ଛାଯାତପୌ ଯଥା ସ୍ଵଚ୍ଛୌ ଵିଵିକ୍ତୌ ତଦ୍ଵଦେଵ ହି । ମମ ଲୋକେ ଭଵେଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ଦ୍ଵୈତଭାଵଵିଵର୍ଜିତମ୍
ସ୍ୱଚ୍ଛ ଏବଂ ଅଲଗା ସ୍ଥାନରେ ଛାୟା ଓ ତାପ ଯେପରି ଅଲଗା ରହେ, ତେଉଁପରି ମୋର ଲୋକରେ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱୈତ ଭାବ ଛଡ଼ି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।
ଯସ୍ତୁ ଵୈରାଗ୍ଯଵାନେଵ ଜ୍ଞାନହୀନୋ ମ୍ରିଯେତ ଚେତ୍ । ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ଵସେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଯାଵତ୍କଲ୍ପଂ ତତଃ ପରମ୍
ଯଦି କେହି ବିରାଗ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ନଥିଲେ ମରିଯାଏ, ସେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବସିଥାଏ, ତାପରେ ଅଧିକ ଅବସ୍ଥାକୁ ଯାଏ।
ଶୁଚୀନାଂ ଶ୍ରୀମତାଂ ଗେହେ ଭଵେତ୍ତସ୍ଯ ଜନିଃ ପୁନଃ । କରୋତି ସାଧନଂ ପଶ୍ଚାତ୍ତତୋ ଜ୍ଞାନଂ ହି ଜାଯତେ
ସେ ପୁନଃ ଶୁଚି ଓ ଧନୀ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବା; ପରେ ଧ୍ୟାନ ଓ ସାଧନା କରିଥିବା, ତାପରେ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।
ଅନେକଜନ୍ମଭୀ ରାଜଞ୍ଜ୍ଞାନଂ ସ୍ଯାନ୍ନୈକଜନ୍ମନା । ତତଃ ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଜ୍ଞାନାର୍ଥଂ ଯତ୍ନମାଶ୍ରଯେତ୍
ରାଜା, ଜ୍ଞାନ ଅନେକ ଜନ୍ମ ପରେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଏକ ଜନ୍ମରେ ନୁହେଁ; ଏହିପାଇଁ ଜ୍ଞାନ ଲାଗି ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ ଦେଇ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।
ନୋଚେନ୍ମହାନ୍ ଵିନାଶଃ ସ୍ଯାଜ୍ଜନ୍ମୈତଦ୍ଦୁର୍ଲଭଂ ପୁନଃ । ତତ୍ରାପି ପ୍ରଥମେ ଵର୍ଣେ ଵେଦପ୍ରାପ୍ତିଶ୍ଚ ଦୁର୍ଲଭା
ନହେଲେ ବଡ଼ ଧ୍ୱଂସ ହେବ; ଏପରି ଜନ୍ମ ପୁନିଥରେ ମିଳିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର। ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଥମ ବର୍ଣ୍ଣରେ ଜନ୍ମ ହେଲେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।
ଶମାଦିଷଟ୍କସମ୍ପତ୍ତିର୍ଯୋଗସିଦ୍ଧିସ୍ତଥୈଵ ଚ । ତଥୋତ୍ତମଗୁରୁପ୍ରାପ୍ତିଃ ସର୍ଵମେଵାତ୍ର ଦୁର୍ଲଭମ୍
ଶାନ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଛଅଟି ଗୁଣ ଲାଭ, ଯୋଗ ସିଦ୍ଧି, ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଗୁରୁଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ମିଳିବା—ଏ ସବୁ ଏଠାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।
ତଥେନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ପଟୁତା ସଂସ୍କୃତତ୍ଵଂ ତନୋସ୍ତଥା । ଅନେକଜନ୍ମପୁଣ୍ଯୈସ୍ତୁ ମୋକ୍ଷେଚ୍ଛା ଜାଯତେ ତତଃ
ସେପରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣତା, ଦେହର ଶୁଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ହୁଏ। ଏହା ସବୁ ଅନେକ ଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ, ତାହାପରେ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ଇଚ୍ଛା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ସାଧନେ ସଫଲେଽପ୍ଯେଵଂ ଜାଯମାନେଽପି ଯୋ ନରଃ । ଜ୍ଞାନାର୍ଥଂ ନୈଵ ଯତତେ ତସ୍ଯ ଜନ୍ମ ନିରର୍ଥକମ୍
ଏପରି ସବୁ ସୁଯୋଗ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁ ମଣିଷ ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରେନାହିଁ, ସେ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମକୁ ବ୍ୟର୍ଥ କରେ।
ତସ୍ମାଦ୍ରାଜନ୍ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା ଜ୍ଞାନାର୍ଥଂ ଯତ୍ନମାଶ୍ରଯେତ୍ । ପଦେ ପଦେଽଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଫଲମାପ୍ନୋତି ନିଶ୍ଚିତମ୍
ସେଥିପାଇଁ, ରାଜା, ଯେଉଁଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଅଛି, ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକ୍ଷେପରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।
ଘୃତମିଵ ପଯସି ନିଗୂଢଂ ଭୂତେ ଭୂତେ ଚ ଵସତି ଵିଜ୍ଞାନମ୍ । ସତତଂ ମନ୍ଥଯିତଵ୍ଯଂ ମନସା ମନ୍ଥାନଭୂତେନ
ଯେପରି ଦୁଧ ଭିତରେ ଘୃତ ଲୁଚିଥାଏ, ସେପରି ଜ୍ଞାନ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ରହିଛି। ଏହାକୁ ମନକୁ ମଥାନ କଠି ବନାଇ ସବୁବେଳେ ମଥିବା ଦରକାର।
ଜ୍ଞାନଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା କୃତାର୍ଥଃ ସ୍ଯାଦିତି ଵେଦାନ୍ତଡିଣ୍ଡିମଃ । ସର୍ଵମୁକ୍ତଂ ସମାସେନ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିଲେ ମଣିଷର କାମ ସାର୍ଥକ ହୁଏ—ଏହି କଥା ବେଦାନ୍ତ ଗଞ୍ଜନରେ ଘୋଷିତ। ସମସ୍ତ କଥା ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଯାଇଛି; ଏଠାରେ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ଦେଵୀଗୀତାଯାଂ ମହୋତ୍ସଵଵ୍ରତସ୍ଥାନଵର୍ଣନମ୍ ହିମାଲଯ ଉଵାଚ କତି ସ୍ଥାନାନି ଦେଵେଶି ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯାନି ମହୀତଲେ । ମୁଖ୍ଯାନି ଚ ପଵିତ୍ରାଣି ଦେଵୀପ୍ରିଯତମାନି ଚ
ଦେବୀଗୀତାରେ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ଓ ବ୍ରତ ସ୍ଥାନର ବର୍ଣ୍ଣନା। ହିମାଳୟ କହିଲେ: ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବୀ, ପୃଥିବୀରେ କେତେ ମୁଖ୍ୟ, ପବିତ୍ର ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ସ୍ଥାନ ଅଛି ଯାହା ଦେଖିବା ଉଚିତ?
ଵ୍ରତାନ୍ଯପି ତଥା ଯାନି ତୁଷ୍ଟିଦାନ୍ଯୁତ୍ସଵା ଅପି । ତତ୍ସର୍ଵଂ ଦେଵ ମେ ମାତଃ କୃତକୃତ୍ଯୋ ଯତୋ ନରଃ
ଏହିପରି କେଉଁଠି କେଉଁଠି ବ୍ରତ ଓ ଉତ୍ସବ ଅଛି ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନତା ମିଳେ? ଦେବୀମା, ଏହା ସବୁ କୁହ, କାରଣ ଏହା ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ କାମ୍ୟ ସଫଳତା ପାଏ।
ଶ୍ରୀଦେଵ୍ଯୁଵାଚ ସର୍ଵଂ ଦୃଶ୍ଯଂ ମମ ସ୍ଥାନଂ ସର୍ଵେ କାଲା ଵ୍ରତାତ୍ମକାଃ । ଉତ୍ସଵାଃ ସର୍ଵକାଲେଷୁ ଯତୋଽହଂ ସର୍ଵରୂପିଣୀ
ଶ୍ରୀଦେବୀ କହିଲେ: ଯାହା କିଛି ଦେଖାଯାଏ, ସେ ସବୁ ମୋର ସ୍ଥାନ। ସମସ୍ତ ସମୟ ବ୍ରତର ରୂପ, ସମସ୍ତ ଉତ୍ସବ ସମସ୍ତ ସମୟରେ ଅଛି, କାରଣ ମୁଁ ସମସ୍ତ ରୂପର।
ତଥାପି ଭକ୍ତଵାତ୍ସଲ୍ଯାତ୍କିଞ୍ଚିତ୍କିଞ୍ଚିଦଥୋଚ୍ଯତେ । ଶୃଣୁଷ୍ଵାଵହିତୋ ଭୂତ୍ଵା ନଗରାଜ ଵଚୋ ମମ
ତଥାପି, ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଭଲପାଇ, କିଛି କଥା କୁହୁଛି। ନଗରାଜ, ମୋ କଥା ମନ ଲଗାଇ ଶୁଣ।
କୋଲାପୁରଂ ମହାସ୍ଥାନଂ ଯତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସଦା ସ୍ଥିତା । ମାତୁଃ ପୁରଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଚ ରେଣୁକାଧିଷ୍ଠିତଂ ପରମ୍
କୋଳାପୁର ଏକ ବଡ଼ ସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସଦା ବସିଛନ୍ତି। ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ଥାନ ହେଉଛି ମାଆଙ୍କର ସ୍ଥାନ, ଯାହା ରେଣୁକା ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ।
ତୁଲଜାପୁରଂ ତୃତୀଯଂ ସ୍ଯାତ୍ସପ୍ତଶୃଙ୍ଗଂ ତଥୈଵ ଚ । ହିଙ୍ଗୁଲାଯା ମହାସ୍ଥାନଂ ଜ୍ଵାଲାମୁଖ୍ଯାସ୍ତଥୈଵ ଚ
ତୃତୀୟ ହେଉଛି ତୁଳଜାପୁର, ଏହାପରେ ସପ୍ତଶୃଙ୍ଗ। ହିଙ୍ଗୁଳାଙ୍କର ବଡ଼ ସ୍ଥାନ ଓ ଜ୍ୱାଳାମୁଖୀଙ୍କର ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ।
ଶକମ୍ଭର୍ଯାଃ ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ଭ୍ରାମର୍ଯାଃ ସ୍ଥାନମୁତ୍ତମମ୍ । ଶ୍ରୀରକ୍ତଦନ୍ତିକାସ୍ଥାନଂ ଦୁର୍ଗାସ୍ଥାନଂ ତଥୈଵ ଚ
ଶାକମ୍ଭରୀଙ୍କ ପରମ ସ୍ଥାନ, ଭ୍ରାମରୀଙ୍କ ଉତ୍ତମ ସ୍ଥାନ, ଶ୍ରୀ ରକ୍ତଦନ୍ତିକାଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଓ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ।
ଵିନ୍ଧ୍ଯାଚଲନିଵାସିନ୍ଯାଃ ସ୍ଥାନଂ ସର୍ଵୋତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍ । ଅନ୍ନପୂର୍ଣମହାସ୍ଥାନଂ କାଞ୍ଚୀପୁରମନୁତ୍ତମମ୍
ବିନ୍ଧ୍ୟାଚଳରେ ବସିଥିବା ଦେବୀଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ, ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍କର ବଡ଼ ସ୍ଥାନ ଓ କାଞ୍ଚୀପୁର ଅପୂର୍ବ ସ୍ଥାନ।
ଭୀମାଦେଵ୍ଯାଃ ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ଵିମଲାସ୍ଥାନମେଵ ଚ । ଶ୍ରୀଚନ୍ଦ୍ରଲାମହାସ୍ଥାନଂ କୌଶିକୀସ୍ଥାନମେଵ
ଭୀମାଦେବୀଙ୍କ ପରମ ସ୍ଥାନ, ବିମଳାଙ୍କ ସ୍ଥାନ, ଶ୍ରୀଚନ୍ଦ୍ରଳାଙ୍କ ବଡ଼ ସ୍ଥାନ ଓ କୌଶିକୀଙ୍କ ସ୍ଥାନ।
ନୀଲାମ୍ବାଯାଃ ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ନୀଲପର୍ଵତମସ୍ତକେ । ଜାମ୍ବୂନଦେଶ୍ଵରୀସ୍ଥାନଂ ତଥା ଶ୍ରୀନଗରଂ ଶୁଭମ୍
ନୀଳପର୍ବତ ଶିଖରେ ନୀଳାମ୍ବାଙ୍କ ପରମ ସ୍ଥାନ, ଜାମ୍ବୂନାଦେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଓ ଶୁଭ ଶ୍ରୀନଗର।
ଗୁହ୍ଯକାଲ୍ଯା ମହାସ୍ଥାନଂ ନେପାଲେ ଯତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ । ମୀନାକ୍ଷ୍ଯାଃ ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ଯଚ୍ଚ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଚିଦମ୍ବରେ
ନେପାଳରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଗୁହ୍ୟକାଳୀଙ୍କ ବଡ଼ ସ୍ଥାନ, ମୀନାକ୍ଷୀଙ୍କ ପରମ ସ୍ଥାନ ଓ ଚିଦମ୍ବରରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ସ୍ଥାନ।
ଵେଦାରଣ୍ଯଂ ମହାସ୍ଥାନଂ ସୁନ୍ଦର୍ଯାଃ ସମଧିଷ୍ଠିତମ୍ । ଏକାମ୍ବରଂ ମହାସ୍ଥାନଂ ପରଶକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ବେଦାରଣ୍ୟ ଏକ ମହାପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ଯାହା ସୁନ୍ଦରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଏକାମ୍ବର ମଧ୍ୟ ଏକ ମହାସ୍ଥାନ, ଯାହା ପରାଶକ୍ତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
ମହାଲସା ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ଯୋଗେଶ୍ଵର୍ଯାସ୍ତଥୈଵ ଚ । ତଥା ନୀଲସରସ୍ଵତ୍ଯାଃ ସ୍ଥାନଂ ଚୀନେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ମହାଲସାଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ ଓ ଏହିପରି ଯୋଗେଶ୍ୱରୀଙ୍କର ସ୍ଥାନ ଅଛି। ଏହିପରି ନୀଳସରସ୍ୱତୀଙ୍କର ସ୍ଥାନ ଚୀନ ଦେଶରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଵୈଦ୍ଯନାଥେ ତୁ ବଗଲାସ୍ଥାନଂ ସର୍ଵୋତ୍ତମଂ ମତମ୍ । ଶ୍ରୀମଚ୍ଛ୍ରୀଭୁଵନେଶ୍ଵର୍ଯା ମଣିଦ୍ଵୀପଂ ମମ ସ୍ମୃତମ୍
ବୈଦ୍ୟନାଥରେ ବଗଳାଙ୍କର ସ୍ଥାନ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ଶ୍ରୀମତ୍ ଭୁବନେଶ୍ୱରୀଙ୍କର ମଣିଦ୍ୱୀପକୁ ମୁଁ ସ୍ମରଣ କରେ।
ଶ୍ରୀମତ୍ତ୍ରିପୁରଭୈରଵ୍ଯାଃ କାମାଖ୍ଯାଯୋନିମଣ୍ଡଲମ୍ । ଭୂମଣ୍ଡଲେ କ୍ଷେତ୍ରରତ୍ନଂ ମହାମାଯାଧିଵାସିତମ୍
ଶ୍ରୀମତ୍ ତ୍ରିପୁରାଭୈରବୀଙ୍କର କାମାଖ୍ୟା ଯୋନିମଣ୍ଡଳ ଭୂମିରେ କ୍ଷେତ୍ରମାଣିକ ଭାବରେ ଅଛି, ଯାହା ମହାମାୟାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଧିଷ୍ଠିତ।
ନାତଃ ପରତରଂ ସ୍ଥାନଂ କ୍ଵଚିଦସ୍ତି ଧରାତଲେ । ପ୍ରତିମାସଂ ଭଵେଦ୍ଦେଵୀ ଯତ୍ର ସାକ୍ଷାଦ୍ରଜସ୍ଵଲା
ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ଭୂମିରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ଦେବୀ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରତିମାସ ରଜସ୍ୱଳା ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି।
ତତ୍ରତ୍ଯା ଦେଵତାଃ ସର୍ଵାଃ ପର୍ଵତାତ୍ମକତାଂ ଗତାଃ । ପର୍ଵତେଷୁ ଵସନ୍ତ୍ଯେଵ ମହତ୍ଯୋ ଦେଵତା ଅପି
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ପାହାଡ଼ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ବଡ଼ ବଡ଼ ଦେବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ବାସ କରନ୍ତି।
ତତ୍ରତ୍ଯା ପୃଥିଵୀ ସର୍ଵା ଦେଵୀରୂପା ସ୍ମୃତା ବୁଧୈଃ । ନାତଃ ପରତରଂ ସ୍ଥାନଂ କାମାଖ୍ଯାଯୋନିମଣ୍ଡଲାତ୍
ସେଠାର ସମସ୍ତ ଭୂମିକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଦେବୀର ରୂପ ଭାବେ ମନନ୍ତି। କାମାଖ୍ୟା ଯୋନିମଣ୍ଡଳଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନାହିଁ।
ଗାଯତ୍ର୍ଯାଶ୍ଚ ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ଶ୍ରୀମତ୍ପୁଷ୍କରମୀରିତମ୍ । ଅମରେଶେ ଚଣ୍ଡିକା ସ୍ଯାତ୍ପ୍ରଭାସେ ପୁଷ୍କରେକ୍ଷିଣୀ
ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ହେଉଛି ପୁଷ୍କର, ଯାହା ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଅମରେଶରେ ଚଣ୍ଡିକା ଅଛନ୍ତି, ପ୍ରଭାସରେ ପୁଷ୍କରେକ୍ଷିଣୀ ଅଛନ୍ତି।