ଜଗତସ୍ତତ୍ତ୍ଵମାଦ୍ଯଂ ଯତ୍ତନ୍ମେ ଵଦ ଯଥେପ୍ସିତମ୍ । ଜାଯତେ କୁତ ଏଵେଦଂ କୁତଶ୍ଚେଦଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ଜଗତର ମୂଳ ସତ୍ୟ କଣ, ମୋତେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ କହ; ଏହା କେଉଁଠୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଏବଂ କେଉଁଠି ଏହା ଭିତି ରଖିଛି?
କୁତୋଽନ୍ତଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାତ୍କାଲେ କୁତ୍ର ସର୍ଵଫଲୋଦଯଃ । କେନ ଜ୍ଞାତେନ ମାଯୈଷା ମୋହଭୂର୍ନାଶମାପ୍ନୁଯାତ୍
କେଉଁଠୁ ସମୟରେ ଏହାର ଶେଷ ହୁଏ? କେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଫଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ? କେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ମାୟାର ମୂଳ ଭ୍ରମ ନଶ୍ଟ ହୁଏ?
କଯାର୍ଚଯା କିଂ ଜପେନ କିଂ ଧ୍ଯାନେନାତ୍ମହୃତ୍କଜେ । ପ୍ରକାଶୋ ଜାଯତେ ଦେଵ ତମସ୍ଯର୍କୋଦଯୋ ଯଥା
କେଉଁ ଆରାଧନା, କେଉଁ ଜପ, କେଉଁ ଧ୍ୟାନ ହୃଦୟର ପଦ୍ମରେ କରିଲେ, ଦେବ, ଅନ୍ଧାରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଭଳି ଆଲୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ?
ଏତତ୍ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତରଂ ଦେଵ ବ୍ରୂହି ସର୍ଵମଶେଷତଃ । ଯଥା ଲୋକସ୍ତରେଦନ୍ଧତମସଂ ତ୍ଵଞ୍ଜସୈଵ ହି
ଦେବ, ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଲୋକ ତୁମ ଦୟାରେ ଏହି ଗଢ଼ ଅନ୍ଧାରକୁ ଶୀଘ୍ର ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିପାରିବ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଏଵଂ ଦେଵର୍ଷିଣା ପୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରାଚୀନୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ । ନାରାଯଣୋ ମହାଯୋଗୀ ପ୍ରତିନନ୍ଦ୍ଯ ଵଚୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏହିପରି ଦେବଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶ୍ନ ହେବା ପରେ, ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି, ମହାଯୋଗୀ ନାରାୟଣ, ତାଙ୍କର କଥାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରି କହିଲେ।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ଦେଵର୍ଷିଵର୍ଯାତ୍ର ଜଗତସ୍ତତ୍ତ୍ଵମୁତ୍ତମମ୍ । ଯେନ ଜ୍ଞାତେନ ମର୍ତ୍ଯୋ ହି ଜାଯତେ ନ ଜଗଦ୍ଭ୍ରମେ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଶୁଣ, ଦେବଋଷିର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଜଗତର ସର୍ବୋତ୍ତମ ସତ୍ୟ କଥାଇବି; ଏହା ଜାଣିଲେ, ମନୁଷ୍ୟ କେବେ ଜଗତର ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିନାହିଁ।
ଜଗତସ୍ତତ୍ତ୍ଵମିତ୍ଯେଵ ଦେଵୀ ପ୍ରୋକ୍ତା ମଯାପି ହି । ଋଷିଭିର୍ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵୈରନ୍ଯୈଶ୍ଚାପି ମନୀଷିଭିଃ
ଏହି ବିଶ୍ୱର ସାର ଦେବୀ ଭବା କୁହାଯାଇଛି; ଏହାକୁ ମୁଁ, ଋଷିମାନେ, ଦେବମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ସା ଜଗତ୍ସୃଜତେ ଦେଵୀ ତଯା ଚ ପ୍ରତିପାଲ୍ଯତେ । ତଯା ଚ ନାଶ୍ଯତେ ସର୍ଵମିତି ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଗୁଣତ୍ରଯାତ୍
ସେଇ ଦେବୀ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ଓ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କିଛି ନଶ୍ୱର ହୁଏ; ଏହି ଗୁଣ ତିନିଟି ଦ୍ୱାରା ଏହିପରି କୁହାଯାଇଛି।
ତସ୍ଯାଃ ସ୍ଵରୂପଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦେଵ୍ଯାଃ ସିଦ୍ଧର୍ଷିପୂଜିତମ୍ । ସ୍ମରତାଂ ସର୍ଵପାପଘ୍ନଂ କାମଦଂ ମୋକ୍ଷଦଂ ତଥା
ମୁଁ ଦେବୀଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, ଯାହାକୁ ସିଦ୍ଧ ଋଷିମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ୱର ହୁଏ, ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ ଓ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ମନୁଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵସ୍ତ୍ଵାଦ୍ଯଃ ପଦ୍ମପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଶତରୂପାପତିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ସର୍ଵମନ୍ଵନ୍ତରାଧିପଃ
ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପ୍ରଥମ ମନୁ, ଶତରୂପାଙ୍କର ପତି, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରର ଅଧିପତି।
ସ ମନୁଃ ପିତରଂ ଦେଵଂ ପ୍ରଜାପତିମକଲ୍ମଷମ୍ । ଭକ୍ତ୍ଯା ପର୍ଯଚରତ୍ପୂର୍ଵଂ ତମୁଵାଚାତ୍ମଭୂଃ ସୁତମ୍
ସେଇ ମନୁ, ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କର ପିତା, ନିର୍ମଳ ଦେବ ଓ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ସେବା କରିଥିଲେ; ଆତ୍ମଭୂ ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ପୁତ୍ର ପୁତ୍ର ତ୍ଵଯା କାର୍ଯଂ ଦେଵ୍ଯାରାଧନମୁତ୍ତମମ୍ । ତତ୍ପ୍ରସାଦେନ ତେ ତାତ ପ୍ରଜାସର୍ଗଃ ପ୍ରସିଦ୍ଧ୍ଯତି
ପୁତ୍ର, ପୁତ୍ର, ତୁମେ ଦେବୀଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଉପାସନା କରିବା ଦରକାର; ତାଙ୍କର କୃପାରେ, ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି ତୁମ ପାଇଁ ସଫଳ ହେବ।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ପ୍ରଜାସ୍ରଷ୍ଟ୍ରା ମନୁଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵୋ ଵିରାଟ୍ । ଜଗଦ୍ଯୋନିଂ ତଦା ଦେଵୀଂ ତପସାତର୍ପଯଦ୍ ଵିଭୁଃ
ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟିକାରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏପରି କୁହାଯିବା ପରେ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁ ମନୁ, ବିରାଟ୍, ତାପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱର ମୂଳ ଦେବୀଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଲେ।
ତୁଷ୍ଟାଵ ଦେଵୀଂ ଦେଵେଶୀଂ ସମାହିତମତିଃ କିଲ । ଆଦ୍ଯାଂ ମାଯାଂ ସର୍ଵଶକ୍ତିଂ ସର୍ଵକାରଣକାରଣାମ୍
ଏକାଗ୍ର ମନ ନେଇ, ସେ ଦେବୀ, ଦେବମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ଆଦି ମାୟା, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମାଲିକା, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣାଙ୍କୁ ଷ୍ଟୁତି କଲେ।
ମନୁରୁଵାଚ ନମୋ ନମସ୍ତେ ଦେଵେଶି ଜଗତ୍କାରଣକାରଣେ । ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାହସ୍ତେ ନାରାଯଣହୃଦାଶ୍ରିତେ
ମନୁ କହିଲେ: ନମସ୍କାର, ନମସ୍କାର ଦେବମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ବିଶ୍ୱର କାରଣର କାରଣ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ହସ୍ତରେ ଧରିଥିବା, ନାରାୟଣଙ୍କର ହୃଦୟରେ ବସିଥିବା।
ଵେଦମୂର୍ତ୍ତେ ଜଗନ୍ମାତଃ କାରଣସ୍ଥାନରୂପିଣି । ଵେଦତ୍ରଯପ୍ରମାଣଜ୍ଞେ ସର୍ଵଦେଵନୁତେ ଶିଵେ
ବେଦର ମୂର୍ତ୍ତି, ବିଶ୍ୱର ମାତା, କାରଣ ସ୍ଥାନର ରୂପ, ତିନି ବେଦର ପ୍ରମାଣ ଜଣା, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଯେଉଁଠି ପୂଜା କରନ୍ତି, ଶିବା।
ମାହେଶ୍ଵରି ମହାଭାଗେ ମହାମାଯେ ମହୋଦଯେ । ମହାଦେଵପ୍ରିଯାଵାସେ ମହାଦେଵପ୍ରିଯଂକରି
ମହେଶ୍ୱରୀ, ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ବଡ଼ ମାୟା, ବଡ଼ ଉଦୟ, ମହାଦେବଙ୍କର ପ୍ରିୟ ନିବାସରେ ବସିଥିବା, ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ କରିଥିବା।
ଗୋପେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପ୍ରିଯେ ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ ମହାନନ୍ଦେ ମହୋତ୍ସଵେ । ମହାମାରୀଭଯହରେ ନମୋ ଦେଵାଦିପୂଜିତେ
ଗୋପେନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଓ ବଡ଼ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା, ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଓ ବଡ଼ ଉତ୍ସବର ମୂଳ, ବଡ଼ ମାରୀର ଭୟ ଦୂର କରିଥିବା, ଦେବମାନଙ୍କର ଆଗ୍ରଣୀ ପୂଜିତାକୁ ନମସ୍କାର।
ସର୍ଵମଙ୍ଗଲମାଙ୍ଗଲ୍ଯେ ଶିଵେ ସର୍ଵାର୍ଥସାଧିକେ । ଶରଣ୍ଯେ ତ୍ର୍ଯମ୍ବକେ ଗୌରି ନାରାଯଣି ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ
ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର ମଙ୍ଗଳ, ଶିବା, ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରିଥିବା, ଶରଣ, ତ୍ରିନୟନୀ, ଗୌରୀ, ନାରାୟଣୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ଯତଶ୍ଚେଦଂ ଯଯା ଵିଶ୍ଵମୋତଂ ପ୍ରୋତଂ ଚ ସର୍ଵଦା । ଚୈତନ୍ଯମେକମାଦ୍ଯନ୍ତରହିତଂ ତେଜସାଂ ନିଧିମ୍
ଯାହାଠୁ ଏହି ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସଦା ବିଶ୍ୱ ଗଠିତ ଓ ବିନ୍ୟସ୍ତ, ଏକ ଚେତନା, ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନଥିବା, ତେଜର ଭଣ୍ଡାର।
ବ୍ରହ୍ମା ଯଦୀକ୍ଷଣାତ୍ସର୍ଵଂ କରୋତି ଚ ହରିଃ ସଦା । ପାଲଯତ୍ଯପି ଵିଶ୍ଵେଶଃ ସଂହର୍ତା ଯଦନୁଗ୍ରହାତ୍
ଯାହାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ କିଛି ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ହରି ସଦା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ବିଶ୍ୱର ଅଧିପତି ତାଙ୍କର କୃପାରେ ସମସ୍ତ କିଛି ନଶ୍ୱର କରନ୍ତି।
ମଧୁକୈଟଭସମ୍ଭୂତଭଯାର୍ତଃ ପଦ୍ମସମ୍ଭଵଃ । ଯସ୍ଯାଃ ସ୍ତଵେନ ମୁମୁଚେ ଘୋରଦୈତ୍ଯଭଵାମ୍ବୁଧେଃ
ମଧୁ ଓ କୈଟଭର ଭୟରେ ବିପର୍ୟସ୍ତ ପଦ୍ମସମ୍ଭବ, ଦେବୀଙ୍କର ଷ୍ଟୁତି ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଦେତ୍ୟ ଜୀବନର ସମୁଦ୍ରରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିଥିଲେ।
ତ୍ଵଂ ହ୍ରୀଃ କୀର୍ତିଃ ସ୍ମୃତିଃ କାନ୍ତିଃ କମଲା ଗିରିଜା ସତୀ । ଦାକ୍ଷାଯଣୀ ଵେଦଗର୍ଭା ସିଦ୍ଧିଦାତ୍ରୀ ସଦାଭଯା
ତୁମେ ହ୍ରୀ, କୀର୍ତି, ସ୍ମୃତି, କାନ୍ତି, କମଳା, ଗିରିଜା, ସତୀ, ଦାକ୍ଷାୟଣୀ, ବେଦର ଗର୍ଭା, ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା, ସଦା ନିର୍ଭୟ।
ସ୍ତୋଷ୍ଯେ ତ୍ଵାଂ ଚ ନମସ୍ଯାମି ପୂଜଯାମି ଜପାମି ଚ । ଧ୍ଯାଯାମି ଭାଵଯେ ଵୀକ୍ଷେ ଶ୍ରୋଷ୍ଯେ ଦେଵି ପ୍ରସୀଦ ମେ
ମୁଁ ତୁମକୁ ଷ୍ଟୁତି କରିବି, ନମସ୍କାର କରିବି, ପୂଜା କରିବି, ଜପ କରିବି, ଧ୍ୟାନ କରିବି, ଚିନ୍ତନ କରିବି, ଦେଖିବି ଓ ଶୁଣିବି; ଦେବୀ, ମୋତେ କୃପା କର।
ବ୍ରହ୍ମା ଵେଦନିଧିଃ କୃଷ୍ଣୋ ଲକ୍ଷ୍ଯାଵାସଃ ପୁରନ୍ଦରଃ । ତ୍ରିଲୋକାଧିପତିଃ ପାଶୀ ଯାଦସାମ୍ପତିରୁତ୍ତମଃ
ବ୍ରହ୍ମା ବେଦର ଭଣ୍ଡାର, କୃଷ୍ଣ ଲକ୍ଷ୍ୟସ୍ଥାନ, ପୁରନ୍ଦର ଅଟୁଟ ନିବାସ, ତିନି ଲୋକର ମହାପ୍ରଭୁ ପାଶଧାରୀ, ଯାଦବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
କୁବେରୋ ନିଧିନାଥୋଽଭୂଦ୍ଯମୋ ଜାତଃ ପରେତରାଟ୍ । ନୈର୍ଋତୋ ରକ୍ଷସାଂ ନାଥଃ ସୋମୋ ଜାତୋ ହ୍ଯପୋମଯଃ
କୁବେର ଧନର ଅଧିପତି, ଯମ ଚଲିଗଲା ଲୋକର ରାଜା, ନୈରୃତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ନାଥ, ସୋମ ଜଳରୁ ଜନ୍ମିଲେ।
ତ୍ରିଲୋକଵନ୍ଦ୍ଯେ ଲୋକେଶି ମହାମାଙ୍ଗଲ୍ଯରୂପିଣି । ନମସ୍ତେଽସ୍ତୁ ପୁନର୍ଭୂଯୋ ଜଗନ୍ମାତର୍ନମୋ ନମଃ
ତିନି ଲୋକରେ ପୂଜିତ ଲୋକେଶ୍ୱରୀ, ମହାମଙ୍ଗଳର ମୂର୍ତ୍ତି, ଜଗତ୍ ମାଆ, ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ନମସ୍କାର।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଏଵଂ ସ୍ତୁତା ଭଗଵତୀ ଦୁର୍ଗା ନାରାଯଣୀ ପରା । ପ୍ରସନ୍ନା ପ୍ରାହ ଦେଵର୍ଷେ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରମିଦଂ ଵଚଃ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ—ଏପରି ଭାବରେ ସ୍ତୁତି ପାଇଁ, ଭଗବତୀ ଦୁର୍ଗା ନାରାୟଣୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦେବର୍ଷିଙ୍କୁ ଏହି ଉପଦେଶ କହିଲେ।
ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ ଵରଂ ଵରଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ଯଦିଚ୍ଛସି । ପ୍ରସନ୍ନାହଂ ସ୍ତଵେନାତ୍ର ଭକ୍ତ୍ଯା ଚାରାଧନେନ ଚ
ଦେବୀ କହିଲେ—ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ଏକ ଵର ଚୟନ କର। ତୁମର ସ୍ତୁତି, ଭକ୍ତି ଓ ଆରାଧନାରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ।
ମନୁରୁଵାଚ ଯଦି ଦେଵି ପ୍ରସନ୍ନାସି ଭକ୍ତ୍ଯା କାରୁଣିକୋତ୍ତମେ । ତଦା ନିର୍ଵିଘ୍ନତଃ ସୃଷ୍ଟିଃ ପ୍ରଜାଯାଃ ସ୍ଯାତ୍ତଵାଜ୍ଞଯା
ମନୁ କହିଲେ—ଦେବୀ, ଯଦି ଆପଣ ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ଓ କରୁଣାରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି ନିର୍ବିଘ୍ନ ହେଉ।