ଶଙ୍କୁକର୍ଣେ ଧ୍ଵନିଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ସ୍ଥୂଲା ସ୍ଯାତ୍ସ୍ଥୂଲକେଶ୍ଵରେ । ଜ୍ଞାନିନାଂ ହୃଦଯାମ୍ଭୋଜେ ହୃଲ୍ଲେଖା ପରମେଶ୍ଵରୀ
ଶଂଖର କାନରେ ଯେ ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଏ, ତାହାକୁ 'ଧ୍ୱନି' ବୋଲାଯାଏ; ସ୍ଥୂଳକେଶ୍ୱରରେ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ଥୂଳ ରୂପରେ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ। ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ହୃଦୟର କମଳରେ, ସେଇ ପରମେଶ୍ୱରୀ ସୂକ୍ଷ୍ମ ହୃଲ୍ଲେଖା ଭାବେ ପ୍ରକାଶ ପାଉଛନ୍ତି।
ପ୍ରୋକ୍ତାନୀମାନି ସ୍ଥାନାନି ଦେଵ୍ଯାଃ ପ୍ରିଯତମାନି ଚ । ତତ୍ତତ୍କ୍ଷେତ୍ରସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୂର୍ଵଂ ନଗୋତ୍ତମ
ଏହି ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ, ଯାହା ଏବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଗଲା, ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରିୟତମ ସ୍ଥାନ। ଏହାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ତୀର୍ଥର ମହିମା ପ୍ରଥମେ ଶୁଣିବା ପରେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗର, ...
ତଦୁକ୍ତେନ ଵିଧାନେନ ପଶ୍ଚାଦ୍ଦେଵୀଂ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍ । ଅଥଵା ସର୍ଵକ୍ଷେତ୍ରାଣି କାଶ୍ଯାଂ ସନ୍ତି ନଗୋତ୍ତମ
ସେଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ପ୍ରକାରେ ପରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। କିମ୍ବା, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗର, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ କାଶୀରେ ଅଛି।
ଅତସ୍ତତ୍ର ଵସେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଦେଵୀଭକ୍ତିପରାଯଣଃ । ତାନି ସ୍ଥାନାନି ସମ୍ପଶ୍ଯଞ୍ଜପନ୍ଦେଵୀଂ ନିରନ୍ତରମ୍
ସେହିପରି, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବୀଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠା ଥାଏ, ସେଠାରେ ସଦା ବାସ କରିବା ଉଚିତ। ସେଠାର ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଦେଖି, ଦେବୀଙ୍କ ନାମ ସବୁ ସଦା ପଢ଼ିବା ଉଚିତ।
ଧ୍ଯାଯଂସ୍ତଚ୍ଚରଣାମ୍ଭୋଜଂ ମୁକ୍ତୋ ଭଵତି ବନ୍ଧନାତ୍ । ଇମାନି ଦେଵୀନାମାନି ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ଯଃ ପଠେତ୍
ଦେବୀଙ୍କର ପଦକମଳର ଧ୍ୟାନ କରିଲେ, ବ୍ୟକ୍ତି ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଏହି ଦେବୀଙ୍କ ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି ପଢ଼ିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ...
ଭସ୍ମୀଭଵନ୍ତି ପାପାନି ତତ୍କ୍ଷଣାନ୍ନଗ ସତ୍ଵରମ୍ । ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଲେ ପଠେଦେତାନ୍ଯମଲାନି ଦ୍ଵିଜାଗ୍ରତଃ
ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଏ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗର। ଏହି ପବିତ୍ର ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାଳରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସାମ୍ନାରେ ପଢ଼ିଲେ, ...
ମୁକ୍ତାସ୍ତତ୍ପିତରଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରଯାନ୍ତି ପରମାଂ ଗତିମ୍ । ଅଧୁନା କଥଯିଷ୍ଯାମି ଵ୍ରତାନି ତଵ ସୁଵ୍ରତ
ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପିତୃପୁରୁଷ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, ହେ ସୁବ୍ରତ, ...
ନାରୀଭିଶ୍ଚ ନରୈଶ୍ଚୈଵ କର୍ତଵ୍ଯାନି ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । ଵ୍ରତମନନ୍ତତୃତୀଯାଖ୍ଯଂ ରସକଲ୍ଯାଣିନୀଵ୍ରତମ୍
ଏହି ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୁଷ ଦୁହେଁ ଉତ୍ସାହରେ କରିବା ଉଚିତ। ଅନନ୍ତତୃତୀୟା ନାମକ ବ୍ରତ, ରସକଳ୍ୟାଣିନୀ ବ୍ରତ, ...
ଆର୍ଦ୍ରାନନ୍ଦକରଂ ନାମ୍ନା ତୃତୀଯାଯା ଵ୍ରତଂ ଚ ଯତ୍ । ଶୁକ୍ରଵାରଵ୍ରତଂ ଚୈଵ ତଥା କୃଷ୍ଣଚତୁର୍ଦଶୀ
ଆର୍ଦ୍ରାନନ୍ଦକର ନାମକ ବ୍ରତ ଓ ତୃତୀୟା ବ୍ରତ, ଏହିପରି ଶୁକ୍ରବାର ବ୍ରତ ଓ କୃଷ୍ଣଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ବ୍ରତ, ...
ଭୌମଵାରଵ୍ରତଂ ଚୈଵ ପ୍ରଦୋଷଵ୍ରତମେଵ ଚ । ଯତ୍ର ଦେଵୋ ମହାଦେଵୋ ଦେଵୀଂ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଵିଷ୍ଟରେ
ଭୌମବାର ବ୍ରତ ଓ ପ୍ରଦୋଷ ବ୍ରତ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରେ ମହାଦେବ ଦେବୀଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଆସନରେ ବସାଇ, ...
ନୃତ୍ଯଂ କରୋତି ପୁରତଃ ସାର୍ଧଂ ଦେଵୈର୍ନିଶାମୁଖେ । ତତ୍ରୋପୋଷ୍ଯ ରଜନ୍ଯାଦୌ ପ୍ରଦୋଷେ ପୂଜଯେଚ୍ଛିଵାମ୍
ଦେବତାମାନେ ସହିତ ରାତି ଆରମ୍ଭରେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ରାତି ଆରମ୍ଭରେ ଉପବାସ କରି, ପ୍ରଦୋଷବେଳେ ଶିବାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରତିପକ୍ଷଂ ଵିଶେଷେଣ ତଦ୍ଦେଵୀପ୍ରୀତିକାରକମ୍ । ସୋମଵାରଵ୍ରତଂ ଚୈଵ ମମାତିପ୍ରିଯକୃନ୍ନଗ
ପ୍ରତିପକ୍ଷରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ଏହି ବ୍ରତ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ। ସେହିପରି ସୋମବାର ବ୍ରତ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗର।
ତତ୍ରାପି ଦେଵୀଂ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ରାତ୍ରୌ ଭୋଜନମାଚରେତ୍ । ନଵରାତ୍ରଦ୍ଵଯଂ ଚୈଵ ଵ୍ରତଂ ପ୍ରୀତିକରଂ ମମ
ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପୂଜି, ରାତିରେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଦୁଇଟି ନବରାତ୍ର ବ୍ରତ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ।
ଏଵମନ୍ଯାନ୍ଯପି ଵିଭୋ ନିତ୍ଯନୈମିତ୍ତିକାନି ଚ । ଵ୍ରତାନି କୁରୁତେ ଯୋ ଵୈ ମତ୍ପ୍ରୀତ୍ଯର୍ଥଂ ଵିମତ୍ସରଃ
ଏହିପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନିୟମିତ ଓ ବିଶେଷ ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକୁ ଯେଉଁଠି ମୋ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି କରିଥାଏ, ...
ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମମ ସାଯୁଜ୍ଯଂ ସ ମେ ଭକ୍ତଃ ସ ମେ ପ୍ରିଯଃ । ଉତ୍ସଵାନପି କୁର୍ଵୀତ ଦୋଲୋତ୍ସଵସୁଖାନ୍ଵିଭୋ
ସେ ମୋ ସାମ୍ପ୍ରତିକତାକୁ ପାଏ, ସେ ମୋର ଭକ୍ତ, ସେ ମୋତେ ପ୍ରିୟ। ସେ ଡୋଲଉତ୍ସବର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ସବ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଶଯନୋତ୍ସଵଂ ଯଥା କୁର୍ଯାତ୍ତଥା ଜାଗରଣୋତ୍ସଵମ୍ । ରଥୋତ୍ସଵଂ ଚ ମେ କୁର୍ଯାଦ୍ଦମନୋତ୍ସଵମେଵ ଚ
ଶୟନଉତ୍ସବ ଯେପରି କରିବ, ସେପରି ଜାଗରଣଉତ୍ସବ, ମୋ ପାଇଁ ରଥଉତ୍ସବ ଓ ଦମନଉତ୍ସବ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ପଵିତ୍ରୋତ୍ସଵମେଵାପି ଶ୍ରାଵଣୋ ପ୍ରୀତିକାରକମ୍ । ମମ ଭକ୍ତଃ ସଦା କୁର୍ଯାଦେଵମନ୍ଯାନ୍ମହୋତ୍ସଵାନ୍
ପବିତ୍ରଉତ୍ସବ ଓ ଶ୍ରାବଣ ଉତ୍ସବ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ। ମୋର ଭକ୍ତ ସଦା ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହୋତ୍ସବ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ମଦ୍ଭକ୍ତାନ୍ଭୋଜଯେତ୍ପ୍ରୀତ୍ଯା ତଥା ଚୈଵ ସୁଵାସିନୀଃ । କୁମାରୀର୍ବଟୁକାଂଶ୍ଚାପି ମଦ୍ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତଦ୍ଗତାନ୍ତରଃ
ମୋର ଭକ୍ତମାନେ, ସୁବାସିନୀ, କୁମାରୀ ଓ ବଟୁକମାନେ ମୋତେ ଭାବି, ମୋରେ ମନ ଲଗାଇ, ସ୍ନେହରେ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ।
ଵିତ୍ତଶାଠ୍ଯେନ ରହିତୋ ଯଜେଦେତାନ୍ସୁମାଦିଭିଃ । ଯ ଏଵଂ କୁରୁତେ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରତିଵର୍ଷମତନ୍ଦ୍ରିତଃ
ଧନ ନେଇ କୌଶଳ କିମ୍ବା ଚତୁରତା ଛାଡି, ସୋମ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ସହିତ ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତିଭାବରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଅଲସ୍ୟ ଛାଡି ପୂଜା କରେ—
ସ ଧନ୍ଯଃ କୃତକୃତ୍ଯୋଽସୌ ମତ୍ପ୍ରୀତେଃ ପାତ୍ରମଞ୍ଜସା । ସର୍ଵମୁକ୍ତଂ ସମାସେନ ମମ ପ୍ରୀତିପ୍ରଦାଯକମ୍ । ନାଶିଷ୍ଯାଯ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯଂ ନାଭକ୍ତାଯ କଦାଚନ
ସେ ଲୋକ ଧନ୍ୟ, ସଫଳ ଓ ମୋର କୃପା ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ମୋତେ ଯାହା ଖୁସି କରେ, ସେ ସବୁ କଥା ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଦେଲି। ଏହି ଉପଦେଶ କେବେ ଅଯୋଗ୍ୟ କିମ୍ବା ଅଭକ୍ତି ଲୋକଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଦେଵୀଗୀତାଯାଂ ଶ୍ରୀଦେଵ୍ଯାଃ ପୂଜାଵିଧିଵର୍ଣନମ୍ ହିମାଲଯ ଉଵାଚ ଦେଵଦେଵି ମହେଶାନି କରୁଣାସାଗରେଽମ୍ବିକେ । ବ୍ରୂହି ପୂଜାଵିଧିଂ ସମ୍ଯଗ୍ଯଥାଵଦଧୁନା ନିଜମ୍
ଦେବୀଗୀତାରେ ଶ୍ରୀଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା ପ୍ରଣାଳୀର ବର୍ଣ୍ଣନା। ହିମାଳୟ କହିଲେ: ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବୀ, ମହାଶକ୍ତି, କରୁଣାର ସାଗର ଅମ୍ବିକେ, ଏବେ ଆପଣଙ୍କର ନିଜ ପୂଜା ପ୍ରଣାଳୀ ଠିକ୍ ଭଳି କହନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୀଦେଵ୍ଯୁଵାଚ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ପୂଜାଵିଧିଂ ରାଜନ୍ନମ୍ବିକାଯା ଯଥା ପ୍ରିଯମ୍ । ଅତ୍ଯନ୍ତଶ୍ରଦ୍ଧଯା ସାର୍ଧଂ ଶୃଣୁ ପର୍ଵତପୁଙ୍ଗଵ
ଶ୍ରୀଦେବୀ କହିଲେ: ରାଜା, ମୋତେ ଯେଉଁ ପୂଜା ପ୍ରଣାଳୀ ପ୍ରିୟ, ତାହା ବିସ୍ତାରରେ କହିବି। ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଗଭୀର ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୁଣ।
ଦ୍ଵିଵିଧା ମମ ପୂଜା ସ୍ଯାଦ୍ ବାହ୍ଯା ଚାଭ୍ଯନ୍ତରାପି ଚ । ବାହ୍ଯାପି ଦ୍ଵିଵିଧା ପ୍ରୋକ୍ତା ଵୈଦିକୀ ତାନ୍ତ୍ରିକୀ ତଥା
ମୋର ପୂଜା ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ। ବାହ୍ୟ ପୂଜା ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ବେଦମୂଳକ ଓ ତାନ୍ତ୍ରିକ।
ଵୈଦିକ୍ଯର୍ଚାପି ଦ୍ଵିଵିଧା ମୂର୍ତିଭେଦେନ ଭୂଧର । ଵୈଦିକୀ ଵୈଦିକୈଃ କାର୍ଯା ଵେଦଦୀକ୍ଷାସମନ୍ଵିତୈଃ
ବେଦମୂଳକ ପୂଜା ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ପ୍ରକାର, ମୂର୍ତ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ। ବେଦ ଶିକ୍ଷା ନେଇଥିବା ଲୋକମାନେ ବେଦମୂଳକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ତନ୍ତ୍ରୋକ୍ତଦୀକ୍ଷାଵଦ୍ଭିସ୍ତୁ ତାନ୍ତ୍ରିକୀ ସଂଶ୍ରିତା ଭଵେତ୍ । ଇତ୍ଥଂ ପୂଜାରହସ୍ଯଂ ଚ ନ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିପରୀତକମ୍
ତାନ୍ତ୍ରିକ ପୂଜା ତାନ୍ତ୍ରିକ ଦୀକ୍ଷା ନେଇଥିବା ଲୋକମାନେ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ପୂଜାର ଗୁପ୍ତତା ନ ଜାଣି, ଯଦି ଅନ୍ୟଥା କରାଯାଏ—
କରୋତି ଯୋ ନରୋ ମୂଢଃ ସ ପତତ୍ଯେଵ ସର୍ଵଥା । ତତ୍ର ଯା ଵୈଦିକୀ ପ୍ରୋକ୍ତା ପ୍ରଥମା ତାଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
—ଯିଏ ମୂଢ଼ ହୋଇ ଏପରି କାମ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପତିତ ହୁଏ। ଏଠିରେ ପ୍ରଥମେ ବେଦମୂଳକ ପୂଜା ବିଷୟରେ କହିବି।
ଯନ୍ମେ ସାକ୍ଷାତ୍ପରଂ ରୂପଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାନସି ଭୂଧର । ଅନନ୍ତଶୀର୍ଷନଯନମନନ୍ତଚରଣଂ ମହତ୍
ଯେଉଁ ମୋର ପରମ ରୂପ ତୁମେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖିଛ, ହେ ପାହାଡ଼—ଅନେକ ମୁଣ୍ଡ, ଅନେକ ଚକ୍ଷୁ, ଅନେକ ପାଦ ଓ ବିଶାଳ ଅଟୁଟ—
ସର୍ଵଶକ୍ତିସମାଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରେରକଂ ଯତ୍ପରାତ୍ପରମ୍ । ତଦେଵ ପୂଜଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ନମେଦ୍ ଧ୍ଯାଯେତ୍ସ୍ମରେଦପି
—ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ, ସମସ୍ତରୁ ଉଚ୍ଚ, ସମସ୍ତକୁ ଚଳାଉଥିବା—ସେହି ରୂପକୁ ସଦା ପୂଜିବା, ନମସ୍କାର କରିବା, ଧ୍ୟାନ କରିବା ଓ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଇତ୍ଯେତତ୍ପ୍ରଥମାର୍ଚାଯାଃ ସ୍ଵରୂପଂ କଥିତଂ ନଗ । ଶାନ୍ତଃ ସମାହିତମନା ଦମ୍ଭାହଙ୍କାରଵର୍ଜିତଃ
ଏଭଳି, ପ୍ରଥମ ପୂଜାର ସ୍ୱରୂପ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଦେଲି, ହେ ପାହାଡ଼। ମନକୁ ଶାନ୍ତ ଓ ଏକାଗ୍ର କର, ଅଭିମାନ ଓ ଢୋଙ୍ଗ ଛାଡ।
ତତ୍ପରୋ ଭଵ ତଦ୍ଯାଜୀ ତଦେଵ ଶରଣଂ ଵ୍ରଜ । ତଦେଵ ଚେତସା ପଶ୍ଯ ଜପ ଧ୍ଯାଯସ୍ଵ ସର୍ଵଦା
ସେହି ରୂପରେ ଭକ୍ତି କର, ସେହିକୁ ପୂଜ, ସେହିକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେ। ମନରେ ସେହିକୁ ଦେଖ, ଜପ କର, ସଦା ଧ୍ୟାନ କର।