ନୃତ୍ଯଂ କରୋତି ପୁରତଃ ସାର୍ଧଂ ଦେଵୈର୍ନିଶାମୁଖେ । ତତ୍ରୋପୋଷ୍ଯ ରଜନ୍ଯାଦୌ ପ୍ରଦୋଷେ ପୂଜଯେଚ୍ଛିଵାମ୍
ଦେବତାମାନେ ସହିତ ରାତି ଆରମ୍ଭରେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ରାତି ଆରମ୍ଭରେ ଉପବାସ କରି, ପ୍ରଦୋଷବେଳେ ଶିବାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରତିପକ୍ଷଂ ଵିଶେଷେଣ ତଦ୍ଦେଵୀପ୍ରୀତିକାରକମ୍ । ସୋମଵାରଵ୍ରତଂ ଚୈଵ ମମାତିପ୍ରିଯକୃନ୍ନଗ
ପ୍ରତିପକ୍ଷରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ଏହି ବ୍ରତ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ। ସେହିପରି ସୋମବାର ବ୍ରତ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗର।
ତତ୍ରାପି ଦେଵୀଂ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ରାତ୍ରୌ ଭୋଜନମାଚରେତ୍ । ନଵରାତ୍ରଦ୍ଵଯଂ ଚୈଵ ଵ୍ରତଂ ପ୍ରୀତିକରଂ ମମ
ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପୂଜି, ରାତିରେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଦୁଇଟି ନବରାତ୍ର ବ୍ରତ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ।
ଏଵମନ୍ଯାନ୍ଯପି ଵିଭୋ ନିତ୍ଯନୈମିତ୍ତିକାନି ଚ । ଵ୍ରତାନି କୁରୁତେ ଯୋ ଵୈ ମତ୍ପ୍ରୀତ୍ଯର୍ଥଂ ଵିମତ୍ସରଃ
ଏହିପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନିୟମିତ ଓ ବିଶେଷ ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକୁ ଯେଉଁଠି ମୋ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି କରିଥାଏ, ...
ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମମ ସାଯୁଜ୍ଯଂ ସ ମେ ଭକ୍ତଃ ସ ମେ ପ୍ରିଯଃ । ଉତ୍ସଵାନପି କୁର୍ଵୀତ ଦୋଲୋତ୍ସଵସୁଖାନ୍ଵିଭୋ
ସେ ମୋ ସାମ୍ପ୍ରତିକତାକୁ ପାଏ, ସେ ମୋର ଭକ୍ତ, ସେ ମୋତେ ପ୍ରିୟ। ସେ ଡୋଲଉତ୍ସବର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ସବ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଶଯନୋତ୍ସଵଂ ଯଥା କୁର୍ଯାତ୍ତଥା ଜାଗରଣୋତ୍ସଵମ୍ । ରଥୋତ୍ସଵଂ ଚ ମେ କୁର୍ଯାଦ୍ଦମନୋତ୍ସଵମେଵ ଚ
ଶୟନଉତ୍ସବ ଯେପରି କରିବ, ସେପରି ଜାଗରଣଉତ୍ସବ, ମୋ ପାଇଁ ରଥଉତ୍ସବ ଓ ଦମନଉତ୍ସବ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ପଵିତ୍ରୋତ୍ସଵମେଵାପି ଶ୍ରାଵଣୋ ପ୍ରୀତିକାରକମ୍ । ମମ ଭକ୍ତଃ ସଦା କୁର୍ଯାଦେଵମନ୍ଯାନ୍ମହୋତ୍ସଵାନ୍
ପବିତ୍ରଉତ୍ସବ ଓ ଶ୍ରାବଣ ଉତ୍ସବ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ। ମୋର ଭକ୍ତ ସଦା ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହୋତ୍ସବ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ମଦ୍ଭକ୍ତାନ୍ଭୋଜଯେତ୍ପ୍ରୀତ୍ଯା ତଥା ଚୈଵ ସୁଵାସିନୀଃ । କୁମାରୀର୍ବଟୁକାଂଶ୍ଚାପି ମଦ୍ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତଦ୍ଗତାନ୍ତରଃ
ମୋର ଭକ୍ତମାନେ, ସୁବାସିନୀ, କୁମାରୀ ଓ ବଟୁକମାନେ ମୋତେ ଭାବି, ମୋରେ ମନ ଲଗାଇ, ସ୍ନେହରେ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ।
ଵିତ୍ତଶାଠ୍ଯେନ ରହିତୋ ଯଜେଦେତାନ୍ସୁମାଦିଭିଃ । ଯ ଏଵଂ କୁରୁତେ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରତିଵର୍ଷମତନ୍ଦ୍ରିତଃ
ଧନ ନେଇ କୌଶଳ କିମ୍ବା ଚତୁରତା ଛାଡି, ସୋମ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ସହିତ ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତିଭାବରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଅଲସ୍ୟ ଛାଡି ପୂଜା କରେ—
ସ ଧନ୍ଯଃ କୃତକୃତ୍ଯୋଽସୌ ମତ୍ପ୍ରୀତେଃ ପାତ୍ରମଞ୍ଜସା । ସର୍ଵମୁକ୍ତଂ ସମାସେନ ମମ ପ୍ରୀତିପ୍ରଦାଯକମ୍ । ନାଶିଷ୍ଯାଯ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯଂ ନାଭକ୍ତାଯ କଦାଚନ
ସେ ଲୋକ ଧନ୍ୟ, ସଫଳ ଓ ମୋର କୃପା ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ମୋତେ ଯାହା ଖୁସି କରେ, ସେ ସବୁ କଥା ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଦେଲି। ଏହି ଉପଦେଶ କେବେ ଅଯୋଗ୍ୟ କିମ୍ବା ଅଭକ୍ତି ଲୋକଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଦେଵୀଗୀତାଯାଂ ଶ୍ରୀଦେଵ୍ଯାଃ ପୂଜାଵିଧିଵର୍ଣନମ୍ ହିମାଲଯ ଉଵାଚ ଦେଵଦେଵି ମହେଶାନି କରୁଣାସାଗରେଽମ୍ବିକେ । ବ୍ରୂହି ପୂଜାଵିଧିଂ ସମ୍ଯଗ୍ଯଥାଵଦଧୁନା ନିଜମ୍
ଦେବୀଗୀତାରେ ଶ୍ରୀଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା ପ୍ରଣାଳୀର ବର୍ଣ୍ଣନା। ହିମାଳୟ କହିଲେ: ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବୀ, ମହାଶକ୍ତି, କରୁଣାର ସାଗର ଅମ୍ବିକେ, ଏବେ ଆପଣଙ୍କର ନିଜ ପୂଜା ପ୍ରଣାଳୀ ଠିକ୍ ଭଳି କହନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୀଦେଵ୍ଯୁଵାଚ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ପୂଜାଵିଧିଂ ରାଜନ୍ନମ୍ବିକାଯା ଯଥା ପ୍ରିଯମ୍ । ଅତ୍ଯନ୍ତଶ୍ରଦ୍ଧଯା ସାର୍ଧଂ ଶୃଣୁ ପର୍ଵତପୁଙ୍ଗଵ
ଶ୍ରୀଦେବୀ କହିଲେ: ରାଜା, ମୋତେ ଯେଉଁ ପୂଜା ପ୍ରଣାଳୀ ପ୍ରିୟ, ତାହା ବିସ୍ତାରରେ କହିବି। ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଗଭୀର ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୁଣ।
ଦ୍ଵିଵିଧା ମମ ପୂଜା ସ୍ଯାଦ୍ ବାହ୍ଯା ଚାଭ୍ଯନ୍ତରାପି ଚ । ବାହ୍ଯାପି ଦ୍ଵିଵିଧା ପ୍ରୋକ୍ତା ଵୈଦିକୀ ତାନ୍ତ୍ରିକୀ ତଥା
ମୋର ପୂଜା ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ। ବାହ୍ୟ ପୂଜା ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ବେଦମୂଳକ ଓ ତାନ୍ତ୍ରିକ।
ଵୈଦିକ୍ଯର୍ଚାପି ଦ୍ଵିଵିଧା ମୂର୍ତିଭେଦେନ ଭୂଧର । ଵୈଦିକୀ ଵୈଦିକୈଃ କାର୍ଯା ଵେଦଦୀକ୍ଷାସମନ୍ଵିତୈଃ
ବେଦମୂଳକ ପୂଜା ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ପ୍ରକାର, ମୂର୍ତ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ। ବେଦ ଶିକ୍ଷା ନେଇଥିବା ଲୋକମାନେ ବେଦମୂଳକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ତନ୍ତ୍ରୋକ୍ତଦୀକ୍ଷାଵଦ୍ଭିସ୍ତୁ ତାନ୍ତ୍ରିକୀ ସଂଶ୍ରିତା ଭଵେତ୍ । ଇତ୍ଥଂ ପୂଜାରହସ୍ଯଂ ଚ ନ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିପରୀତକମ୍
ତାନ୍ତ୍ରିକ ପୂଜା ତାନ୍ତ୍ରିକ ଦୀକ୍ଷା ନେଇଥିବା ଲୋକମାନେ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ପୂଜାର ଗୁପ୍ତତା ନ ଜାଣି, ଯଦି ଅନ୍ୟଥା କରାଯାଏ—
କରୋତି ଯୋ ନରୋ ମୂଢଃ ସ ପତତ୍ଯେଵ ସର୍ଵଥା । ତତ୍ର ଯା ଵୈଦିକୀ ପ୍ରୋକ୍ତା ପ୍ରଥମା ତାଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
—ଯିଏ ମୂଢ଼ ହୋଇ ଏପରି କାମ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପତିତ ହୁଏ। ଏଠିରେ ପ୍ରଥମେ ବେଦମୂଳକ ପୂଜା ବିଷୟରେ କହିବି।
ଯନ୍ମେ ସାକ୍ଷାତ୍ପରଂ ରୂପଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାନସି ଭୂଧର । ଅନନ୍ତଶୀର୍ଷନଯନମନନ୍ତଚରଣଂ ମହତ୍
ଯେଉଁ ମୋର ପରମ ରୂପ ତୁମେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖିଛ, ହେ ପାହାଡ଼—ଅନେକ ମୁଣ୍ଡ, ଅନେକ ଚକ୍ଷୁ, ଅନେକ ପାଦ ଓ ବିଶାଳ ଅଟୁଟ—
ସର୍ଵଶକ୍ତିସମାଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରେରକଂ ଯତ୍ପରାତ୍ପରମ୍ । ତଦେଵ ପୂଜଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ନମେଦ୍ ଧ୍ଯାଯେତ୍ସ୍ମରେଦପି
—ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ, ସମସ୍ତରୁ ଉଚ୍ଚ, ସମସ୍ତକୁ ଚଳାଉଥିବା—ସେହି ରୂପକୁ ସଦା ପୂଜିବା, ନମସ୍କାର କରିବା, ଧ୍ୟାନ କରିବା ଓ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଇତ୍ଯେତତ୍ପ୍ରଥମାର୍ଚାଯାଃ ସ୍ଵରୂପଂ କଥିତଂ ନଗ । ଶାନ୍ତଃ ସମାହିତମନା ଦମ୍ଭାହଙ୍କାରଵର୍ଜିତଃ
ଏଭଳି, ପ୍ରଥମ ପୂଜାର ସ୍ୱରୂପ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଦେଲି, ହେ ପାହାଡ଼। ମନକୁ ଶାନ୍ତ ଓ ଏକାଗ୍ର କର, ଅଭିମାନ ଓ ଢୋଙ୍ଗ ଛାଡ।
ତତ୍ପରୋ ଭଵ ତଦ୍ଯାଜୀ ତଦେଵ ଶରଣଂ ଵ୍ରଜ । ତଦେଵ ଚେତସା ପଶ୍ଯ ଜପ ଧ୍ଯାଯସ୍ଵ ସର୍ଵଦା
ସେହି ରୂପରେ ଭକ୍ତି କର, ସେହିକୁ ପୂଜ, ସେହିକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେ। ମନରେ ସେହିକୁ ଦେଖ, ଜପ କର, ସଦା ଧ୍ୟାନ କର।
ଅନନ୍ଯଯା ପ୍ରେମଯୁକ୍ତଭକ୍ତ୍ଯା ମଦ୍ଭାଵମାଶ୍ରିତଃ । ଯଜ୍ଞୈର୍ଯଜ ତପୋଦାନୈର୍ମାମେଵ ପରିତୋଷଯ
ଅନନ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରେମମୟ ଭକ୍ତି ସହିତ, ମୋର ଚରଣ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କର।
ଇତ୍ଥଂ ମମାନୁଗ୍ରହତୋ ମୋକ୍ଷ୍ଯସେ ଭଵବନ୍ଧନାତ୍ । ମତ୍ପରା ଯେ ମଦାସକ୍ତଚିତ୍ତା ଭକ୍ତଵରା ମତାଃ
ଏଭଳି, ମୋର କୃପାରେ ତୁମେ ସଂସାର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ। ଯେଉଁମାନେ ମୋରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତ।
ପ୍ରତିଜାନେ ଭଵାଦସ୍ମାଦୁଦ୍ଧରାମ୍ଯଚିରେଣ ତୁ । ଧ୍ଯାନେନ କର୍ମଯୁକ୍ତେନ ଭକ୍ତିଜ୍ଞାନେନ ଵା ପୁନଃ
ମୁଁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦେଖାଉଛି—ଏହି ସଂସାରରୁ ମୁଁ ସେମାନେକୁ ଶୀଘ୍ର ଉଦ୍ଧାର କରିବି, ଧ୍ୟାନ ସହ କର୍ମ କିମ୍ବା ଭକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା।
ପ୍ରାପ୍ଯାହଂ ସର୍ଵଥା ରାଜନ୍ନ ତୁ କେଵଲକର୍ମଭିଃ । ଧର୍ମାତ୍ସଞ୍ଜାଯତେ ଭକ୍ତିର୍ଭକ୍ତ୍ଯା ସଞ୍ଜାଯତେ ପରମ୍
ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉଛି, ହେ ରାଜା, କିନ୍ତୁ କେବଳ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ। ଧର୍ମରୁ ଭକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଭକ୍ତିରୁ ପରମ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।
ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତିଭ୍ଯାମୁଦିତଂ ଯତ୍ସ ଧର୍ମଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ । ଅନ୍ଯଶାସ୍ତ୍ରେଣ ଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଧର୍ମାଭାସଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ
ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ମୃତିରେ ଯାହା ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ସେହି ହେଉଛି ଧର୍ମ। ଅନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯାହା କୁହାଯାଏ, ସେ ମାନେ ଧର୍ମର ଛାୟାମାତ୍ର।
ସର୍ଵଜ୍ଞାତ୍ସର୍ଵଶକ୍ତେଶ୍ଚ ମତ୍ତୋ ଵେଦଃ ସମୁତ୍ଥିତଃ । ଅଜ୍ଞାନସ୍ଯ ମମାଭାଵାଦପ୍ରମାଣା ନ ଚ ଶ୍ରୁତିଃ
ମୁଁ ସମସ୍ତଜ୍ଞ ଓ ସମସ୍ତଶକ୍ତିଶାଳୀ; ମୋଠାରୁ ବେଦ ଉତ୍ପନ୍ନ। ମୋରେ ଅଜ୍ଞାନ ନଥିବାରୁ, ଶ୍ରୁତି କେବେ ଅପ୍ରମାଣ ହୁଏନାହିଁ।
ସ୍ମୃତଯଶ୍ଚ ଶ୍ରୁତେରର୍ଥଂ ଗୃହୀତ୍ଵୈଵ ଚ ନିର୍ଗତାଃ । ମନ୍ଵାଦୀନାଂ ଶ୍ରୁତୀନାଂ ଚ ତତଃ ପ୍ରାମାଣ୍ଯମିଷ୍ଯତେ
ସ୍ମୃତିଗୁଡ଼ିକ ଶ୍ରୁତିର ଅର୍ଥ ନେଇ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ଏହିଯୋଗୁଁ ମନୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଶ୍ରୁତିମାନ୍ୟତା ସ୍ୱୀକୃତ ହୁଏ।
କ୍ଵଚିତ୍କଦାଚିତ୍ତନ୍ତ୍ରାର୍ଥକଟାକ୍ଷେଣ ପରୋଦିତମ୍ । ଧର୍ମଂ ଵଦନ୍ତି ସୋଂଽଶସ୍ତୁ ନୈଵ ଗ୍ରାହ୍ଯୋଽସ୍ତି ଵୈଦିକୈଃ
କେବେ କେଉଁଠି ତନ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥକୁ ଅଳ୍ପ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଧରି ଧର୍ମର କିଛି ଅଂଶ କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଏହା ବେଦମାନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅନ୍ଯେଷାଂ ଶାସ୍ତ୍ରକର୍ତୄଣାମଜ୍ଞାନପ୍ରଭଵତ୍ଵତଃ । ଅଜ୍ଞାନଦୋଷଦୁଷ୍ଟତ୍ଵାତ୍ତଦୁକ୍ତେର୍ନ ପ୍ରମାଣତା
ଅନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରର ରଚୟିତାମାନେ ଅଜ୍ଞାନରେ ଥିବାରୁ, ସେମାନଙ୍କର କଥା ଅଜ୍ଞାନ ଦୋଷରେ ଦୂଷିତ; ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କର କଥାକୁ ପ୍ରମାଣ ମନାଯିବ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାନ୍ମୁମୁକ୍ଷୁର୍ଧର୍ମାର୍ଥଂ ସର୍ଵଥା ଵେଦମାଶ୍ରଯେତ୍ । ରାଜାଜ୍ଞା ଚ ଯଥା ଲୋକେ ହନ୍ଯତେ ନ କଦାଚନ
ଏହିଯୋଗୁଁ ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସବୁବେଳେ ଧର୍ମ ପାଇଁ ବେଦକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ୍; ଯେପରି ଜଗତରେ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା କେବେ ଉଲ୍ଲଂଘନ ହୁଏ ନାହିଁ।