ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ ପ୍ରଜାସର୍ଗଃ ପ୍ରଭଵତୁ ମମାନୁଗ୍ରହତଃ କିଲ । ନିର୍ଵିଘ୍ନେନ ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଵୃଦ୍ଧିଶ୍ଚାପ୍ଯୁତ୍ତରୋତ୍ତରମ୍
ଦେବୀ କହିଲେ—ମୋର କୃପାରେ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି ନିଶ୍ଚିତ ହେବ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏହା ନିର୍ବିଘ୍ନ ଭାବରେ ହେବ ଓ ପ୍ରଜାର ବୃଦ୍ଧି ଦିନକୁ ଦିନ ବଢିବ।
ଯଃ କଶ୍ଚିତ୍ପଠତେ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ମଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ତ୍ଵତ୍କୃତଂ ସଦା । ତେଷାଂ ଵିଦ୍ଯା ପ୍ରଜାସିଦ୍ଧିଃ କୀର୍ତିଃ କାନ୍ତ୍ଯୁଦଯଃ ଖଲୁ
ଯେଉଁଠି ମୋତେ ଭକ୍ତିରେ ତୁମେ ରଚିଥିବା ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପଢିବେ, ସେମାନଙ୍କର ଜ୍ଞାନ, ପ୍ରଜା, କୀର୍ତି ଓ ରୂପରେ ନିଶ୍ଚିତ ଲାଭ ହେବ।
ଜାଯନ୍ତେ ଧନଧାନ୍ଯାନି ଶକ୍ତିରପ୍ରହତା ନୃଣାମ୍ । ସର୍ଵତ୍ର ଵିଜଯୋ ରାଜନ୍ ସୁଖଂ ଶତ୍ରୁପରିକ୍ଷଯଃ
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ, ଶକ୍ତି ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରହିବ, ସବୁଠି ଜୟ ହେବ, ରାଜନ୍ଦ୍ର, ସୁଖ ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କର ନାଶ ହେବ।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଏଵଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵରାନ୍ ଦେଵୀ ମନଵେ ବ୍ରହ୍ମସୂନଵେ । ଅନ୍ତର୍ଧାନଂ ଗତା ଚାସୀତ୍ପଶ୍ଯତସ୍ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ—ଏପରି ଭାବରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମନୁଙ୍କୁ ଵର ଦେଇ, ଦେବୀ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ଅଥ ଲବ୍ଧଵରୋ ରାଜା ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ବ୍ରହ୍ମାଣମବ୍ରଵୀତ୍ତାତ ସ୍ଥାନଂ ମେ ଦୀଯତାଂ ରହଃ
ଵର ପାଇଁ, ପ୍ରତାପଶାଳୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ—ତାତ, ମୋତେ ଏକ ନିଜେ ନିବାସ କ୍ଷେତ୍ର ଦିଅ।
ଯତ୍ରାହଂ ସମଧିଷ୍ଠାଯ ପ୍ରଜାଃ ସ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ପୁଷ୍କଲାଃ । ଯକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଜ୍ଞୈର୍ଦେଵେଶଂ ତତ୍ସମାଦିଶ ମାଚିରମ୍
ଯେଉଁଠି ମୁଁ ବସି, ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବି ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କରିବି—ସେଠି ଦିଅ, ଦେରି କରିବେ ନାହିଁ।
ଇତି ପୁତ୍ରଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଜାପତିପତିର୍ଵିଭୁଃ । ଚିନ୍ତଯାମାସ ସୁଚିରଂ କଥଂ କାର୍ଯଂ ଭଵେଦିଦମ୍
ପୁତ୍ରଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଭାବିଲେ—ଏହି କାମ କିପରି ସଫଳ ହେବ?
ସୃଜତୋ ମେ ଗତଃ କାଲୋ ଵିପୁଲୋଽନନ୍ତସଂଖ୍ଯକଃ । ଧରା ଵାର୍ଭିଃ ସ୍ତୁତା ମଗ୍ନା ରସଂ ଯାତାଖିଲାଶ୍ରଯା
ମୁଁ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ବେଳେ ବହୁ ସମୟ ଚାଲିଗଲା; ଧରା ଜଳର ପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ ଡୁବିଗଲା, ସମସ୍ତର ଆଶ୍ରୟ ରସରେ ଲିନ ହେଲା।
ଇଦଂ ମଚ୍ଚିନ୍ତିତଂ କାର୍ଯଂ ଭଗଵାନାଦିପୂରୁଷଃ । କରିଷ୍ଯତି ସହାଯୋ ମେ ଯଦାଦେଶେଽହମାଶ୍ରିତଃ
ମୁଁ ଭାବିଥିବା ଏହି କାମ, ଭଗବାନ ଆଦିପୁରୁଷ ସଫଳ କରିବେ, କାରଣ ମୁଁ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ନିର୍ଭର କରିଛି, ସେ ମୋର ସହାୟ।
ଭୁଵନକୋଶପ୍ରସଙ୍ଗେ ଦେଵ୍ଯା ମନଵେ ଵରଦାନଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଏଵଂ ମୀମାଂସତସ୍ତସ୍ଯ ପଦ୍ମଯୋନେଃ ପରନ୍ତପ । ମନ୍ଵାଦିଭିର୍ମୁନିଵରୈର୍ମରୀଚ୍ଯାଦ୍ଯୈଃ ସମନ୍ତତଃ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ—ଏପରି ଭାବରେ ପଦ୍ମଜନ୍ମୀ ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ, ମନୁ ଓ ମରୀଚି ଆଦି ମୁନିମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ଧ୍ଯାଯତସ୍ତସ୍ଯ ନାସାଗ୍ରାଦ୍ଵିରଞ୍ଚେଃ ସହସାନଘ । ଵରାହପୋତୋ ନିରଗାଦେକାଙ୍ଗୁଲପ୍ରମାଣତଃ
ତାଙ୍କ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନାକର ତିପ୍ପରୁ ହଠାତ୍ ଏକ ଛୋଟ ଭାଲି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଅଙ୍ଗୁଳି ପରି ଆକାର।
ତସ୍ଯୈଵ ପଶ୍ଯତଃ ଖସ୍ଥଃ କ୍ଷଣେନ କିଲ ନାରଦ । କରିମାତ୍ରଂ ପ୍ରଵଵୃଧେ ତଦଦ୍ଭୂତତମଂ ହ୍ଯଭୂତ୍
ବ୍ରହ୍ମା ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ, ନାରଦ, ସେ ଭାଲି ଆକାଶରେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ହାତୀ ପରି ଆକାର ନେଲା; ଏହା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଘଟଣା ହେଲା।
ମରୀଚିମୁଖ୍ଯୈର୍ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରୈଃ ସନକାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ନାରଦ । ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୌକରଂ ରୂପଂ ତର୍କଯାମାସ ପଦ୍ମଭୂଃ
ମରୀଚିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସନକ, ନାରଦ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାମୁନିମାନେ ଯେତେବେଳେ ସୂକର ଦେହ ଦେଖିଲେ, ପଦ୍ମରୁପୀ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
କିମେତତ୍ସୌକରଵ୍ଯାଜଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସତ୍ତ୍ଵମଵସ୍ଥିତମ୍ । ଅତ୍ଯାଶ୍ଚର୍ଯମିଦଂ ଜାତଂ ନାସିକାଯା ଵିନିଃସୃତମ୍
ଏହି ସୂକର ଦେହରେ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ କିଏ? ଏହା ଏତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଯେ, ନାକରୁ ବାହାରିଛି।
ଦୃଷ୍ଟୋଽଙ୍ଗୁଷ୍ଠଶିରୋମାତ୍ରଃ କ୍ଷଣାଚ୍ଛୈଲେନ୍ଦ୍ରସନ୍ନିଭଃ । ଆହୋସ୍ଵିଦ୍ଭଗଵାନ୍କିଂ ଵା ଯଜ୍ଞୋ ମେ ଖେଦଯନ୍ମନଃ
ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଏହାକୁ ଅଙ୍ଗୁଠି ମାତ୍ର ଆକାରରେ ଦେଖିଥିଲି, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏହା ପାହାଡ଼ ଭଳି ବଡ଼ ହେଲା। ଏହା କି ଭଗବାନ ନିଜେ, କିମ୍ବା ମୋର ଯଜ୍ଞ ମନକୁ ବିଘ୍ନ ଦେଉଛି?
ଇତି ତର୍କଯତସ୍ତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମାତ୍ମନଃ । ଵରାହରୂପୋ ଭଗଵାଞ୍ଜଗର୍ଜାଚଲସନ୍ନିଭଃ
ଏପରି ଭାବିବା ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ଭଗବାନ ସୂକର ଦେହରେ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଗର୍ଜନ କଲେ।
ଵିରଞ୍ଚିଂ ହର୍ଷଯାମାସ ସଂହତାଂଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାନ୍ । ସ୍ଵଗର୍ଜଶବ୍ଦମାତ୍ରେଣ ଦିକ୍ପ୍ରାନ୍ତମନୁନାଦଯନ୍
ଭଗବାନଙ୍କର ଏହି ଗର୍ଜନରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଏହି ଶବ୍ଦ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତକୁ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଲା।
ତେ ନିଶମ୍ଯ ସ୍ଵଖେଦସ୍ଯ କ୍ଷଯିତୁଂ ଘୁର୍ଧୁରସ୍ଵନମ୍ । ଜନସ୍ତପଃସତ୍ଯଲୋକଵାସିନୋଽମରଵର୍ଯକାଃ
ସେହି ଗଭୀର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ଜନ, ତପ, ସତ୍ୟ ଲୋକର ଅବସ୍ଥିତ ଜନମାନେ ଓ ଦେବମାନେ ଏହାକୁ ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣିଲେ, ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ।
ଛନ୍ଦୋମଯୈଃ ସ୍ତୋତ୍ରଵରୈର୍ଋକ୍ସାମାଥର୍ଵସମ୍ଭଵୈଃ । ଵଚୋଭିଃ ପୁରୁଷଂ ତ୍ଵାଦ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜେନ୍ଦ୍ରାଃ ପର୍ଯଵାକିରନ୍
ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦର ଛନ୍ଦରେ ରଚିତ ଷ୍ଟୋତ୍ର ରୁପେ ଋକ୍, ସାମ, ଅଥର୍ବ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।
ତେଷାଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ନିଶମ୍ଯାଦ୍ଯୋ ଭଗଵାନ୍ ହରିରୀଶ୍ଵରଃ । କୃପାଵଲୋକମାତ୍ରେଣାନୁଗହୀତ୍ଵାପ ଆଵିଶତ୍
ସେମାନଙ୍କର ଷ୍ଟୋତ୍ର ଶୁଣି, ଭଗବାନ ହରି କେବଳ ଦୟାଭରା ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ତାଙ୍କର ଭକ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରି, ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତସ୍ଯାନ୍ତର୍ଵିଶତଃ କ୍ରୂରସଟାଘାତପ୍ରପୀଡିତଃ । ସମୁଦ୍ରୋଽଥାବ୍ରଵୀଦ୍ଦେଵ ରକ୍ଷ ମାଂ ଶରଣାର୍ତିହନ୍
ଭଗବାନ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଦଂଷ୍ଟ୍ର ଘାତରେ ସମୁଦ୍ର ଭୟଭୀତ ହେଇ, 'ହେ ଦେବ, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର,' ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କଲା।
ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ସମୁଦ୍ରୋକ୍ତଂ ଵଚନଂ ହରିରୀଶ୍ଵରଃ । ଵିଦାରଯଞ୍ଜଲଚରାଞ୍ଜଗାମାନ୍ତର୍ଜଲେ ଵିଭୁଃ
ସମୁଦ୍ରର କଥା ଶୁଣି, ଭଗବାନ ହରି ନିଜ ହାତ ଦ୍ୱାରା ଜଳକୁ ଭାଗ କରି, ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଇତସ୍ତତୋଽଭିଧାଵନ୍ସନ୍ ଵିଚିନ୍ଵନ୍ପୃଥିଵୀଂ ଧରାମ୍ । ଆଘ୍ରାଯାଘ୍ରାଯ ସର୍ଵେଶୋ ଧରାମାସାଦଯଚ୍ଛନୈଃ
ଏଠୁ-ଏଠୁ ଘୁଞ୍ଚି, ପୃଥିବୀକୁ ଖୋଜି, ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ପୁନିପୁନି ଘ୍ରାଣ କରି, ଦୀରେ-ଦୀରେ ଭୂମିକୁ ପାଇଲେ।
ଅନର୍ଜଲଗତାଂ ଭୂମିଂ ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵାଶ୍ରଯାଂ ତଦା । ଭୂମିଂ ସ ଦେଵଦେଵେଶୋ ଦଂଷ୍ଟ୍ରଯୋଦାଜହାର ତାମ୍
ସମୁଦ୍ରରେ ବିଲିନ ଏହି ଭୂମି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ଦେବଦେବଙ୍କର ଦଂଷ୍ଟ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉଠାଇ ନେଲେ।
ତାଂ ସମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଦଂଷ୍ଟାଗ୍ରେ ଯଜ୍ଞେଶୋ ଯଜ୍ଞପୂରୂଷଃ । ଶୁଶୁଭେ ଦିଗ୍ଗଜୋ ଯଦ୍ଵଦୁଦ୍ଧୃତ୍ଯାଥ ସୁପଦ୍ମୀନୀମ୍
ଦଂଷ୍ଟ୍ର ତିରେ ଭୂମିକୁ ଉଠାଇ, ଯଜ୍ଞର ପ୍ରଭୁ, ଯଜ୍ଞପୁରୁଷ ଏହି ଦୃଶ୍ୟରେ ଏକ ହାତୀ ଶୁଣ୍ଡରେ ଶୁଭ୍ର ପଦ୍ମ ଉଠାଇଥିବା ଭଳି ଦେଖାଗଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵଦେଵେଶୋ ଵିରଞ୍ଚିଃ ସମନୁଃ ସ୍ଵରାଟ୍ । ତୁଷ୍ଟାଵ ଵାଗ୍ଭିର୍ଦେଵେଶଂ ଦଂଷ୍ଟ୍ରୋଦ୍ଧତଵସୁନ୍ଧରମ୍
ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଦେବଦେବଙ୍କ ପଦ୍ମଜ ବ୍ରହ୍ମା, ମନୁ ଓ ସ୍ୱୟଂଭୁ ଏକସାଥି ଦଂଷ୍ଟ୍ରରେ ଭୂମି ଉଠାଇଥିବା ଦେବଦେବଙ୍କୁ ବାଣୀରେ ଷ୍ଟୁତି କଲେ।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଜିତଂ ତେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ଭକ୍ତାନାମାର୍ତିନାଶନ । ଖର୍ଵୀକୃତସୁରାଧାର ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: 'ତୁମେ ଜୟ ହେଉ, ହେ ପଦ୍ମନୟନ, ଭକ୍ତଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଥିବା, ଦେବମାନେର ଅହଂକାର ନିମ୍ନ କରିଥିବା, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥିବା।'
ଇଯଂ ଚ ଧରଣୀ ଦେଵ ଶୋଭତେ ଵସୁଧା ତଵ । ପଦ୍ଯିନୀଵ ସୁପତ୍ରାଢ୍ଯା ମତଙ୍ଗଜକରୋଦ୍ଧୃତା
ଏହି ଭୂମି, ହେ ଦେବ, ତୁମର ହୋଇ ଅତି ଶୁଭ୍ର ଦେଖାଯାଉଛି, ଏକ ହାତୀ ଶୁଣ୍ଡରେ ଶୁଭ୍ର ପତ୍ର ଭରିଥିବା ପଦ୍ମ ଉଠାଇଥିବା ପରି।
ଇଦଂ ଚ ତେ ଶରୀରଂ ଵୈ ଶୋଭତେ ଭୂମିସଙ୍ଗମାତ୍ । ଉଦ୍ଧୃତାମ୍ବୁଜଶୁଣ୍ଡାଗ୍ରକରୀନ୍ଦ୍ରତନୁସନ୍ନିଭମ୍
ଭୂମି ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ତୁମର ଶରୀର ଏହି ଦୃଶ୍ୟରେ ଏକ ଶୁଣ୍ଡ ତଳେ ପଦ୍ମ ଉଠାଇଥିବା ରାଜା ହାତୀର ଦେହ ପରି ଚମକୁଛି।
ନମୋ ନମସ୍ତେ ଦେଵେଶ ସୃଷ୍ଟିସଂହାରକାରକ । ଦାନଵାନାଂ ଵିନାଶାଯ କୃତନାନାକୃତେ ପ୍ରଭୋ
ନମୋ, ନମୋ, ହେ ଦେବଦେବଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ବିନାଶ କରିଥିବା, ଦାନବମାନେର ନାଶ ପାଇଁ ନାନା ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା, ହେ ସ୍ୱାମୀ।