ତତ୍ର ଵେଦାଵିରୁଦ୍ଧାଂଶୋଽପ୍ଯୁକ୍ତ ଏଵ କ୍ଵଚିତ୍କ୍ଵଚିତ୍ । ଵୈଦିକୈସ୍ତଦ୍ଗ୍ରହେ ଦେଷୋ ନ ଭଵତ୍ଯେଵ କର୍ହିଚିତ୍
ସେଠାରେ ଯେଉଁଠି ବେଦବିରୋଧୀ ନୁହେଁ, ସେଠି ଏହା କୁହାଯାଇଛି; ବେଦମାନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ତାହା ଗ୍ରହଣ କଲେ କେବେ ଦୋଷ ହୁଏ ନାହିଁ।
ସର୍ଵଥା ଵେଦଭିନ୍ନାର୍ଥେ ନାଧିକାରୀ ଦ୍ଵିଜୋ ଭଵେତ୍ । ଵେଦାଧିକାରହୀନସ୍ତୁ ଭଵେତ୍ତତ୍ରାଧିକାରଵାନ୍
ସବୁପରିସ୍ଥିତିରେ ବେଦବିରୋଧୀ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ଅଧିକାର ନାହିଁ; ବେଦ ଅଧିକାର ନଥିବା ଲୋକମାନେ ସେଠି ଅଧିକାରୀ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଵୈଦିକୋ ଵେଦମାଶ୍ରଯେତ୍ । ଧର୍ମେଣ ସହିତଂ ଜ୍ଞାନଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରକାଶଯେତ୍
ଏହିଯୋଗୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ବେଦମାନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ବେଦକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ୍; ଧର୍ମ ସହିତ ଜ୍ଞାନ ଉପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ସର୍ଵୈଷଣାଃ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମାମେଵ ଶରଣଂ ଗତାଃ । ସର୍ଵଭୂତଦଯାଵନ୍ତୋ ମାନାହଙ୍କାରଵର୍ଜିତାଃ
ସମସ୍ତ ଆଶା ଛାଡ଼ି, ମୋ ପାଖରେ ଶରଣ ନେଇ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟା ଦେଖାଇ, ମାନ ଓ ଅହଂକାର ଛାଡ଼ି—
ମଚ୍ଚିତ୍ତା ମଦ୍ଗତପ୍ରାଣା ମତ୍ସ୍ଥାନକଥନେ ରତାଃ । ସଂନ୍ଯାସିନୋ ଵନସ୍ଥାଶ୍ଚ ଗୃହସ୍ଥା ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣଃ
ଯେମାନେ ମୋତେ ଭାବରେ ଲଗିଛନ୍ତି, ମୋ ନାମରେ ଜୀବନ ଦେଇଛନ୍ତି, ମୋ ଦିବ୍ୟ ସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ କଥା କହିବାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି—ସେମାନେ ବିରକ୍ତ, ଅରଣ୍ୟବାସୀ, ଗୃହସ୍ଥ କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଯେହେଉଁ।
ଉପାସନ୍ତେ ସଦା ଭକ୍ତ୍ଯା ଯୋଗମୈଶ୍ଵରସଞ୍ଜ୍ଞିତମ୍ । ତେଷାଂ ନିତ୍ଯାଭିଯୁକ୍ତାନାମହମଜ୍ଞାନଜଂ ତମଃ
ସେମାନେ ସଦା ଭକ୍ତିରେ ମୋତେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ମୋତେ ଯୋଗ ଓ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିର ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି; ଯେମାନେ ସଦା ମୋତେ ଲଗିଛନ୍ତି, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ଅଜ୍ଞାନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ।
ଜ୍ଞାନସୂର୍ଯପ୍ରକାଶେନ ନାଶଯାମି ନ ସଂଶଯଃ । ଇତ୍ଥଂ ଵୈଦିକପୂଜାଯାଃ ପ୍ରଥମାଯା ନଗାଧିପ
ଜ୍ଞାନର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭାରେ ମୁଁ ଏହି ଅନ୍ଧକାରକୁ ନଶ୍ଟ କରେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏଭଳି, ନଗରର ରାଜା, ପ୍ରଥମ ବେଦିକ ପୂଜାର ମୂଳ ଅର୍ଥ ସଂକ୍ଷେପରେ କହାଯାଇଛି।
ସ୍ଵରୂପମୁକ୍ତଂ ସଂକ୍ଷେପାଦ୍ ଦ୍ଵିତୀଯାଯା ଅଥୋ ବ୍ରୁଵେ । ମୂର୍ତୌ ଵା ସ୍ଥଣ୍ଡିଲେ ଵାପି ତଥା ସୂର୍ଯେନ୍ଦୁମଣ୍ଡଲେ
ମୁଁ ଏବେ ଦ୍ୱିତୀୟ ପୂଜା ବିଷୟରେ କହିବି; ପ୍ରତିମାରେ, ତାକୁ ଉପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ର ମଣ୍ଡଳରେ,
ଜଲେଽଥଵା ବାଣଲିଙ୍ଗେ ଯନ୍ତ୍ରେ ଵାପି ମହାପଟେ । ତଥା ଶ୍ରୀହୃଦଯାମ୍ଭୋଜେ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଦେଵୀଂ ପରାତ୍ପରାମ୍
ପାଣିରେ, ବାଣ ଲିଙ୍ଗରେ, ଯନ୍ତ୍ରରେ କିମ୍ବା ବଡ଼ କପଡ଼ରେ, ଏବଂ ହୃଦୟର ପଦ୍ମରେ ମଧ୍ୟ, ପରମ ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି,
ସଗୁଣାଂ କରୁଣାପୂର୍ଣାଂ ତରୁଣୀମରୁଣାରୁଣାମ୍ । ସୌନ୍ଦର୍ଯସାରସୀମାଂ ତାଂ ସର୍ଵାଵଯଵସୁନ୍ଦରୀମ୍
ଗୁଣମୟ, କରୁଣାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯୁବତୀ ଏବଂ ରକ୍ତ ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଥିବା, ସୌନ୍ଦର୍ୟର ସୀମା, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ସୁନ୍ଦର,
ଶୃଙ୍ଗାରରସସମ୍ପୂର୍ଣାଂ ସଦା ଭକ୍ତାର୍ତିକାତରାମ୍ । ପ୍ରସାଦସୁମୁଖୀମମ୍ବାଂ ଚନ୍ଦ୍ରଖଣ୍ଡଶିଖଣ୍ଡିନୀମ୍
ପ୍ରେମର ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସଦା ଭକ୍ତଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ଦୟାମୟ ମୁହଁ, ଚନ୍ଦ୍ର ଖଣ୍ଡର ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିବା ମାତା,
ପାଶାଙ୍କୁଶଵରାଭୀତିଧରାମାନନ୍ଦରୂପିଣୀମ୍ । ପୂଜଯେଦୁପଚାରୈଶ୍ଚ ଯଥାଵିତ୍ତାନୁସାରତଃ
ପାଶ, ଅଙ୍କୁଶ, ଵର ଓ ନିର୍ଭୟତା ଧରିଥିବା, ଆନନ୍ଦର ମୂର୍ତ୍ତି, ଏହି ଦେବୀଙ୍କୁ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଉପଚାରରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଯାଵଦାନ୍ତରପୂଜାଯାମଧିକାରୋ ଭଵେନ୍ନ ହି । ତାଵଦ୍ବାହ୍ଯାମିମାଂ ପୂଜାଂ ଶ୍ରଯେଜ୍ଜାତେ ତୁ ତାଂ ତ୍ଯଜେତ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ତର୍ଗତ ପୂଜାର ଅଧିକାର ହାସଲ ହୋଇନଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ବାହ୍ୟ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଅଧିକାର ହେଲେ, ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ।
ଆଭ୍ଯନ୍ତରା ତୁ ଯା ପୂଜା ସା ତୁ ସଂଵିଲ୍ଲଯଃ ସ୍ମୃତଃ । ସଂଵିଦେଵ ପରଂ ରୂପମୁପାଧିରହିତଂ ମମ
ଅନ୍ତର୍ଗତ ପୂଜାକୁ ଚେତନାର ଏକତା ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ; ଚେତନା ହିଁ ମୋର ପରମ ରୂପ, ଯାହାରେ କୌଣସି ଉପାଧି ନାହିଁ।
ଅତଃ ସଂଵିଦି ମଦ୍ରୂପେ ଚେତଃ ସ୍ଥାପ୍ଯଂ ନିରାଶ୍ରଯମ୍ । ସଂଵିଦ୍ରୂପାତିରିକ୍ତଂ ତୁ ମିଥ୍ଯା ମାଯାମଯଂ ଜଗତ୍
ଏହିପରି, ମୋର ଚେତନାର ରୂପରେ ମନକୁ ଆଶ୍ରୟ ନ ଦେଇ ଏକାଗ୍ର କରିବା ଉଚିତ; ଚେତନାର ରୂପ ଛଡ଼ା ଯାହା କିଛି, ସେ ମିଥ୍ୟା, ମାୟାରେ ଗଠିତ ଏହି ଜଗତ।
ଅତଃ ସଂସାରନାଶାଯ ସାକ୍ଷିଣୀମାତ୍ମରୂପିଣୀମ୍ । ଭାଵଯେନ୍ନିର୍ମନସ୍କେନ ଯୋଗଯୁକ୍ତେନ ଚେତସା
ଏହିପରି, ସଂସାର ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ, ସାକ୍ଷୀ ଏବଂ ଆତ୍ମାର ରୂପ ଦେବୀଙ୍କୁ ନିର୍ମନସ୍କ ଏବଂ ଯୋଗ ଯୁକ୍ତ ମନରେ ଭାବନା କରିବା ଉଚିତ।
ଅତଃ ପରଂ ବାହ୍ଯପୂଜାଵିସ୍ତାରଃ କଥ୍ଯତେ ମଯା । ସାଵଧାନେନ ମନସା ଶୃଣୁ ପର୍ଵତସତ୍ତମ
ଏବେ ମୁଁ ବାହ୍ୟ ପୂଜାର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ କହିବି; ଏହାକୁ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଶୁଣ, ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଦେଵୀଗୀତାଯାଂ ବାହ୍ଯପୂଜାଵିଧିଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀ ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ଶିରସି ସଂସ୍ମରେତ୍ପଦ୍ମମୁଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍ । କର୍ପୂରାଭଂ ସ୍ମରେତ୍ତତ୍ର ଶ୍ରୀଗୁରୁଂ ନିଜରୂପିଣମ୍
ଦେବୀଗୀତାରେ ବାହ୍ୟ ପୂଜାର ବିଧି ବିବରଣା। ଶ୍ରୀଦେବୀ କହିଲେ: ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି, ମୁଣ୍ଡର ଶିରା ଉପରେ ଚମକୁଥିବା ପଦ୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ; ସେଠି କର୍ପୂର ଭଳି ଚମକୁଥିବା ନିଜ ରୂପରେ ଶ୍ରୀଗୁରୁଙ୍କୁ ମନେ ପକାଇବା ଉଚିତ।
ସୁପ୍ରସନ୍ନଂ ଲସଦ୍ଭୂଷାଭୂଷିତଂ ଶକ୍ତିସଂଯୁତମ୍ । ନମସ୍କୃତ୍ଯ ତତୋ ଦେଵୀଂ କୁଣ୍ଡଲୀଂ ସଂସ୍ମରେଦ୍ବୁଧଃ
ସେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ, ଚମକୁଥିବା ଭୂଷଣରେ ସୁସଜ୍ଜିତ, ଶକ୍ତିରେ ଏକତା ଭାବେ ମନେ କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରଣାମ କରି, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ବ୍ୟକ୍ତି ପରେ କୁଣ୍ଡଳି ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରକାଶମାନାଂ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଯାଣେ ପ୍ରତିପ୍ରଯାଣେଽପ୍ଯମୃତାଯମାନାମ୍ । ଅନ୍ତଃ ପଦଵ୍ଯାମନୁସଞ୍ଚରନ୍ତୀ- ମାନନ୍ଦରୂପାମବଲାଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ
ପ୍ରଥମ ଗତିରେ ଚମକୁଥିବା, ଫେରା ଦିନେ ମଧ୍ୟ ଅମୃତରେ ବହିଥିବା, ଅନ୍ତର୍ଗତ ପଥରେ ଚାଲିଥିବା, ଆନନ୍ଦମୟ ଯୁବତୀ ରୂପରେ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି।
ଧ୍ଯାତ୍ଵୈଵଂ ତଚ୍ଛିଖାମଧ୍ଯେ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦରୂପିଣୀମ୍ । ମାଂ ଧ୍ଯାଯେଦଥ ଶୌଚାଦିକ୍ରିଯାଃ ସର୍ଵାଃ ସମାପଯେତ୍
ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରି, ତାଙ୍କର ଶିରା ମଧ୍ୟରେ ସତ୍-ଚିତ୍-ଆନନ୍ଦ ରୂପରେ ମୋତେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ପରେ ଶୌଚ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରଂ ତତୋ ହୂତ୍ଵା ମତ୍ପ୍ରୀତ୍ଯର୍ଥଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ହୋମାନ୍ତେ ସ୍ଵାସନେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ପୂଜାସଙ୍କଲ୍ପମାଚରେତ୍
ପରେ, ମୋର ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରି, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହୋମ ଶେଷରେ ନିଜ ଆସନରେ ବସି, ପୂଜା ସଙ୍କଳ୍ପ କରିବା ଉଚିତ।
ଭୂତଶୁଦ୍ଧିଂ ପୁରା କୃତ୍ଵା ମାତୃକାନ୍ଯାସମେଵ ଚ । ହୃଲ୍ଲେଖାମାତୃକାନ୍ଯାସଂ ନିତ୍ଯମେଵ ସମାଚରେତ୍
ପୂର୍ବରୁ ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱର ଶୁଦ୍ଧି କରି, ମାତୃକା ନ୍ୟାସ କରିବା ପରେ, ହୃଲ୍ଲେଖା ମାତୃକା ନ୍ୟାସ ମଧ୍ୟ ସଦା କରିବା ଉଚିତ।
ମୂଲାଧାରେ ହକାରଂ ଚ ହୃଦଯେ ଚ ରକାରକମ୍ । ଭ୍ରୂମଧ୍ଯେ ତଦ୍ଵଦୀକାରଂ ହ୍ରୀଙ୍କାରଂ ମସ୍ତକେ ନ୍ଯସେତ୍
ମୂଳାଧାରରେ 'ହ' ଅକ୍ଷର, ହୃଦୟରେ 'ର' ଅକ୍ଷର, ଭ୍ରୂମଧ୍ୟରେ 'ଇ' ଅକ୍ଷର ଏବଂ ମସ୍ତକରେ 'ହ୍ରୀଂ' ଅକ୍ଷର ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।
ତତ୍ତନ୍ମନ୍ତ୍ରୋଦିତାନନ୍ଯାନ୍ନ୍ଯାସାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସମାଚରେତ୍ । କଲ୍ପଯେତ୍ସ୍ଵାତ୍ମନୋ ଦେହେ ପୀଠଂ ଧର୍ମାଦିଭିଃ ପୁନଃ
ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ଯେଉଁ ନ୍ୟାସ ବିଧି ଶିଖାଯାଇଛି, ସେଗୁଡିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ନିଜ ଶରୀରରେ ଧର୍ମ ଆଦି ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ପୀଠ ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତତୋ ଧ୍ଯାଯେନ୍ମହାଦେଵୀଂ ପ୍ରାଣାଯାମୈର୍ଵିଜୃମ୍ଭିତେ । ହୃଦମ୍ଭୋଜେ ମମ ସ୍ଥାନେ ପଞ୍ଚପ୍ରେତାସନେ ବୁଧଃ
ପ୍ରାଣାୟାମ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ୱାସ ଉତ୍ତଳ କରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ହୃଦୟର ପଦ୍ମରେ, ପଞ୍ଚ ପ୍ରେତ ଆସନରେ, ମୋର ସ୍ଥାନରେ ବସିଥିବା ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ବ୍ରହ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରଶ୍ଚ ଈଶ୍ଵରଶ୍ଚ ସଦାଶିଵଃ । ଏତେ ପଞ୍ଚ ମହାପ୍ରେତାଃ ପାଦମୂଲେ ମମ ସ୍ଥିତାଃ
ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ଈଶ୍ୱର ଏବଂ ସଦାଶିବ—ଏହି ପଞ୍ଚ ମହାପ୍ରେତ ମୋର ପାଦମୂଳରେ ବସିଛନ୍ତି।
ପଞ୍ଚଭୂତାତ୍ମକା ହ୍ଯେତେ ପଞ୍ଚାଵସ୍ଥାତ୍ମକା ଅପି । ଅହଂ ତ୍ଵଵ୍ଯକ୍ତଚିଦ୍ରୂପା ତଦତୀତାସ୍ତି ସର୍ଵଥା
ଏହି ପଞ୍ଚ ଦେବତା ପଞ୍ଚ ଭୂତ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ଏବଂ ପଞ୍ଚ ଅବସ୍ଥାର ଅନ୍ତର୍ଗତ। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଚେତନାର ରୂପ, ସମସ୍ତ ଅତିକ୍ରମ କରି ରହିଛି।
ତତୋ ଵିଷ୍ଟରତାଂ ଯାତାଃ ଶକ୍ତିତନ୍ତ୍ରେଷୁ ସର୍ଵଦା । ଧ୍ଯାତ୍ଵୈଵଂ ମାନସୈର୍ଭୋଗୈଃ ପୂଜଯେନ୍ମାଂ ଜପେଦପି
ଶକ୍ତିତନ୍ତ୍ରରେ ବିଶାଳତା ପାଇଁ, ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରି, ମନରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ମୋତେ ପୂଜା କରିବା ଏବଂ ମୋର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ।
ଜପଂ ସମର୍ପ୍ଯ ଶ୍ରୀଦେଵ୍ଯୈ ତତୋଽର୍ଘ୍ଯସ୍ଥାପନଂ ଚରେତ୍ । ପାତ୍ରାସାଦନକଂ କୃତ୍ଵା ପୂଜାଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ଶୋଧଯେତ୍
ଶ୍ରୀଦେବୀଙ୍କୁ ଜପ ଅର୍ପଣ କରି, ପରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ। ପାତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀଗୁଡିକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।