୁର୍ଦିଶମ୍
କୁମୁଦ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପାହାଡ଼ମାନେ ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଚାରିପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଛନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ ଓ ଉଚ୍ଚ।
ଅଵଷ୍ଟମ୍ଭକରାସ୍ତେ ତୁ ସର୍ଵତୋଽଭିଵିରାଜିତାଃ । ଏତେଷୁ ଗିରିଷୁ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ପାଦପାଶ୍ଚୂତଜମ୍ବୁନୀ
ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ଅନେକ ଗଛ, ମାଙ୍ଗୋ ଓ ଜାମୁନ ଭଳି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଛି ।
କଦମ୍ବନ୍ଯଗ୍ରୋଧ ଇତି ଚତ୍ଵାରଃ ପର୍ଵତାଃ ସ୍ଥିତାଃ । କେତଵୋ ଗିରିରାଜେଷୁ ଏକାଦଶଶତୋଚ୍ଛ୍ରଯାଃ
କଦମ୍ବ ଓ ବଟ ନାମରେ ଚାରିଟି ପାହାଡ଼ ଅଛି । ପାହାଡ଼ରାଜରେ କେତକୀ ଗଛ ଏଗାରଶ ଶତ ଉଚ୍ଚତାରେ ଦେଖାଯାଉଛି ।
ତାଵଦ୍ଵିଟପଵିସ୍ତାରାଃ ଶତାଖ୍ଯପରିଣାହିନଃ । ଚତ୍ଵାରଶ୍ଚ ହ୍ରଦାସ୍ତେଷୁ ପଯୋମଧ୍ଵିକ୍ଷୁସଜ୍ଜଲାଃ
ଗଛମାନଙ୍କର ଶାଖା ତାଙ୍କର ନାମ ଅନୁଯାୟୀ ଦୂର ଯାଉଛି । ସେଠି ଚାରିଟି ଝିଲି ଅଛି, ଯେଉଁଠି ପାଣି, ମଧ ଓ ଇଖର ରସ ରହିଛି ।
ଯଦୁପସ୍ପର୍ଶିନୋ ଦେଵା ଯୋଗୈଶ୍ଵର୍ଯାଣି ଵିନ୍ଦତେ । ଦେଵୋଦ୍ଯାନାନି ଚତ୍ଵାରି ଭଵନ୍ତି ଲଲନାସୁଖାଃ
ଏଠାରେ ଦେବମାନେ ଛୁଇଁଲେ ଯୋଗଶକ୍ତି ପାଆନ୍ତି । ଏଠି ଚାରିଟି ଦେବ ଉଦ୍ୟାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଆନନ୍ଦ ଭରି ସୁଖ ମିଳେ ।
ନନ୍ଦନଂ ଚୈତ୍ରରଥକଂ ଵୈଭ୍ରାଜଂ ସର୍ଵଭଦ୍ରକମ୍ । ଯେଷୁ ସ୍ଥିତ୍ଵାମରଗଣା ଲଲନାଯୂଥସଂଯୁତାଃ
ନନ୍ଦନ, ଚୈତ୍ରରଥ, ବୈଭ୍ରାଜ ଓ ସର୍ବଭଦ୍ରକ ଏହି ଉଦ୍ୟାନଗୁଡ଼ିକ, ଯେଉଁଠି ଅମରମାନେ ଦେବୀମାନଙ୍କ ସହ ରହନ୍ତି ।
ଉପଦେଵଗଣୈର୍ଗୀତମହିମାନୋ ମହାଶଯାଃ । ଵିହରନ୍ତି ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରାସ୍ତେ ଯଥାକାମଂ ଯଥାସୁଖମ୍
ଏଠି ଉପଦେବମାନଙ୍କ ଗୀତରେ ମହାପୁରୁଷମାନେ ସ୍ତୁତିତା ପାଆନ୍ତି । ସେମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଓ ସୁଖ ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ଘୂରିବାରେ ।
ମନ୍ଦରୋତ୍ସଙ୍ଗସଂସ୍ଥସ୍ଯ ଦେଵଚୂତସ୍ଯ ମସ୍ତକାତ୍ । ଏକାଦଶଶତୋଚ୍ଛ୍ରାଯାତ୍ଫଲାନ୍ଯମୃତଭାଞ୍ଜି ଚ
ମନ୍ଦାର ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ଦେବ ଆମ୍ବ ଗଛର ମୁଣ୍ଡରୁ ଏଗାରଶ ଶତ ଉଚ୍ଚତାରୁ ଫଳ ପଡ଼ିଥାଏ, ଏହି ଫଳ ଅମୃତ ଦେଇଥାଏ ।
ଗିରିକୂଟପ୍ରମାଣାନି ସୁସ୍ଵାଦୂନି ମୃଦୂନି ଚ । ତେଷାଂ ଵିଶୀର୍ଯମାଣାନାଂ ଫଲାନାଂ ସୁରସେନ ଚ
ଏହି ଫଳଗୁଡ଼ିକ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଭଳି ବଡ଼, ଅତି ମିଠା ଓ ନରମ । ପଡ଼ି ଭାଙ୍ଗି ଯାଉଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ରସ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ବହିଯାଏ ।
ଅରୁଣୋଦସଵର୍ଣେନ ଅରୁଣୋଦା ପ୍ରଵର୍ତତେ । ନଦୀ ରମ୍ଯଜଲା ଦେଵଦୈତ୍ଯରାଜପ୍ରପୂଜିତା
ଉଦୟ ରବିର ରଙ୍ଗରେ ଅରୁଣୋଦା ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି । ଏହି ନଦୀର ଜଳ ଅତି ରମ୍ୟ, ଦେବ, ଦାନବ ଓ ରାଜାମାନେ ଏହାକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି ।
ଅରୁଣାଖ୍ଯା ମହାରାଜ ଵର୍ତତେ ପାପହାରିଣୀ । ପୂଜଯନ୍ତି ଚ ତାଂ ଦେଵୀଂ ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦାମ୍
ହେ ମହାରାଜ, ଅରୁଣା ନାମକ ନଦୀ ଅଛି, ଯାହା ପାପକୁ ଦୂର କରେ । ସେଠି ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ ।
ନାନୋପହାରବଲିଭିଃ କଲ୍ମଷଘ୍ନ୍ଯଭଯପ୍ରଦାମ୍ । ତସ୍ଯାଃ କୃପାଵଲୋକେନ କ୍ଷେମାରୋଗ୍ଯଂ ଵ୍ରଜନ୍ତି ତେ
ବିଭିନ୍ନ ଉପହାର ଓ ବଳି ଦ୍ୱାରା ସେ ଦେବୀ ପାପକୁ ଦୂର କରନ୍ତି ଓ ଭୟହୀନତା ଦେଇଥାନ୍ତି । ତାଙ୍କର କୃପା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଲୋକମାନେ କ୍ଷେମ ଓ ସ୍ବାସ୍ଥ୍ୟ ପାଆନ୍ତି ।
ଆଦ୍ଯା ମାଯାତୁଲାନନ୍ତା ପୁଷ୍ଟିରୀଶ୍ଵରମାଲିନୀ । ଦୁଷ୍ଟନାଶକରୀ କାନ୍ତିଦାଯିନୀତି ସ୍ମୃତା ଭୁଵି
ସେ ଦେବୀ ପୃଥିବୀରେ ଆଦି, ମାୟା ଭଳି ଅପରିମିତ, ଅନନ୍ତ, ପୋଷଣ ଦେଇଥିବା, ଶ୍ରୀମୟ, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା ଓ ଚମକ ଦେଇଥିବା ଭାବରେ ପରିଚିତ ।
ଅସ୍ଯାଃ ପୂଜାପ୍ରଭାଵେଣ ଜାମ୍ବୂନଦମୁଦାଵହତ୍
ତାଙ୍କର ପୂଜାର ଶକ୍ତିରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।
ଭୁଵନକୋଶଵର୍ଣନେଽରୁଣୋଦାଦିନଦୀନାଂ ନିସର୍ଗସ୍ଥାନଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଅରୁଣୋଦା ନଦୀ ଯା ତୁ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତା ଚ ନାରଦ । ମନ୍ଦରାନ୍ନିପତନ୍ତୀ ସା ପୂର୍ଵେଣେଲାଵୃତଂ ପ୍ଲଵେତ୍
ଏହି ଅରୁଣୋଦା ନଦୀ, ଯାହାକୁ ମୁଁ କହିଥିଲି, ନାରଦ, ମନ୍ଦାର ପାହାଡ଼ରୁ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଏଲାବୃତକୁ ଘେରି ଚାଲିଥାଏ ।
ଯଜ୍ଜୋଷଣାଦ୍ଭଵାନ୍ଯାଶ୍ଚାନୁଚରୀଣାଂ ସ୍ତ୍ରିଯାମପି । ଯକ୍ଷଗନ୍ଧର୍ଵପତ୍ନୀନାଂ ଦେହଗନ୍ଧଵହୋଽନିଲଃ
ଭବାନୀଙ୍କ ଅନୁଚର ଯକ୍ଷ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ ମହିଳାମାନଙ୍କର ଶରୀର ଗନ୍ଧ ନେଇଥିବା ପବନ ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ ।
ଵାସଯତ୍ଯଭିତୋ ଭୂମିଂ ଦଶଯୋଜନସଂଖ୍ଯଯା । ଏଵଂ ଜମ୍ବୂଫଲାନାଂ ଚ ତୁଙ୍ଗଦେଶନିପାତନାତ୍
ଏହି ପବନ ଦଶ ଯୋଜନ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୂମିକୁ ସୁଗନ୍ଧିତ କରେ । ଏହିପରି ଉଚ୍ଚ ଦେଶରେ ଜାମୁ ଫଳ ପଡ଼ିଥିବାରୁ—
ଵିଶୀର୍ଯତାମନସ୍ଥୀନାଂ କୁଞ୍ଜରାଙ୍ଗପ୍ରମାଣିନାମ୍ । ରସେନ ଚ ନଦୀ ଜମ୍ବୂନାମ୍ନୀ ମେର୍ଵାଖ୍ଯମନ୍ଦରାତ୍
ହାତୀର ଅଙ୍ଗ ଭଳି ବଡ଼ ଫଳ ଭାଙ୍ଗି ଯାଉଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ରସ ମେରୁ, ଯାହାକୁ ମନ୍ଦାର ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ଠାରୁ ଜାମୁ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।
ପତନ୍ତୀ ଭୂମିଭାଗେ ଚ ଦକ୍ଷିଣେଲାଵୃତଂ ଗତା । ଦେଵୀ ଜମ୍ବୂଫଲାସ୍ଵାଦତୁଷ୍ଟା ଜମ୍ବ୍ଵାଦିନୀ ସ୍ମୃତା
ଏହି ରସ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଦକ୍ଷିଣ ଏଲାବୃତକୁ ପହଞ୍ଚେ । ଦେବୀ ଜାମୁ ଫଳର ସ୍ବାଦରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଜାମ୍ବ୍ବାଦିନୀ ଭାବରେ ପରିଚିତ ।
ତତ୍ରତ୍ଯାନାଂ ଚ ଲୋକାନାଂ ଦେଵନାଗର୍ଷିରକ୍ଷସାମ୍ । ପୂଜନୀଯପଦା ମାନ୍ଯା ସର୍ଵଭୂତଦଯାକରୀ
ସେଠାରେ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ଦେଇ ପୂଜା କରନ୍ତି; ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ଓ ମାନ୍ୟ, ତିନି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦୟା କରନ୍ତି।
ପାଵନୀ ପାପିନାଂ ରୋଗନାଶିନୀ ସ୍ମରତାମପି । କୀର୍ତିତା ଵିଘ୍ନସଂହର୍ତ୍ରୀ ମାନନୀଯା ଦିଵୌକସାମ୍
ତିନି ପାପୀମାନେ ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧି ଦେଇଥାନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ରୋଗ ଦୂର କରନ୍ତି; ଗୀତ ଗାଇଲେ ବିଘ୍ନ ଦୂର କରନ୍ତି, ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ଦେଇଥାନ୍ତି।
କୋକିଲାକ୍ଷୀ କାମକଲା କରୁଣା କାମପୂଜିତା । କଠୋରଵିଗ୍ରହା ଧନ୍ଯା ନାକିମାନ୍ଯା ଗଭସ୍ତିନୀ
ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ କୋକିଳ ପରି, ଇଚ୍ଛାର ମୂର୍ତ୍ତି, ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଇଚ୍ଛାପୂରଣ ପାଇଁ ପୂଜିତ; ତାଙ୍କର ରୂପ ଭୟଙ୍କର, ସେ ଧନ୍ୟ, ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ତିନି ଚମକୁଛନ୍ତି।
ଏଭିର୍ନାମପଦୈଃ କାମଂ ଜପନୀଯା ସଦା ନୃଣାମ୍ । ଜମ୍ବୂନଦୀରୋଧସୋର୍ଯା ମୃତ୍ତିକାତୀରଵର୍ତିନୀ
ଏହି ନାମ ଓ ଉପାଧି ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ସଦା ତାଙ୍କୁ ଜପ କରିବା ଉଚିତ; ତିନି ଜମ୍ବୁ ନଦୀର କୂଳରେ, ମାଟି ତୀରରେ ବସିଛନ୍ତି।
ଜମ୍ବୂରସେନାନୁଵିଦ୍ଧ୍ଯମାନା ଵାଯ୍ଵର୍କଯୋଗତଃ । ଵିଦ୍ଯାଧରାମରସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଭୂଷଣଂ ଵିଵିଧଂ ମହତ୍
ଜମ୍ବୁର ସେନା ଦ୍ୱାରା ବିଧ୍ୱସ୍ତ, ପବନ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଏକତ୍ୱରେ, ତାହାଠାରେ ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ଦେବୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗହଣା ପିନ୍ଧନ୍ତି।
ଜାମ୍ବୂନଦଂ ସୁଵର୍ଣଂ ଚ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଦେଵଵିନିର୍ମିତମ୍ । ଯତ୍ସୁଵର୍ଣଂ ଚ ଵିବୁଧା ଯୋଷିଦ୍ଭିଃ କାମୁକାଃ ସଦା
ଜାମ୍ବୁନଦ ସୁନାକୁ ଦେବମାନେ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ସୁନା ଦେବୀମାନେ ସଦା ଶୃଙ୍ଗାର ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି।
ମୁକୁଟଂ କଟିସୂତ୍ରଂ ଚ କେଯୂରାଦୀନ୍ପ୍ରକୁର୍ଵତେ । ମହାକଦମ୍ବଃ ସମ୍ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସୁପାର୍ଶ୍ଵଗିରିସଂସ୍ଥିତଃ
ଏହି ସୁନାରୁ ମୁକୁଟ, କଟିସୂତ୍ର, କେୟୂର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗହଣା ତିଆରି କରାଯାଏ; ବଡ କଦମ୍ବ ଗଛ ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ପାହାଡରେ ବସିଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତସ୍ଯ କୋଟରଦେଶେଭ୍ଯଃ ପଞ୍ଚ ଧାରାଶ୍ଚ ଯାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ସୁପାର୍ଶ୍ଵଗିରିମୂର୍ଧ୍ନୀହ ପତନ୍ତ୍ଯେତା ଭୁଵଂ ଗତାଃ
ସେଇ ଗଛର କୋଠାରୁ ପାଞ୍ଚଟି ଧାରା ପ୍ରସ୍ରବଣ ହେଉଛି ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ; ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ପାହାଡର ଶିଖରରୁ ସେ ଧାରାଗୁଡିକ ଭୂମିକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।
ମଧୁଧାରାଃ ପଞ୍ଚ ତାସ୍ତୁ ପଶ୍ଚିମେଲାଵୃତଂ ପ୍ଲୁତାଃ । ଯାଶ୍ଚୋପଭୁଜ୍ଯମାନାନାଂ ଦେଵାନାଂ ମୁଖଗନ୍ଧଭୃତ୍
ସେ ପାଞ୍ଚଟି ମଧୁ ଧାରା ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ବହି ଯାଏ, ଉପଚ୍ୟାର ହେଉଛି; ଦେବମାନେ ଏହା ଭୋଗ କରିଲେ ତାଙ୍କର ମୁହଁରୁ ସୁଗନ୍ଧ ଆସେ।
ଵାଯୁଃ ସମନ୍ତତୋଽଗଚ୍ଛଞ୍ଛତଯୋଜନଵାସନଃ । ଧାରେଶ୍ଵରୀ ମହାଦେଵୀ ଭକ୍ତାନାଂ କାର୍ଯକାରିଣୀ
ପବନ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଗଲା, ଶତ ଯୋଜନ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁଗନ୍ଧ ଭରି ରଖିଲା; ଧାରାର ମାଳିକା ମହାଦେବୀ ଭକ୍ତମାନେଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି।