ଜାତାଃ ପ୍ରଦେଶାସ୍ତେ ସପ୍ତ ଦ୍ଵୀପା ଭୂମୌ ଵିଭାଗଶଃ । ରଥନେମିସମୁତ୍ଥାସ୍ତେ ପରିଖାଃ ସପ୍ତ ସିନ୍ଧଵଃ
ସେହି ସ୍ଥାନଗୁଡିକ ଭୂମିରେ ସାତଟି ଭିନ୍ନ ଦ୍ୱୀପ ହେଲା; ରଥର ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଖାଲିଗୁଡିକ ସାତଟି ନଦୀ ହେଲା ।
ଯତ ଆସଂସ୍ତତଃ ସପ୍ତ ଭୁଵୋ ଦ୍ଵୀପା ହି ତେ ସ୍ମୃତାଃ । ଜମ୍ବୁଦ୍ଵୀପଃ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପଃ ଶାଲ୍ମଲୀଦ୍ଵୀପସଂଜ୍ଞକଃ
ସେହି ଦିନରୁ ଏହି ସାତ ଦ୍ୱୀପ ଭୂମିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଛି: ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ, ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପ, ଶାଲମଳୀଦ୍ୱୀପ,
କୁଶଦ୍ଵୀପଃ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପଃ ଶାକଦ୍ଵୀପଶ୍ଚ ପୁଷ୍କରଃ । ତେଷାଂ ଚ ପରିମାଣଂ ତୁ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଚୋତ୍ତରୋତ୍ତରମ୍
କୁଶଦ୍ୱୀପ, କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପ, ଶାକଦ୍ୱୀପ ଏବଂ ପୁଷ୍କର; ଏହାର ଆକାର ପ୍ରତି ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଦୁଇଗୁଣା ହୁଏ ।
ସମନ୍ତତଶ୍ଚୋପକ୍ଲୃପ୍ତଂ ବହିର୍ଭାଗକ୍ରମେଣ ଚ । କ୍ଷାରୋଦେକ୍ଷୁରସୋଦୌ ଚ ସୁରୋଦଶ୍ଚ ଘୃତୋଦକଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱୀପକୁ ବାହାର ଦିଗରେ ଅନୁସୂଚୀତ ଭାବରେ ଘେରିଛି ସମୁଦ୍ର: ଲୁଣ ଜଳ, ଇଖୁ ରସ, ମଦ, ଘିଅ,
କ୍ଷୀରୋଦୋ ଦଧିମଣ୍ଡୋଦଃ ଶୁଦ୍ଧୋଦଶ୍ଚେତି ତେ ସ୍ମୃତାଃ । ସପ୍ତୈତେ ପ୍ରତିଵିଖ୍ଯାତାଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସିନ୍ଧଵସ୍ତଦା
କ୍ଷୀର, ଦହି ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ; ଏହି ସାତଟି ଭୂମିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସମୁଦ୍ର ।
ପ୍ରଥମୋ ଜମ୍ବୁଦ୍ଵୀପାଖ୍ଯୋ ଯଃ କ୍ଷାରୋଦେନ ଵେଷ୍ଟିତଃ । ତତ୍ପତିଂ ଵିଦଧେ ରାଜା ପୁତ୍ରମାଗ୍ନୀଧ୍ରସଂଜ୍ଞକମ୍
ପ୍ରଥମ ଦ୍ୱୀପ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ନାମରେ ଲୁଣ ଜଳରେ ଘେରାଯାଇଛି; ଏହାର ରାଜା ଭାବେ ରାଜା ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଆଗ୍ନୀଧ୍ରକୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ ।
ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପେ ଦ୍ଵିତୀଯେଽସ୍ମିନ୍ଦ୍ଵୀପେକ୍ଷୁରସସଂପ୍ଲୁତେ । ଜାତସ୍ତଦଧିପଃ ପ୍ରୈଯଵ୍ରତ ଇଧ୍ମାଦିଜିହ୍ଵକଃ
ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପ, ଇଖୁ ରସର ସମୁଦ୍ରରେ ଘେରାଯାଇଛି; ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କର ପୁତ୍ର ଇଧ୍ମାଦିଜିହ୍ୱା ଏହାର ଅଧିପତି ହେଲେ ।
ଶାଲ୍ମଲୀଦ୍ଵୀପ ଏତସ୍ମିନ୍ସୁରୋଦଧିପରିପ୍ଲୁତେ । ଯଜ୍ଞବାହୁଂ ତଦଧିପଂ କରୋତି ସ୍ମ ପ୍ରିଯଵ୍ରତଃ
ଶାଲମଳୀଦ୍ୱୀପ, ମଦର ସମୁଦ୍ରରେ ଘେରାଯାଇଛି; ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଯଜ୍ଞବାହୁକୁ ଏହାର ରାଜା କଲେ ।
କୁଶଦ୍ଵୀପେଽତିରମ୍ଯେ ଚ ଘୃତୋଦେନୋପଵେଷ୍ଟିତେ । ହିରଣ୍ଯରେତା ରାଜାଭୂତ୍ପ୍ରିଯଵ୍ରତତନୂଜନିଃ
ସୁନ୍ଦର କୁଶଦ୍ୱୀପ, ଘିଅର ସମୁଦ୍ରରେ ଘେରାଯାଇଛି; ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କର ପୁତ୍ର ହିରଣ୍ୟରେତା ଏହାର ରାଜା ହେଲେ ।
କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପେ ପଞ୍ଚମେ ତୁ କ୍ଷୀରୋଦପରିସଂପ୍ଲୁତେ । ପ୍ରୈଯଵ୍ରତୋ ଘୃତପୃଷ୍ଠଃ ପତିରାସୀନ୍ମହାବଲଃ
ପଞ୍ଚମ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପ, କ୍ଷୀର ସମୁଦ୍ରରେ ଘେରାଯାଇଛି; ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କର ପୁତ୍ର ଘୃତପୃଷ୍ଠ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏହାର ଅଧିପତି ହେଲେ ।
ଶାକଦ୍ଵୀପେ ଚାରୁତରେ ଦଧିମଣ୍ଡୋଦସଂକୁଲେ । ମେଧାତିଥିରଭୂଦ୍ରାଜା ପ୍ରିଯଵ୍ରତସୁତୋ ଵରଃ
ଆକର୍ଷଣୀୟ ଶାକଦ୍ୱୀପ, ଦହି ଦହିର ସମୁଦ୍ରରେ ଘେରାଯାଇଛି; ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କର ପୁତ୍ର ମେଧାତିଥି ଏହାର ରାଜା ହେଲେ ।
ପୁଷ୍କରଦ୍ଵୀପକେ ଶୁଦ୍ଧୋଦକସିନ୍ଧୁସମାକୁଲେ । ଵୀତିହୋତ୍ରୋ ବଭୂଵାସୌ ରାଜା ଜନକସମ୍ମତଃ
ପୁଷ୍କରଦ୍ୱୀପ, ଶୁଦ୍ଧ ଜଳର ସମୁଦ୍ରରେ ଘେରାଯାଇଛି; ଜନକଙ୍କର ପ୍ରଶଂସିତ ବୀତିହୋତ୍ର ଏହାର ରାଜା ହେଲେ ।
କନ୍ଯାମୂର୍ଜସ୍ଵତୀନାମ୍ନୀଂ ଦଦାଵୁଶନସେ ଵିଭୁଃ । ଆସୀତ୍ତସ୍ଯାଂ ଦେଵଯାନୀ କନ୍ଯା କାଵ୍ଯସ୍ଯ ଵିଶ୍ରୁତା
ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ଦୁହିତା ଉର୍ଜସ୍ୱତୀକୁ ଉଶନାସଙ୍କୁ ଦେଲେ; ତାଙ୍କରେ କାବ୍ୟଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ କନ୍ୟା ଦେବୟାନୀ ଜନ୍ମିଲେ ।
ଏଵଂ ଵିଭଜ୍ଯ ପୁତ୍ରେଭ୍ଯଃ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପାନ୍ ପ୍ରିଯଵ୍ରତଃ । ଵିଵେକଵଶଗୋ ଭୂତ୍ଵା ଯୋଗମାର୍ଗାଶ୍ରିତୋଽଭଵତ୍
ଏପରି, ପ୍ରିୟବ୍ରତ ସାତ ଦ୍ୱୀପକୁ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଣ୍ଟିଦେଲେ; ବିବେକର ଅଧୀନ ହୋଇ, ସେ ଯୋଗ ମାର୍ଗକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ ।
ଭୁଵନଲୋକଵର୍ଣନେ ଦ୍ଵୀପଵର୍ଷଵିଭେଦଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଦେଵର୍ଷେ ଶୃଣୁ ଵିସ୍ତାରଂ ଦ୍ଵୀପଵର୍ଷଵିଭେଦତଃ । ଭୂମଣ୍ଡଲସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଯ ଯଥା ଦେଵପ୍ରକଲ୍ପିତମ୍
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ — ଦେବ ଋଷି, ଏହି ପୃଥିବୀର ଦ୍ୱୀପ ଓ ଭାଗଗୁଡିକୁ ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ଭାଗ କରିଛନ୍ତି, ତାହାକୁ ଆମେ ଏଠାରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଶୁଣ।
ସମାସାତ୍ସମ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନାଲଂ ଵିସ୍ତରତଃ କ୍ଵଚିତ୍ । ଜମ୍ବୁଦ୍ଵୀପଃ ପ୍ରଥମତଃ ପ୍ରମାଣେ ଲକ୍ଷଯୋଜନଃ
ମୁଁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ବିବରଣା କରିବି, କାରଣ ପୂରା ଭାବରେ କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ପ୍ରଥମେ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଅଛି, ଯାହାର ଆକାର ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ।
ଵିଶାଲୋ ଵର୍ତୁଲାକାରୋ ଯଥାବ୍ଜସ୍ଯ ଚ କର୍ଣିକା । ନଵ ଵର୍ଷାଣି ଯସ୍ମିଂଶ୍ଚ ନଵସାହସ୍ରଯୋଜନୈଃ
ଏହି ଦ୍ୱୀପ ବଡ଼ ଏବଂ ଗୋଲାକାର, ପଦ୍ମର କର୍ଣ୍ଣିକା ପରି। ଏହାର ଭିତରେ ନଉଟି ଭାଗ ଅଛି, ପ୍ରତ୍ୟେକଟିର ଆକାର ନଉ ହଜାର ଯୋଜନ।
ଆଯାମୈଃ ପରିସଂଖ୍ଯାନି ଗିରିଭିଃ ପରିତଃ ଶ୍ରିତୈଃ । ଅଷ୍ଟାଭିର୍ଦୀର୍ଘରୂପୈଶ୍ଚ ସୁଵିଭକ୍ତାନି ସର୍ଵତଃ
ଏହି ଭାଗଗୁଡିକୁ ଏହାର ଲମ୍ବ ଦ୍ୱାରା ଗଣାଯାଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଛି। ଏହି ଅଠଟି ଦୀର୍ଘ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଭାଗ ଭଲଭାବେ ବିଭକ୍ତ।
ଧନୁର୍ଵତ୍ସଂସ୍ଥିତେ ଜ୍ଞେଯେ ଦ୍ଵେ ଵର୍ଷେ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରେ । ଦୀର୍ଘାଣି ତତ୍ର ଚତ୍ଵାରି ଚତୁରସ୍ରମିଲାଵୃତମ୍
ଧନୁର୍ବାଣ ପରି ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ଦୁଇଟି ଭାଗ ଅଛି। ଏହି ଭାଗମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚାରିଟି ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ଚାରିଟି ଚତୁର୍ସ୍ର ଆକାରର, ଯେଉଁମାନେ ଇଲାବୃତକୁ ଘେରିଛନ୍ତି।
ଇଲାଵୃତଂ ମଧ୍ଯଵର୍ଷଂ ଯନ୍ନାଭ୍ଯାଂ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ । ସୌଵର୍ଣୋ ଗିରିରାଜୋଽଯଂ ଲକ୍ଷଯୋଜନମୁଚ୍ଛ୍ରିତଃ
ଇଲାବୃତ ମଧ୍ୟଭାଗ, ନାଭିରେ ଭଲଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏଠାରେ ସୁନାର ପାହାଡ଼ ରାଜା ଦେଉଁଛି, ଯାହାର ଉଚ୍ଚତା ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ।
କର୍ଣିକାରୂପ ଏଵାଯଂ ଭୂଗୋଲକମଲସ୍ଯ ଚ । ମୂର୍ଧ୍ନି ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶତ୍ସହସ୍ରଯୋଜନୈର୍ଵିତତସ୍ତ୍ଵଯମ୍
ଏହି ପାହାଡ଼ ପଦ୍ମର କର୍ଣ୍ଣିକା ପରି ଆକାରର, ପୃଥିବୀର ମଧ୍ୟରେ। ଏହାର ଶିଖର ତିରିଶ ହଜାର ଦୁଇ ଶହ ଯୋଜନ ଲମ୍ବ।
ମୂଲେ ଷୋଡଶସାହସ୍ରସ୍ତାଵତାନ୍ତର୍ଗତଃ କ୍ଷିତୌ । ଇଲାଵୃତସ୍ଯୋତ୍ତରତୋ ନୀଲଃ ଶ୍ଵେତଶ୍ଚ ଶୃଙ୍ଗଵାନ୍
ପାହାଡ଼ର ମୂଳ ଶୋଳ ହଜାର ଯୋଜନ ଚଉଡ଼, ଏତିକି ଭାଗ ପୃଥିବୀରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ। ଇଲାବୃତର ଉତ୍ତରରେ ନୀଳ, ଶ୍ୱେତ ଓ ଶୃଙ୍ଗବାନ୍ ପାହାଡ଼ ଅଛି।
ତ୍ରଯୋ ଵୈ ଗିରଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ମର୍ଯାଦାଵଧଯସ୍ତ୍ରିଷୁ । ରମ୍ଯକାଖ୍ଯେ ତଥା ଵର୍ଷେ ଦ୍ଵିତୀଯେ ଚ ହିରଣ୍ମଯେ
ଏହି ତିନିଟି ପାହାଡ଼ ତିନିଟି ଭାଗର ସୀମା — ରମ୍ୟକ, ଦ୍ୱିତୀୟ ହିରଣ୍ମୟ ଓ ତୃତୀୟ କୁରୁ।
କୁରୁଵର୍ଷେ ତୃତୀଯେ ତୁ ମର୍ଯାଦାଂ ଵ୍ଯଞ୍ଜଯନ୍ତି ତେ । ପ୍ରାଗାଯତା ଉଭଯତଃ କ୍ଷାରୋଦାଵଧଯସ୍ତଥା
କୁରୁ ଭାଗରେ ଏହି ପାହାଡ଼ମାନେ ସୀମା ଚିହ୍ନିତ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ, ଦୁଇପାର୍ଶ୍ୱରେ ଲୁଣ ଶାଗରର ତଟକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।
ଦ୍ଵିସହସ୍ରପୃଥୁତରାସ୍ତଥା ଏକୈକଶଃ କ୍ରମାତ୍ । ପୂର୍ଵାତ୍ପୂର୍ଵାଚ୍ଚୋତ୍ତରସ୍ଯାଂ ଦଶାଂଶାଦଧିକାଂଶତଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାହାଡ଼ ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନ ଚଉଡ଼, ଏବଂ ପ୍ରତି ଅଗ୍ରଗତିରେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଦଶ ଅଂଶ ଅଧିକ।
ଦୈର୍ଘ୍ଯ ଏଵ ହ୍ରସନ୍ତୀମେ ନାନାନଦନଦୀଯୁତାଃ । ଇଲାଵୃତାଦ୍ଦକ୍ଷିଣତୋ ନିଷଧୋ ହେମକୂଟକଃ
ଏହି ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କର ଲମ୍ବ ଦୀର୍ଘତା କ୍ରମେ କମିଯାଏ, ଏବଂ ଏମାନେ ବିଭିନ୍ନ ନଦୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଇଲାବୃତର ଦକ୍ଷିଣରେ ନିଷଧ, ହେମକୂଟ ଓ ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ ଅଛି।
ହିମାଲଯଶ୍ଚେତି ତ୍ରଯଃ ପ୍ରାଗ୍ଵିସ୍ତୀର୍ଣାଃ ସୁଶୋଭନାଃ । ଅଯୁତୋତ୍ସେଧଭାଜସ୍ତେ ଯୋଜନୈଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ
ହିମାଳୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ପାହାଡ଼ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ ଏବଂ ଅତି ଶୋଭାମୟ। ଏମାନେ ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚତାରେ ଅଛନ୍ତି।
ହରିଵର୍ଷଂ କିମ୍ପୁରୁଷଂ ଭାରତଂ ଚ ଯଥାତଥମ୍ । ଵିଭାଗାତ୍କଥଯନ୍ତ୍ଯେତେ ମର୍ଯାଦାଗିରଯସ୍ତ୍ରଯଃ
ଏହି ତିନିଟି ସୀମା ପାହାଡ଼ ହରିବର୍ଷ, କିମ୍ପୁରୁଷ ଓ ଭାରତ ଭାଗକୁ ତାଙ୍କ ଅଂଶ ଅନୁଯାୟୀ ବିଭକ୍ତ କରନ୍ତି।
ଇଲାଵୃତାତ୍ପଶ୍ଚିମତୋ ମାଲ୍ଯଵାନ୍ନାମପର୍ଵତଃ । ପୂର୍ଵେଣ ଚ ତତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଗନ୍ଧମାଦନପର୍ଵତଃ
ଇଲାବୃତର ପଶ୍ଚିମରେ ମାଲ୍ୟବାନ୍ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଏବଂ ପୂର୍ବରେ ଶ୍ରୀମତ୍ ଗନ୍ଧମାଦନ ପାହାଡ଼।
ଆନୀଲନିଷଧଂ ତ୍ଵେତୌ ଚାଯତୌ ଦ୍ଵିସହସ୍ରତଃ । ଯୋଜନୈଃ ପୃଥୁତାଂ ଯାତୌ ମର୍ଯାଦାକାରକୌ ଗିରୀ
ନୀଳ ଓ ନିଷଧ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଦୁଇଟି ପାହାଡ଼ ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନ ଚଉଡ଼, ଏମାନେ ସୀମା ନିର୍ମାଣ କରୁଥିବା ପାହାଡ଼।