ଅନନ୍ଯଯା ପ୍ରେମଯୁକ୍ତଭକ୍ତ୍ଯା ମଦ୍ଭାଵମାଶ୍ରିତଃ । ଯଜ୍ଞୈର୍ଯଜ ତପୋଦାନୈର୍ମାମେଵ ପରିତୋଷଯ
ଅନନ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରେମମୟ ଭକ୍ତି ସହିତ, ମୋର ଚରଣ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କର।
ଇତ୍ଥଂ ମମାନୁଗ୍ରହତୋ ମୋକ୍ଷ୍ଯସେ ଭଵବନ୍ଧନାତ୍ । ମତ୍ପରା ଯେ ମଦାସକ୍ତଚିତ୍ତା ଭକ୍ତଵରା ମତାଃ
ଏଭଳି, ମୋର କୃପାରେ ତୁମେ ସଂସାର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ। ଯେଉଁମାନେ ମୋରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତ।
ପ୍ରତିଜାନେ ଭଵାଦସ୍ମାଦୁଦ୍ଧରାମ୍ଯଚିରେଣ ତୁ । ଧ୍ଯାନେନ କର୍ମଯୁକ୍ତେନ ଭକ୍ତିଜ୍ଞାନେନ ଵା ପୁନଃ
ମୁଁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦେଖାଉଛି—ଏହି ସଂସାରରୁ ମୁଁ ସେମାନେକୁ ଶୀଘ୍ର ଉଦ୍ଧାର କରିବି, ଧ୍ୟାନ ସହ କର୍ମ କିମ୍ବା ଭକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା।
ପ୍ରାପ୍ଯାହଂ ସର୍ଵଥା ରାଜନ୍ନ ତୁ କେଵଲକର୍ମଭିଃ । ଧର୍ମାତ୍ସଞ୍ଜାଯତେ ଭକ୍ତିର୍ଭକ୍ତ୍ଯା ସଞ୍ଜାଯତେ ପରମ୍
ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉଛି, ହେ ରାଜା, କିନ୍ତୁ କେବଳ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ। ଧର୍ମରୁ ଭକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଭକ୍ତିରୁ ପରମ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।
ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତିଭ୍ଯାମୁଦିତଂ ଯତ୍ସ ଧର୍ମଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ । ଅନ୍ଯଶାସ୍ତ୍ରେଣ ଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଧର୍ମାଭାସଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ
ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ମୃତିରେ ଯାହା ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ସେହି ହେଉଛି ଧର୍ମ। ଅନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯାହା କୁହାଯାଏ, ସେ ମାନେ ଧର୍ମର ଛାୟାମାତ୍ର।
ସର୍ଵଜ୍ଞାତ୍ସର୍ଵଶକ୍ତେଶ୍ଚ ମତ୍ତୋ ଵେଦଃ ସମୁତ୍ଥିତଃ । ଅଜ୍ଞାନସ୍ଯ ମମାଭାଵାଦପ୍ରମାଣା ନ ଚ ଶ୍ରୁତିଃ
ମୁଁ ସମସ୍ତଜ୍ଞ ଓ ସମସ୍ତଶକ୍ତିଶାଳୀ; ମୋଠାରୁ ବେଦ ଉତ୍ପନ୍ନ। ମୋରେ ଅଜ୍ଞାନ ନଥିବାରୁ, ଶ୍ରୁତି କେବେ ଅପ୍ରମାଣ ହୁଏନାହିଁ।
ସ୍ମୃତଯଶ୍ଚ ଶ୍ରୁତେରର୍ଥଂ ଗୃହୀତ୍ଵୈଵ ଚ ନିର୍ଗତାଃ । ମନ୍ଵାଦୀନାଂ ଶ୍ରୁତୀନାଂ ଚ ତତଃ ପ୍ରାମାଣ୍ଯମିଷ୍ଯତେ
ସ୍ମୃତିଗୁଡ଼ିକ ଶ୍ରୁତିର ଅର୍ଥ ନେଇ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ଏହିଯୋଗୁଁ ମନୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଶ୍ରୁତିମାନ୍ୟତା ସ୍ୱୀକୃତ ହୁଏ।
କ୍ଵଚିତ୍କଦାଚିତ୍ତନ୍ତ୍ରାର୍ଥକଟାକ୍ଷେଣ ପରୋଦିତମ୍ । ଧର୍ମଂ ଵଦନ୍ତି ସୋଂଽଶସ୍ତୁ ନୈଵ ଗ୍ରାହ୍ଯୋଽସ୍ତି ଵୈଦିକୈଃ
କେବେ କେଉଁଠି ତନ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥକୁ ଅଳ୍ପ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଧରି ଧର୍ମର କିଛି ଅଂଶ କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଏହା ବେଦମାନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅନ୍ଯେଷାଂ ଶାସ୍ତ୍ରକର୍ତୄଣାମଜ୍ଞାନପ୍ରଭଵତ୍ଵତଃ । ଅଜ୍ଞାନଦୋଷଦୁଷ୍ଟତ୍ଵାତ୍ତଦୁକ୍ତେର୍ନ ପ୍ରମାଣତା
ଅନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରର ରଚୟିତାମାନେ ଅଜ୍ଞାନରେ ଥିବାରୁ, ସେମାନଙ୍କର କଥା ଅଜ୍ଞାନ ଦୋଷରେ ଦୂଷିତ; ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କର କଥାକୁ ପ୍ରମାଣ ମନାଯିବ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାନ୍ମୁମୁକ୍ଷୁର୍ଧର୍ମାର୍ଥଂ ସର୍ଵଥା ଵେଦମାଶ୍ରଯେତ୍ । ରାଜାଜ୍ଞା ଚ ଯଥା ଲୋକେ ହନ୍ଯତେ ନ କଦାଚନ
ଏହିଯୋଗୁଁ ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସବୁବେଳେ ଧର୍ମ ପାଇଁ ବେଦକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ୍; ଯେପରି ଜଗତରେ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା କେବେ ଉଲ୍ଲଂଘନ ହୁଏ ନାହିଁ।
ସର୍ଵେଶାନ୍ଯା ମମାଜ୍ଞା ସା ଶ୍ରୁତିସ୍ତ୍ଯାଜ୍ଯା କଥଂ ନୃଭିଃ । ମଦାଜ୍ଞାରକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ତୁ ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରିଯଜାତଯଃ
ସମସ୍ତ ଆଜ୍ଞାମଧ୍ୟରେ ମୋର ଆଜ୍ଞା ହିଁ ପ୍ରମୁଖ; ମୋ ଆଜ୍ଞା ଯେଉଁ ଶ୍ରୁତି, ମଣିଷମାନେ ତାହାକୁ କିପରି ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବେ? ମୋର ଆଜ୍ଞାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜାତିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି।
ମଯା ସୃଷ୍ଟାସ୍ତତୋ ଜ୍ଞେଯଂ ରହସ୍ଯଂ ମେ ଶ୍ରୁତେର୍ଵଚଃ । ଯଦା ଯଦା ହି ଧର୍ମସ୍ଯ ଗ୍ଲାନିର୍ଭଵତି ଭୂଧର
ଏହିଯୋଗୁଁ ଏହାକୁ ମୋର ଗୁପ୍ତ ତଥ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣ; ଶ୍ରୁତିର କଥା ମୋର କଥା। ହେ ପାହାଡ଼, ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମର ଅବନତି ହୁଏ ଓ ଅଧର୍ମ ବଢ଼ିଯାଏ,
ଅଭ୍ଯୁତ୍ଥାନମଧର୍ମସ୍ଯ ତଦା ଵେଷାନ୍ବିଭର୍ମ୍ଯହମ୍ । ଦେଵଦୈତ୍ଯଵିଭାଗଶ୍ଚାପ୍ଯତ ଏଵାଭଵନ୍ନୃପ
ସେତେବେଳେ ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରେ; ଏହିପରି ରାଜା, ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କର ବିଭାଜନ ହୋଇଛି।
ଯେ ନ କୁର୍ଵନ୍ତି ତଦ୍ଧର୍ମଂ ତଚ୍ଛିକ୍ଷାର୍ଥଂ ମଯା ସଦା । ସମ୍ପାଦିତାସ୍ତୁ ନରକାସ୍ତ୍ରାସୋ ଯଚ୍ଛ୍ରଵଣାଦ୍ଭଵେତ୍
ଯେମାନେ ସେଇ ଧର୍ମ ପାଳନ କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କୁ ଶିଖାଇବା ପାଇଁ ମୁଁ ସଦା ନରକର ସୃଷ୍ଟି କରିଛି, ଯାହାର କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଭୟ ହୁଏ।
ଯୋ ଵେଦଧର୍ମମୁଜ୍ଝିତ୍ଯ ଧର୍ମମନ୍ଯଂ ସମାଶ୍ରଯେତ୍ । ରାଜା ପ୍ରଵାସଯେଦ୍ଦେଶାନ୍ନିଜାଦେତାନଧର୍ମିଣଃ
ଯେଉଁଠାରେ କେହି ବେଦଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଧର୍ମକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ, ରାଜା ସେମାନେ ଅଧର୍ମୀମାନେକୁ ନିଜ ଦେଶରୁ ତାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ୍।
ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ନ ଚ ସମ୍ଭାଷ୍ଯାଃ ପଙ୍କ୍ତିଗ୍ରାହ୍ଯା ନ ଚ ଦ୍ଵିଜୈଃ । ଅନ୍ଯାନି ଯାନି ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ଵିଵିଧାନି ଚ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସହ କଥା ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଖାଦ୍ୟରେ ଏକାତ୍ର ଅଂଶ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି ଲୋକରେ ଯେଉଁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଛି,
ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତିଵିରୁଦ୍ଧାନି ତାମସାନ୍ଯେଵ ସର୍ଵଶଃ । ଵାମଂ କାପାଲକଂ ଚୈଵ କୌଲକଂ ଭୈରଵାଗମଃ
ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଶ୍ରୁତି-ସ୍ମୃତିଙ୍କ ବିପରୀତ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତାମସିକ; ଯେପରି ବାମ, କାପାଳିକ, କୌଳ, ଭୈରବ ଆଗମ।
ଶିଵେନ ମୋହନାର୍ଥାଯ ପ୍ରଣୀତୋ ନାନ୍ଯହେତୁକଃ । ଦକ୍ଷଶାପାଦ୍ ଭୃଗୋଃ ଶାପାଦ୍ଦଧୀଚସ୍ଯ ଚ ଶାପତଃ
ଏସବୁ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋହ ପାଇଁ ରଚିତ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନୁହେଁ; ଦକ୍ଷ, ଭୃଗୁ ଓ ଦଧୀଚିଙ୍କ ଶାପରୁ ଏହା ହୋଇଛି।
ଦଗ୍ଧା ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣଵରା ଵେଦମାର୍ଗବହିଷ୍କୃତାଃ । ତେଷାମୁଦ୍ଧରଣାର୍ଥାଯ ସୋପାନକ୍ରମତଃ ସଦା
ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ବେଦମାର୍ଗରୁ ବାହାରିଯାଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ସଦା ଏକ ଦୀର୍ଘ ପଥ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି।
ଶୈଵାଶ୍ଚ ଵୈଷ୍ଣଵାଶ୍ଶ୍ଚୈଵ ସୌରାଃ ଶାକ୍ତାସ୍ତଥୈଵ ଚ । ଗାଣପତ୍ଯା ଆଗମାଶ୍ଚ ପ୍ରଣୀତାଃ ଶଙ୍କରେଣ ତୁ
ଏହିପରି ଶୈବ, ବୈଷ୍ଣବ, ସୌର, ଶାକ୍ତ, ଓ ଗଣପତ୍ୟ ଆଗମଗୁଡ଼ିକ ଶଙ୍କର ଦ୍ୱାରା ରଚିତ।
ତତ୍ର ଵେଦାଵିରୁଦ୍ଧାଂଶୋଽପ୍ଯୁକ୍ତ ଏଵ କ୍ଵଚିତ୍କ୍ଵଚିତ୍ । ଵୈଦିକୈସ୍ତଦ୍ଗ୍ରହେ ଦେଷୋ ନ ଭଵତ୍ଯେଵ କର୍ହିଚିତ୍
ସେଠାରେ ଯେଉଁଠି ବେଦବିରୋଧୀ ନୁହେଁ, ସେଠି ଏହା କୁହାଯାଇଛି; ବେଦମାନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ତାହା ଗ୍ରହଣ କଲେ କେବେ ଦୋଷ ହୁଏ ନାହିଁ।
ସର୍ଵଥା ଵେଦଭିନ୍ନାର୍ଥେ ନାଧିକାରୀ ଦ୍ଵିଜୋ ଭଵେତ୍ । ଵେଦାଧିକାରହୀନସ୍ତୁ ଭଵେତ୍ତତ୍ରାଧିକାରଵାନ୍
ସବୁପରିସ୍ଥିତିରେ ବେଦବିରୋଧୀ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ଅଧିକାର ନାହିଁ; ବେଦ ଅଧିକାର ନଥିବା ଲୋକମାନେ ସେଠି ଅଧିକାରୀ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଵୈଦିକୋ ଵେଦମାଶ୍ରଯେତ୍ । ଧର୍ମେଣ ସହିତଂ ଜ୍ଞାନଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରକାଶଯେତ୍
ଏହିଯୋଗୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ବେଦମାନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ବେଦକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ୍; ଧର୍ମ ସହିତ ଜ୍ଞାନ ଉପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ସର୍ଵୈଷଣାଃ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମାମେଵ ଶରଣଂ ଗତାଃ । ସର୍ଵଭୂତଦଯାଵନ୍ତୋ ମାନାହଙ୍କାରଵର୍ଜିତାଃ
ସମସ୍ତ ଆଶା ଛାଡ଼ି, ମୋ ପାଖରେ ଶରଣ ନେଇ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟା ଦେଖାଇ, ମାନ ଓ ଅହଂକାର ଛାଡ଼ି—
ମଚ୍ଚିତ୍ତା ମଦ୍ଗତପ୍ରାଣା ମତ୍ସ୍ଥାନକଥନେ ରତାଃ । ସଂନ୍ଯାସିନୋ ଵନସ୍ଥାଶ୍ଚ ଗୃହସ୍ଥା ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣଃ
ଯେମାନେ ମୋତେ ଭାବରେ ଲଗିଛନ୍ତି, ମୋ ନାମରେ ଜୀବନ ଦେଇଛନ୍ତି, ମୋ ଦିବ୍ୟ ସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ କଥା କହିବାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି—ସେମାନେ ବିରକ୍ତ, ଅରଣ୍ୟବାସୀ, ଗୃହସ୍ଥ କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଯେହେଉଁ।
ଉପାସନ୍ତେ ସଦା ଭକ୍ତ୍ଯା ଯୋଗମୈଶ୍ଵରସଞ୍ଜ୍ଞିତମ୍ । ତେଷାଂ ନିତ୍ଯାଭିଯୁକ୍ତାନାମହମଜ୍ଞାନଜଂ ତମଃ
ସେମାନେ ସଦା ଭକ୍ତିରେ ମୋତେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ମୋତେ ଯୋଗ ଓ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିର ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି; ଯେମାନେ ସଦା ମୋତେ ଲଗିଛନ୍ତି, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ଅଜ୍ଞାନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ।
ଜ୍ଞାନସୂର୍ଯପ୍ରକାଶେନ ନାଶଯାମି ନ ସଂଶଯଃ । ଇତ୍ଥଂ ଵୈଦିକପୂଜାଯାଃ ପ୍ରଥମାଯା ନଗାଧିପ
ଜ୍ଞାନର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭାରେ ମୁଁ ଏହି ଅନ୍ଧକାରକୁ ନଶ୍ଟ କରେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏଭଳି, ନଗରର ରାଜା, ପ୍ରଥମ ବେଦିକ ପୂଜାର ମୂଳ ଅର୍ଥ ସଂକ୍ଷେପରେ କହାଯାଇଛି।
ସ୍ଵରୂପମୁକ୍ତଂ ସଂକ୍ଷେପାଦ୍ ଦ୍ଵିତୀଯାଯା ଅଥୋ ବ୍ରୁଵେ । ମୂର୍ତୌ ଵା ସ୍ଥଣ୍ଡିଲେ ଵାପି ତଥା ସୂର୍ଯେନ୍ଦୁମଣ୍ଡଲେ
ମୁଁ ଏବେ ଦ୍ୱିତୀୟ ପୂଜା ବିଷୟରେ କହିବି; ପ୍ରତିମାରେ, ତାକୁ ଉପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ର ମଣ୍ଡଳରେ,
ଜଲେଽଥଵା ବାଣଲିଙ୍ଗେ ଯନ୍ତ୍ରେ ଵାପି ମହାପଟେ । ତଥା ଶ୍ରୀହୃଦଯାମ୍ଭୋଜେ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଦେଵୀଂ ପରାତ୍ପରାମ୍
ପାଣିରେ, ବାଣ ଲିଙ୍ଗରେ, ଯନ୍ତ୍ରରେ କିମ୍ବା ବଡ଼ କପଡ଼ରେ, ଏବଂ ହୃଦୟର ପଦ୍ମରେ ମଧ୍ୟ, ପରମ ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି,
ସଗୁଣାଂ କରୁଣାପୂର୍ଣାଂ ତରୁଣୀମରୁଣାରୁଣାମ୍ । ସୌନ୍ଦର୍ଯସାରସୀମାଂ ତାଂ ସର୍ଵାଵଯଵସୁନ୍ଦରୀମ୍
ଗୁଣମୟ, କରୁଣାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯୁବତୀ ଏବଂ ରକ୍ତ ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଥିବା, ସୌନ୍ଦର୍ୟର ସୀମା, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ସୁନ୍ଦର,