ପୁଲକାଙ୍କିତସର୍ଵାଙ୍ଗୈର୍ବାଷ୍ପରୁଦ୍ଧାକ୍ଷିନିଃସ୍ଵନଃ । ନୃତ୍ଯଗୀତାଦିଘୋଷେଣ ତୋଷଯେନ୍ମାଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୋଇ, ଅଶ୍ରୁରେ ଚୋକା ହୋଇଥିବା କଣ୍ଠ ସହିତ, ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ ଓ ଏହା ପରି ଶବ୍ଦରେ ପୁନିପୁନି ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦିଅ।
ଵେଦପାରାଯଣୈଶ୍ଚୈଵ ପୁରାଣୈଃ ସକଲୈରପି । ପ୍ରତିପାଦ୍ଯା ଯତୋଽହଂ ଵୈ ତସ୍ମାତ୍ତୈସ୍ତୋଷଯେତ୍ତୁ ମାମ୍
ବେଦ ଓ ସମସ୍ତ ପୁରାଣ ପାଠରେ, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ, ସେଗୁଡିକ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କର।
ନିଜଂ ସର୍ଵସ୍ଵମପି ମେ ସଦେହଂ ନିତ୍ଯଶୋଽର୍ପଯେତ୍ । ନିତ୍ଯହୋମଂ ତତଃ କୁର୍ଯାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଂଶ୍ଚ ସୁଵାସିନୀଃ
ନିଜର ସମସ୍ତ ସମ୍ପତି ଏବଂ ଦେହ ସହିତ ମୋତେ ସଦା ଅର୍ପଣ କର; ପରେ ପ୍ରତିଦିନ ହୋମ କରିବା ସହିତ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଶୁଭ ନାରୀମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କର।
ବଟୁକାନ୍ପାମରାନନ୍ଯାନ୍ଦେଵୀବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତୁ ଭୋଜଯେତ୍ । ନତ୍ଵା ପୁନଃ ସ୍ଵହୃଦଯେ ଵ୍ଯୁତ୍କ୍ରମେଣ ଵିସର୍ଜଯେତ୍
ବାଟୁକ, ସାଧାରଣ ଲୋକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଦେବୀ ଭାବେ ଭୋଜନ ଦିଅ; ପ୍ରଣାମ କରି, ନିଜ ହୃଦୟରୁ ଶ୍ରେଣୀକ୍ରମରେ ବିଦାୟ କର।
ସର୍ଵଂ ହୃଲ୍ଲେଖଯା କୁର୍ଯାତ୍ ପୂଜନଂ ମମ ସୁବ୍ରତ । ହୃଲ୍ଲେଖା ସର୍ଵମନ୍ତ୍ରାଣାଂ ନାଯିକା ପରମା ସ୍ମୃତା
ହେ ଶୁଭବ୍ରତ, ସମସ୍ତ ମୋର ପୂଜା ହୃଲ୍ଲେଖା ଦ୍ୱାରା କର; ହୃଲ୍ଲେଖା ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାୟିକା ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ହୃଲ୍ଲେଖାଦର୍ପଣେ ନିତ୍ଯମହଂ ତତ୍ପ୍ରତିବିମ୍ବିତା । ତସ୍ମାଦ୍ହୃଲ୍ଲେଖଯା ଦତ୍ତଂ ସର୍ଵମନ୍ତ୍ରୈଃ ସମର୍ପିତମ୍
ମୁଁ ସଦା ହୃଲ୍ଲେଖା ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ; ତେଣୁ ହୃଲ୍ଲେଖା ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରରେ ଅର୍ପିତ ଯାହା, ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରେ।
ଗୁରୁଂ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଭୂଷାଦ୍ଯୈଃ କୃତକୃତ୍ଯତ୍ଵମାଵହେତ୍ । ଯ ଏଵଂ ପୂଜଯେଦ୍ଦେଵୀଂ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭୁଵନସୁନ୍ଦରୀମ୍
ଗୁରୁଙ୍କୁ ଭୂଷା ଓ ଏହା ପରି ଦ୍ୱାରା ପୂଜି, ସଫଳତା ଲାଭ କର; ଯେଉଁଠି ଏଭଳି ଭାବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭୁବନସୁନ୍ଦରୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ—
ନ ତସ୍ଯ ଦୁର୍ଲଭଂ କିଞ୍ଚିତ୍କଦାଚିତ୍କ୍ଵଚିଦସ୍ତି ହି । ଦେହାନ୍ତେ ତୁ ମଣିଦ୍ଵୀପଂ ମମ ଯାତ୍ଯେଵ ସର୍ଵଥା
ତାଙ୍କ ପାଇଁ କେବେ କିଛି ଦୁର୍ଲଭ ନୁହେଁ, କେଉଁଠି କିମ୍ବା କେବେ; ଦେହ ଶେଷରେ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୋର ମଣିଦ୍ୱୀପକୁ ଯାଉଛନ୍ତି।
ଜ୍ଞେଯୋ ଦେଵୀସ୍ଵରୂପୋଽସୌ ଦେଵା ନିତ୍ଯଂ ନମନ୍ତି ତମ୍ । ଇତି ତେ କଥିତଂ ରାଜନ୍ ମହାଦେଵ୍ଯାଃ ପ୍ରପୂଜନମ୍
ଏହା ଦେବୀଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ଜଣା; ଦେବତାମାନେ ସଦା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି। ଏଭଳି ରାଜନ୍, ମହାଦେବୀଙ୍କର ପୂଜା ତୁମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।
ଵିମୃଶ୍ଯୈତଦଶେଷେଣାପ୍ଯଧିକାରାନୁରୂପତଃ । କୁରୁ ମେ ପୂଜନଂ ତେନ କୃତାର୍ଥସ୍ତ୍ଵଂ ଭଵିଷ୍ଯସି
ସମସ୍ତ କଥାକୁ ନିଜ ଯୋଗ୍ୟତା ଅନୁଯାୟୀ ବିଚାର କରି, ସେଭଳି ଭାବେ ମୋର ପୂଜା କର; ଏହା କରିଲେ ତୁମେ କୃତାର୍ଥ ହେବ।
ଇଦଂ ତୁ ଗୀତାଶାସ୍ତ୍ରଂ ମେ ନାଶିଷ୍ଯାଯ ଵଦେତ୍ କ୍ଵଚିତ୍ । ନାଭକ୍ତାଯ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯଂ ନ ଧୂର୍ତାଯ ଚ ଦୁର୍ହୃଦେ
ମୋର ଏହି ଗୀତଶାସ୍ତ୍ର କେବେ ଶିଷ୍ୟ ପାଇଁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଅଭକ୍ତ, ଧୂର୍ତ୍ତ କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟ ଥିବାକୁ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଏତତ୍ପ୍ରକାଶନଂ ମାତୁରୁଦ୍ଘାଟନମୁରୋଜଯୋଃ । ତସ୍ମାଦଵଶ୍ଯଂ ଯତ୍ନେନ ଗୋପନୀଯମିଦଂ ସଦା
ଏହି ପ୍ରକାଶନ ମା'ଙ୍କର ଉରୋଜ ଖୋଲିବା ସମାନ; ତେଣୁ ଏହାକୁ ସଦା ସାବଧାନରେ ଗୁପ୍ତ ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଦେଯଂ ଭକ୍ତାଯ ଶିଷ୍ଯାଯ ଜ୍ଯେଷ୍ଠପୁତ୍ରାଯ ଚୈଵ ହି । ସୁଶୀଲାଯ ସୁଵେଷାଯ ଦେଵୀଭକ୍ତିଯୁତାଯ ଚ
ଏହାକୁ ଭକ୍ତ, ଶିଷ୍ୟ, ବଡ଼ ପୁଅ, ଭଲ ଚରିତ୍ର ଥିବା, ଭଲ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ଏବଂ ଦେବୀଭକ୍ତି ଥିବାକୁ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଲେ ପଠେଦେତଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନାମ୍ ସମୀପତଃ । ତୃପ୍ତାସ୍ତତ୍ପିତରଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରଯାନ୍ତି ପରମଂ ପଦମ୍
ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଏହା ପଢ଼ିବା ଉଚିତ୍; ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତି ହୋଇ, ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସା ଭଗଵତୀ ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ । ଦେଵାଶ୍ଚ ମୁଦିତାଃ ସର୍ଵେ ଦେଵୀଦର୍ଶନତୋଽଭଵନ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି କହି ଭଗବତୀ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଦେବମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖି ଅନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ତତୋ ହିମାଲଯେ ଜଜ୍ଞେ ଦେଵୀ ହୈମଵତୀ ତୁ ସା । ଯା ଗୌରୀତି ପ୍ରସିଦ୍ଧାସୀଦ୍ଦତ୍ତା ସା ଶଙ୍କରାଯ ଚ
ପରେ ହିମାଳୟରେ ଦେବୀ ହେମବତୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେ ଗୌରୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ ଏବଂ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଦିଆଗଲେ।
ତତଃ ସ୍କନ୍ଦଃ ସମୁଦ୍ଭୂତସ୍ତାରକସ୍ତେନ ପାତିତଃ । ସମୁଦ୍ରମନ୍ଥନେ ପୂର୍ଵଂ ରତ୍ନାନ୍ଯାସୁର୍ନରାଧିପ
ତାପରେ ସ୍କନ୍ଦ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାରକଙ୍କୁ ସେ ହତ କଲେ; ଏହା ପୂର୍ବରୁ ସମୁଦ୍ର ମଥନରେ ରତ୍ନମାନେ ଦିଆଗଲା, ହେ ନରାଧିପ।
ତତ୍ର ଦେଵୈଃ ସ୍ତୁତା ଦେଵୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀପ୍ରାପ୍ତ୍ଯର୍ଥମାଦରାତ୍ । ତେଷାମନୁଗ୍ରହାର୍ଥାଯ ନିର୍ଗତା ତୁ ରମା ତତଃ
ସେଠାରେ ଦେବମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଗଭୀର ଭାବରେ ସ୍ତୁତି କଲେ; ସେମାନଙ୍କର ଉପକାର ପାଇଁ ରମା ତାଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ଵୈକୁଣ୍ଠାଯ ସୁରୈର୍ଦତ୍ତା ତେନ ତସ୍ଯ ଶମୋଽଭଵତ୍ । ଇତି ତେ କଥିତଂ ରାଜନ୍ ଦେଵୀମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ବୈକୁଣ୍ଠ ଦେଇଥିଲେ, ଏହିପରି ତାଙ୍କର ଶାନ୍ତି ହେଲା। ଏହିପରି, ରାଜା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବୀଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ମହିମା କଥାଇଛି।
ଗୌରୀଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯୋଃ ସମୁଦ୍ଭୂତିଵିଷଯଂ ସର୍ଵକାମଦମ୍ । ନ ଵାଚ୍ଯଂ ତ୍ଵେତଦନ୍ଯସ୍ମୈ ରହସ୍ଯଂ କଥିତଂ ଯତଃ
ଗୌରୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟର ଏହି କଥା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ; ଏହା ଅନ୍ୟ କାହାକୁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ଭଳି ଦିଆଯାଇଛି।
ଗୀତା ରହସ୍ଯଭୂତେଯଂ ଗୋପନୀଯା ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । ସର୍ଵମୁକ୍ତଂ ସ୍ମସେନ ଯତ୍ପୃଷ୍ଟଂ ତତ୍ତ୍ଵଯାନଘ । ପଵିତ୍ରଂ ପାଵନଂ ଦିଵ୍ଯଂ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
ଏହି ଗୀତି ଗୁପ୍ତତାର ମୂଳ ଅଟୁଟ ରହିଛି, ଏହାକୁ ସାବଧାନରେ ଗୁପ୍ତ ରଖିବା ଦରକାର। ତୁମେ ଯାହା ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ, ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ କହିଦେଇଛି, ଅପରାଧ ହୀନ। ଏହା ପବିତ୍ର, ପବିତ୍ରତା ଦେଇଥିବା ଓ ଦିବ୍ୟ। ଏହା ଛଡ଼ା ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ଭୁଵନକୋଶପ୍ରସଙ୍ଗେ ଦେଵ୍ଯା ମନଵେ ଵରଦାନଵର୍ଣନମ୍ ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ ସୂର୍ଯଚନ୍ଦ୍ରାନ୍ଵଯୋତ୍ଥାନାଂ ନୃପାଣାଂ ସତ୍କଥାଶ୍ରିତମ୍ । ଚରିତଂ ଭଵତା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଶ୍ରୁତଂ ତଦମୃତାସ୍ପଦମ୍
ଜନମେଜୟ କହିଲେ: ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଦିନ୍ଦାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ରାଜାମାନଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଯେଉଁଥିକି ଆପଣ କଥାଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ସେଗୁଡିକୁ ଶୁଣିଛି—ସେଗୁଡିକ ଅମୃତର ଉତ୍ସ।
ଅଧୁନା ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ସା ଦେଵୀ ଜଗଦମ୍ବିକା । ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଯଦ୍ଯଦ୍ରୂପେଣ ପୂଜ୍ଯତେ
ଏବେ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ସେ ଦେବୀ, ଜଗତ ଜନନୀ, ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ କେମିତି କେମିତି ରୂପରେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଯସ୍ମିନ୍ଯସ୍ମିଂଶ୍ଚ ଵୈ ସ୍ଥାନେ ଯେନ ଯେନ ଚ କର୍ମଣା । (ଶରୀରେଣ ଚ ଦେଵେଶୀ ପୂଜନୀଯା ଫଲପ୍ରଦା । ଯେନୈଵ ମନ୍ତ୍ରବୀଜେନ ଯତ୍ର ଯତ୍ର ଚ ପୂଜ୍ଯତେ
କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଏବଂ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, କେଉଁ ଶରୀରରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଫଳ ମିଳେ, କେଉଁ ମନ୍ତ୍ରବୀଜ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ କେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ—
ଯେନ ଧ୍ଯାନେନ ତତ୍ସୂକ୍ଷ୍ମେ ସ୍ଵରୂପେ ସ୍ଯାନ୍ମତେର୍ଗତିଃ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵଦ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ଯେନ ଶ୍ରେଯୋଽହମାପ୍ନୁଯାମ୍
କେଉଁ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଦେବୀଙ୍କର ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପରେ ଚିତ୍ତ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପାଇଁ ପାରେ? ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ କହ, ବିଦ୍ୱାନ ଋଷି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ପାଇପାରିବି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦେଵ୍ଯାରାଧନମୁତ୍ତମମ୍ । ଯତ୍କୃତେନ ଶ୍ରୁତେନାପି ନରଃ ଶ୍ରେଯୋଽତ୍ର ଵିନ୍ଦତେ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଶୁଣ, ରାଜା, ମୁଁ ଦେବୀଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଆରାଧନା କଥାଇବି; ଏହା କରିଲେ କିମ୍ବା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଥାଏ।
ଏଵମେତନ୍ନାରଦେନ ପୃଷ୍ଟୋ ନାରାଯଣଃ ପୁରା । ତସ୍ମୈ ଯଦୁକ୍ତଵାନ୍ଦେଵୋ ଯୋଗଚର୍ଯାପ୍ରଵର୍ତକଃ
ଏହିପରି ନାରଦ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ, ପୂର୍ବରୁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ; ତାଙ୍କୁ ଯାହା କହିଥିଲେ, ସେ ଦେବ, ଯୋଗ ଚର୍ଯ୍ୟାର ଆରମ୍ଭକାରୀ।
ଏକଦା ନାରଦଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ପର୍ଯଟନ୍ପୃଥିଵୀମିମାମ୍ । ନାରାଯଣାଶ୍ରମଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଗତଖେଦଶ୍ଚ ତସ୍ଥିଵାନ୍
ଏକ ଦିନ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ନାରଦ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ସମୟରେ, ନାରାୟଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ତାଙ୍କର କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର ହୋଇ, ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।
ତସ୍ମୈ ଯୋଗାତ୍ମନେ ନତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଦେଵତନୂଦ୍ଭଵଃ । ପର୍ଯପୃଚ୍ଛଦିମଂ ଚାର୍ଥଂ ଯତ୍ପୃଷ୍ଟୋ ଭଵତାନଘ
ଯୋଗର ଆତ୍ମା ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ନାରଦ, ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିବା ଏହି ଅର୍ଥ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ ଦେଵଦେଵ ମହାଦେଵ ପୁରାଣପୁରୁଷୋତ୍ତମ । ଜଗଦାଧାର ସର୍ଵଜ୍ଞ ଶ୍ଲାଘନୀଯୋରୁସଦ୍ଗୁଣ
ନାରଦ କହିଲେ: ଦେବମାନେର ଦେବ, ମହାଦେବ, ପୁରାତନ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ଜଗତର ଆଧାର, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣରେ ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ—