ଘ୍ରାଣଂ ସୁଖଂ ସୁଗନ୍ଧେନ କର୍ଣଜଂ ଶ୍ରଵଣେନ ଚ । ସ୍ତ୍ରୀସୁଖଂ ତୁ ସ୍ତ୍ରିଯା ନୂନଂ ପୁତ୍ରୋଽହଂ କିଂ କରୋମି ତେ
ନାକ ଗନ୍ଧରେ ସୁଖ ପାଏ, କାନ ଶୁଣିବାରେ; ଜନନୀର ସୁଖ ଜନନୀ ସହିତ, ମୁଁ ତୁମର ପୁତ୍ର ହେଇ, ତୁମ ପାଇଁ କଣ କରିପାରିବି?
ଅଜୀଗର୍ତେନ ପୁତ୍ରୋଽପି ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରାଯ ଭୂଭୁଜେ । ପଶୁକାମାଯ ଯଜ୍ଞାର୍ଥେ ଦତ୍ତୋ ମୌଲ୍ଯେନ ସର୍ଵଥା
ଅଜୀଗର୍ତ୍ତ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଗୋ ଓ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଦେଇଥିଲେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୂଲ୍ୟରେ ବିକ୍ରି କରିଥିଲେ.
ସୁଖାନାଂ ସାଧନଂ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଧନାତ୍ସୁଖସମୁଚ୍ଚଯଃ । ଧନମର୍ଜଯ ଲୋଭଶ୍ଚେତ୍ପୁତ୍ରୋଽହଂ କିଂ କରୋମ୍ଯହମ୍
ସୁଖ ପାଇଁ ଧନ ଦରକାର, ଧନରେ ସୁଖ ଜମା ହୁଏ; ଲୋଭରେ ଧନ ଚାହିଁଲେ, ମୁଁ ତୁମର ପୁତ୍ର ହେଇ କଣ କରିପାରିବି?
ମାଂ ପ୍ରବୋଧଯ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତ୍ଵଂ ଦୈଵଜ୍ଞୋଽସି ମହାମତେ । ଯଥା ମୁଚ୍ଯେଯମତ୍ଯନ୍ତଂ ଗର୍ଭଵାସଭଯାନ୍ମୁନେ
ମୋତେ ଜ୍ଞାନରେ ଜାଗାଇ ଦେ, ତୁମେ ଦୈବଜ୍ଞ, ବୁଦ୍ଧିମାନ; ଯେପରି ମୁଁ ଗର୍ଭବାସର ଭୟରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ ହେଇପାରିବି, ମୁନି.
ଦୁର୍ଲଭଂ ମାନୁଷଂ ଜନ୍ମ କର୍ମଭୂମାଵିହାନଘ । ତତ୍ରାପି ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ଵଂ ଵୈ ଦୁର୍ଲଭଂ ଚୋତ୍ତମେ କୁଲେ
ମାନବ ଜନ୍ମ ଏହି କର୍ମ ଭୂମିରେ ଦୁର୍ଲଭ, ନିର୍ମଳ; ତାହା ସହିତ ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଜନ୍ମ ମିଳିବା ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ.
ବଦ୍ଧୋଽହମିତି ମେ ବୁଦ୍ଧିର୍ନାପସର୍ପତି ଚିତ୍ତତଃ । ସଂସାରଵାସନାଜାଲେ ନିଵିଷ୍ଟା ଵୃଦ୍ଧିଗାମିନୀ
ମୁଁ ବାନ୍ଧା ହେବାର ଭାବନା ମୋ ମନରୁ ଯାଏନି; ସଂସାର ଆସାର ଜାଲରେ ଏହା ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବସିଛି ଓ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି.
ସୂତ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତୁ ତଦା ଵ୍ଯାସଃ ପୁତ୍ରେଣାମିତବୁଦ୍ଧିନା । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଶୁକଂ ଶାନ୍ତଂ ଚତୁର୍ଥାଶ୍ରମମାନସମ୍
ସୂତ କହିଲେ: ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଅସୀମ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ପୁତ୍ର ଶୁକଙ୍କୁ, ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତ ଓ ଚତୁର୍ଥ ଆଶ୍ରମରେ ଲଗ୍ନ ଥିବା ଶୁକଙ୍କୁ, ବ୍ୟାସ ଉତ୍ତର ଦେଲେ.
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ପଠ ପୁତ୍ର ମହାଭାଗ ମଯା ଭାଗଵତଂ କୃତମ୍ । ଶୁଭଂ ନ ଚାତିଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ପୁରାଣଂ ବ୍ରହ୍ମସମ୍ମିତମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ପଠ, ପୁତ୍ର, ମହାଭାଗ, ମୋତେ ଲେଖା ଭାଗବତ; ଶୁଭ, ଅତି ବିସ୍ତୃତ ନୁହେଁ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ମତ ପୁରାଣ.
ସ୍କନ୍ଧା ଦ୍ଵାଦଶ ତତ୍ରୈଵ ପଞ୍ଚଲକ୍ଷଣସଂଯୁତମ୍ । ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ପୁରାଣାନାଂ ଭୂଷଣଂ ମମ ସମ୍ମତମ୍
ଏହି ପୁରାଣରେ ବାରଟି ସ୍କନ୍ଧ ଅଛି, ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷଣ ଯୁକ୍ତ; ସମସ୍ତ ପୁରାଣ ମଧ୍ୟରେ ଏହାକୁ ମୁଁ ଅଳଙ୍କାର ଭାବେ ଗଣି.
ସଦସଜ୍ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନଂ ଶ୍ରୁତମାତ୍ରେଣ ଜାଯତେ । ଯେନ ଭାଗଵତେନେହ ତତ୍ପଠ ତ୍ଵଂ ମହାମତେ
ଏହି ଭାଗବତ କେବଳ ଶୁଣିଲେ, ସତ୍-ଅସତ୍ ଜ୍ଞାନ ଓ ବିବେକ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; ତେଣୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏହା ପଠ.
ଵଟପତ୍ରଶଯାନାଯ ଵିଷ୍ଣଵେ ବାଲରୂପିଣେ । କେନାସ୍ମି ବାଲଭାଵେନ ନିର୍ମିତୋଽହଂ ଚିଦାତ୍ମନା
ବଟପତ୍ର ଉପରେ ଶିଶୁ ରୂପରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ; ମୁଁ ଚେତନା ଆତ୍ମା ହେଇ, କିଏ ଏହି ଶିଶୁ ଭାବରେ ମୋତେ ତିଆରି କଲେ?
କିମର୍ଥଂ କେନ ଦ୍ରଵ୍ଯେଣ କଥଂ ଜାନାମି ଚାଖିଲମ୍ । ଇତ୍ଯେଵଂ ଚିନ୍ତ୍ଯମାନାଯ ମୁକୁନ୍ଦାଯ ମହାତ୍ମନେ
କିଏ, କିଏ ଦ୍ରବ୍ୟରେ, କିପରି, ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣିପାରିବି? ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ମହାତ୍ମା ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ—
ଶ୍ଲୋକାର୍ଧେନ ତଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଭଗଵତ୍ଯାଖିଲାର୍ଥଦମ୍ । ସର୍ଵଂ ଖଲ୍ଵିଦମେଵାହଂ ନାନ୍ଯଦସ୍ତି ସନାତନମ୍
ଭଗବତୀ ଅର୍ଦ୍ଧ ଶ୍ଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଅର୍ଥ କହିଲେ: 'ଏହି ସମସ୍ତ ମୁଁ ନିଜେ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନିତ୍ୟ ନାହିଁ.'
ତଦ୍ଵଚୋ ଵିଷ୍ଣୁନା ପୂର୍ଵଂ ସଂଵିଜ୍ଞାତଂ ମନସ୍ଯପି । କେନୋକ୍ତା ଵାଗିଯଂ ସତ୍ଯା ଚିନ୍ତଯାମାସ ଚେତସା
ଏହି ଉକ୍ତି ପୂର୍ବରୁ ବିଷ୍ଣୁ ମନରେ ବୁଝିଥିଲେ; 'ଏହି ସତ୍ୟ କଥା କିଏ କହିଲେ?' ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରି ଗଭୀର ଭାବେ ଚିନ୍ତନ କଲେ.
କଥଂ ଵେଦ୍ମି ପ୍ରଵକ୍ତାରଂ ସ୍ତ୍ରୀପୁଂସୌ ଵା ନପୁଂସକମ୍ । ଇତି ଚିନ୍ତାପ୍ରପନ୍ନେନ ଧୃତଂ ଭାଗଵତଂ ହୃଦି
ମୁଁ କିପରି ଜାଣିପାରିବି କିଏ ଏହା କହିବେ—ସେ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀ, ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ତାହା ନୁହେଁ? ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ି, ଭାଗବତକୁ ହୃଦୟରେ ଧରିଥିଲି।
ପୁନଃ ପୁନଃ କୃତୋଚ୍ଚାରସ୍ତସ୍ମିନେଵାସ୍ତଚେତସା । ଵଟପତ୍ରେ ଶଯାନଃ ସନ୍ନଭୂଚ୍ଚିନ୍ତାସମନ୍ଵିତଃ
ସେଇ ଭାବରେ ମନ ଲଗାଇ, ସେ ଶବ୍ଦକୁ ବାରମ୍ବାର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ; ବଟବୃକ୍ଷ ପତ୍ର ଉପରେ ଶୋଇ ଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ମନ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଯାଇଥିଲା।
ତଦା ଶାନ୍ତା ଭଗଵତୀ ପ୍ରାଦୁରାସ ଚତୁର୍ଭୁଜା । ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାପଦ୍ମଵରାଯୁଧଧରା ଶିଵା
ସେତେବେଳେ ଶାନ୍ତ ମହାଦେବୀ ଚାରିଟି ହାତରେ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ପଦ୍ମ ଧରି, ମଙ୍ଗଳମୟ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଦିଵ୍ଯାମ୍ବରଧରା ଦେଵୀ ଦିଵ୍ଯଭୂଷଣଭୂଷିତା । ସଂଯୁତା ସଦୃଶୀଭିଶ୍ଚ ସଖୀଭିଃ ସ୍ଵଵିଭୂତିଭିଃ
ଦେବୀ ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଦିବ୍ୟ ଗହନାରେ ଶୋଭିତ; ତାଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏବଂ ନିଜ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ସଖୀମାନେ ଥିଲେ।
ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵ ତସ୍ଯାଗ୍ରେ ଵିଷ୍ଣୋରମିତତେଜସଃ । ମନ୍ଦହାସ୍ଯଂ ପ୍ରଯୁଞ୍ଜାନା ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ଶୁଭାନନା
ଅସୀମ ତେଜସ୍ୱୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ମୃଦୁ ହାସ୍ୟ ହେଉଥିବା ଶୁଭ ମୁହଁର ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ସୂତ ଉଵାଚ ତାଂ ତଥା ସଂସ୍ଥିତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହୃଦଯେ କମଲେକ୍ଷଣଃ । ଵିସ୍ମିତଃ ସଲିଲେ ତସ୍ମିନ୍ନିରାଧାରା ମନୋରମାମ୍
ସୂତ କହିଲେ—ସେଉଁଠି ଏଭଳି ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖି, କମଳନୟନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ହୃଦୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଗଲା; ସେଇ ଜଳରେ, କୌଣସି ଆଧାର ନଥିବା, ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଥିଲା।
ରତିର୍ଭୂତିସ୍ତଥା ବୁଦ୍ଧିର୍ମତିଃ କୀର୍ତିଃ ସ୍ମୃତିର୍ଧୃତିଃ । ଶ୍ରଦ୍ଧା ମେଧା ସ୍ଵଧା ସ୍ଵାହା କ୍ଷୁଧା ନିଦ୍ରା ଦଯା ଗତିଃ
ପ୍ରେମ, ସମୃଦ୍ଧି, ବୁଦ୍ଧି, ବିବେକ, କୀର୍ତ୍ତି, ସ୍ମୃତି, ଧୃତି, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ମେଧା, ସ୍ୱଧା, ସ୍ୱାହା, ଭୁଖ, ନିଦ୍ରା, ଦୟା ଓ ଗତି—
ତୁଷ୍ଟିଃ ପୁଷ୍ଟିଃ କ୍ଷମା ଲଜ୍ଜା ଜୃମ୍ଭା ତନ୍ଦ୍ରା ଚ ଶକ୍ତଯଃ । ସଂସ୍ଥିତାଃ ସର୍ଵତଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ମହାଦେଵ୍ଯାଃ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍
ତୁଷ୍ଟି, ପୁଷ୍ଟି, କ୍ଷମା, ଲଜ୍ଜା, ଜମ୍ଭା, ଅଳସ୍ୟ—ଏହି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିମାନେ ମହାଦେବୀଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ, ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବରେ ଉଭୟ ଦିଗରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ।
ଵରାଯୁଧଧରାଃ ସର୍ଵା ନାନାଭୂଷଣଭୂଷିତାଃ । ମନ୍ଦାରମାଲାକୁଲିତା ମୁକ୍ତାହାରଵିରାଜିତାଃ
ସମସ୍ତେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଗହନାରେ ଶୋଭିତ; ମନ୍ଦାର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ମୁକ୍ତା ହାରରେ ଚମକୁଥିଲେ।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଶ୍ଚ ସଂଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତସ୍ମିନ୍ନେକାର୍ଣଵେ ଜଲେ । ଵିସ୍ମଯାଵିଷ୍ଟହୃଦଯଃ ସମ୍ବଭୂଵ ଜନାର୍ଦନଃ
ସେଉଁଠି ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ଦେବୀ ଓ ତାଙ୍କ ସହଚରୀମାନେଙ୍କୁ ଦେଖି, ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ହୃଦୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଗଲା।
ଚିନ୍ତଯାମାସ ସର୍ଵାତ୍ମା ଦୃଷ୍ଟମାଯୋଽତିଵିସ୍ମିତଃ । କୁତୋ ଭୂତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସର୍ଵାଃ କୁତୋଽହଂ ଵଟତଲ୍ପଗଃ
ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଏବଂ ଚିନ୍ତା କଲେ—ଏତେ ଜଣେ ନାରୀ କେଉଁଠୁ ଆସିଲେ? ଏବଂ ମୁଁ କିପରି ବଟପତ୍ର ଉପରେ ଶୋଇଛି?
ଅସ୍ମିନ୍ନେକାର୍ଣଵେ ଘୋରେ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧଃ କଥମୁତ୍ଥିତଃ । କେନାହଂ ସ୍ଥାପିତୋଽସ୍ମ୍ଯତ୍ର ଶିଶୁଂ କୃତ୍ଵା ଶୁଭାକୃତିମ୍
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ବଟବୃକ୍ଷ କିପରି ଉପଜିଲା? କିଏ ମୋତେ ଏଠାରେ ଏମିତି ଶୁଭ ଶିଶୁ ରୂପେ ରଖିଛି?
ମମେଯଂ ଜନନୀ ନୋ ଵା ମାଯା ଵା କାପି ଦୁର୍ଘଟା । ଦର୍ଶନଂ କେନଚିତ୍ତ୍ଵଦ୍ଯ ଦତ୍ତଂ ଵା କେନ ହେତୁନା
ଏହି ମୋର ମାଆ କି? ନା କି ଅନ୍ୟ କିଛି ଅପୂର୍ବ ମାୟା? ଏହି ଦୃଶ୍ୟ କିଏ ଆଜି ଦେଖାଇଲେ, କି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ?
କିଂ ମଯା ଚାତ୍ର ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ଵା ନ ଵା କ୍ଵଚିତ୍ । ମୌନମାସ୍ଥାଯ ତିଷ୍ଠେଯଂ ବାଲଭାଵାଦତନ୍ଦ୍ରିତଃ
ମୁଁ ଏଠାରେ କଣ କହିବି? କିମ୍ବା କୌଣସିଠାରେ ଯିବି, ନା ଯିବିନାହିଁ? କିମ୍ବା ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଶିଶୁଭାବରେ ସଚେତନ ରୁହିବି?
ଵ୍ଯାସୋପଦେଶଵର୍ଣନମ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ଵିସ୍ମିତଂ ଦେଵଂ ଶଯାନଂ ଵଟପତ୍ରକେ । ଉଵାଚ ସସ୍ମିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣୋ କିଂ ଵିସ୍ମିତୋ ହ୍ଯସି
ବ୍ୟାସଙ୍କ ଉପଦେଶର ବର୍ଣ୍ଣନା—ସେଇ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ଦେବତାଙ୍କୁ ବଟପତ୍ର ଉପରେ ଶୋଇଥିବା ଦେଖି, ଦେବୀ ହସିକି କହିଲେ—'ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମେ କାହିଁକି ଏତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ?'
ମହାଶକ୍ତ୍ଯାଃ ପ୍ରଭାଵେଣ ତ୍ଵଂ ମାଂ ଵିସ୍ମୃତଵାନ୍ପୁରା । ପ୍ରଭଵେ ପ୍ରଲଯେ ଜାତେ ଭୂତ୍ଵା ଭୂତ୍ଵା ପୁନଃ ପୁନଃ
ମହାଶକ୍ତିଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ, ପୂର୍ବେ ତୁମେ ମୋତେ ଭୁଲିଯାଇଥିଲ; ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ, ପୁନିପୁନି ତୁମେ ଜନ୍ମ ନେଉଛ।