ମାତ୍ସର୍ଯକ୍ରୋଧଯୁକ୍ତୋ ଯସ୍ତସ୍ଯ ଭକ୍ତିସ୍ତୁ ତାମସୀ । ପରପୀଡାଦିରହିତଃ ସ୍ଵକଲ୍ଯାଣାର୍ଥମେଵ ଚ
ଯିଏ ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଆ, ସେଉଁଠାରେ ଭକ୍ତି ତାମସିକ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ନାହିଁ ଏବଂ ନିଜ ଭଲ ପାଇଁ କରାଯାଏ—
ନିତ୍ଯଂ ସକାମୋ ହୃଦଯଂ ଯଶୋଽର୍ଥୀ ଭୋଗଲୋଲୁପଃ । ତତ୍ତତ୍ଫଲସମାଵାପ୍ତ୍ଯୈ ମାମୁପାସ୍ତେଽତିଭକ୍ତିତଃ
ଯିଏ ସଦା ଇଚ୍ଛାଶୀଳ, ଯଶ, ଧନ ଓ ଭୋଗ ପାଇଁ ଆସା କରେ, ଏବଂ ଏହିଠାରେ ଉପଯୁକ୍ତ ଫଳ ପାଇଁ ମୋତେ ଗଭୀର ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରେ—
ଭେଦବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତୁ ମାଂ ସ୍ଵସ୍ମାଦନ୍ଯାଂ ଜାନାତି ପାମରଃ । ତସ୍ଯ ଭକ୍ତିଃ ସମାଖ୍ଯାତା ନଗାଧିପ ତୁ ରାଜସୀ
ଯିଏ ଅଜ୍ଞାନୀ ହୋଇ ମୋତେ ନିଜଠାରୁ ଅଲଗା ବୋଲି ଭାବେ, ତାଙ୍କର ଭକ୍ତି, ହେ ପାହାଡ଼ର ରାଜା, ରାଜସିକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପରମେଶାର୍ପଣଂ କର୍ମ ପାପସଙ୍କ୍ଷାଲନାଯ ଚ । ଵେଦୋକ୍ତତ୍ଵାଦଵଶ୍ଯଂ ତତ୍କର୍ତଵ୍ଯଂ ତୁ ମଯାନିଶମ୍
ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେଇ କରାଯାଉଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ପାପ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ, କାରଣ ଏହା ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ, ମୋର ଦ୍ୱାରା ସଦା କରିବା ଦରକାର।
ଇତି ନିଶ୍ଚିତବୁଦ୍ଧିସ୍ତୁ ଭେଦବୁଦ୍ଧିମୁପାଶ୍ରିତଃ । କରୋତି ପ୍ରୀତଯେ କର୍ମ ଭକ୍ତିଃ ସା ନଗ ସତ୍ତ୍ଵିକୀ
ଯିଏ ନିଶ୍ଚିତ ମନେ ମୋ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଯଦିଓ ସେ ଭିନ୍ନତା ଭାବ ଧରିଛି—ତାଙ୍କର ଭକ୍ତି, ହେ ପାହାଡ଼ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସାତ୍ତ୍ୱିକ।
ପରଭକ୍ତେଃ ପ୍ରାପିକେଯଂ ଭେଦବୁଦ୍ଧ୍ଯଵଲମ୍ବନାତ୍ । ପୂର୍ଵପ୍ରୋକ୍ତେ ହ୍ଯୁଭେ ଭକ୍ତୀ ନ ପରପ୍ରାପିକେ ମତେ
ଏହି ଭକ୍ତି, ଭିନ୍ନତା ଭାବ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ପରା ଭକ୍ତିକୁ ନେଇଯାଏ; କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଥିବା ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଭକ୍ତି ପରମ ପ୍ରାପ୍ତିକୁ ନେଇଯାଏ ନାହିଁ।
ଅଧୁନା ପରଭକ୍ତିଂ ତୁ ପ୍ରୋଚ୍ଯମାନାଂ ନିବୋଧ ମେ । ମଦ୍ଗୁଣଶ୍ରଵଣଂ ନିତ୍ଯଂ ମମ ନାମାନୁକୀର୍ତନମ୍
ଏବେ ମୋ ପରା ଭକ୍ତି ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ନିତ୍ୟ ମୋର ଗୁଣ ଶୁଣିବା, ମୋର ନାମ ସମ୍ପ୍ରତି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା—
କଲ୍ଯାଣଗୁଣରତ୍ନାନାମାକରାଯାଂ ମଯି ସ୍ଥିରମ୍ । ଚେତସୋ ଵର୍ତନଂ ଚୈଵ ତୈଲଧାରାସମଂ ସଦା
ମୋ ଭଳି ଶୁଭ ଗୁଣ ଓ ରତ୍ନର ଖଣ୍ଡରେ ମନକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ରଖିବା, ଏବଂ ସଦା ତେଲ ଧାରା ପରି ଅଟୁଟ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିବା।
ହେତୁସ୍ତୁ ତତ୍ର କୋ ଵାପି ନ କଦାଚିଦ୍ଭଵେଦପି । ସାମୀପ୍ଯସାର୍ଷ୍ଟିସାଯୁଜ୍ଯସାଲୋକ୍ଯାନାଂ ନ ଚୈଷଣା
ସେଠାରେ କୌଣସି କାରଣ କିମ୍ବା ଲାଭ ଅଛି ନାହିଁ, ଏବଂ ସାମୀପ୍ୟ, ସାର୍ଷ୍ଟି, ସାୟୁଜ୍ୟ, ସାଲୋକ୍ୟ ପାଇଁ କୌଣସି ଆଶା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ମତ୍ସେଵାତୋଽଧିକଂ କିଞ୍ଚିନ୍ନୈଵ ଜାନାତି କର୍ହିଚିତ୍ । ସେଵ୍ଯସେଵକତାଭାଵାତ୍ତତ୍ର ମୋକ୍ଷଂ ନ ଵାଞ୍ଛତି
ମୋ ସେବା ଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ଜାଣେ ନାହିଁ; ସେଠାରେ ସେବକ ଓ ସେବ୍ୟର ଭିନ୍ନତା ନଥିବାରୁ, ସେ ମୋକ୍ଷ ଆଶା କରେ ନାହିଁ।
ପରାନୁରକ୍ତ୍ଯା ମାମେଵ ଚିନ୍ତଯେଦ୍ଯୋ ହ୍ଯତନ୍ଦ୍ରିତଃ । ସ୍ଵାଭେଦେନୈଵ ମାଂ ନିତ୍ଯଂ ଜାନାତି ନ ଵିଭେଦତଃ
ଯିଏ ପରମ ପ୍ରେମରେ ଅବିରତ ଭାବେ ମୋତେ ଚିନ୍ତା କରେ, ସେ ନିଜକୁ ମୋ ସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ଜାଣେ, ଭିନ୍ନତା ଭାବେ ନୁହେଁ।
ମଦ୍ରୂପତ୍ଵେନ ଜୀଵାନାଂ ଚିନ୍ତନଂ କୁରୁତେ ତୁ ଯଃ । ଯଥା ସ୍ଵସ୍ଯାତ୍ମନି ପ୍ରୀତିସ୍ତଥୈଵ ଚ ପରାତ୍ମନି
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ମୋର ରୂପ ବୋଲି ଭାବେ, ଯେପରି ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ପ୍ରେମ ଅଛି, ସେପରି ପରମ ଆତ୍ମାରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରେମ ଅନୁଭବ କରେ।
ଚୈତନ୍ଯସ୍ଯ ସମାନତ୍ଵାନ୍ନ ଭେଦଂ କୁରୁତେ ତୁ ଯଃ । ସର୍ଵତ୍ର ଵର୍ତମାନାନାଂ ସର୍ଵରୂପାଂ ଚ ସର୍ଵଦା
ଚେତନା ସମତା ଥିବାରୁ, ସେ କେବେ ଭିନ୍ନତା କରେ ନାହିଁ; ସେ ସମସ୍ତ ରୂପ ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ସବୁଠାରେ ଥିବା ବୋଲି ଦେଖେ।
ନମତେ ଯଜତେ ଚୈଵାପ୍ଯାଚାଣ୍ଡାଲାନ୍ତମୀଶ୍ଵର । ନ କୁତ୍ରାପି ଦ୍ରୋହବୁଦ୍ଧିଂ କୁରୁତେ ଭେଦଵର୍ଜନାତ୍
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ, ଚଣ୍ଡାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ, ନମସ୍କାର ଓ ପୂଜା କରେ, ଏବଂ ଭିନ୍ନତା ଛାଡ଼ିଦେଇ, କେଉଁଠିଓ ଦ୍ୱେଷ ଭାବ ଧରେ ନାହିଁ।
ମତ୍ସ୍ଥାନଦର୍ଶନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ମଦ୍ଭକ୍ତଦର୍ଶନେ ତଥା । ମଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରଶ୍ରଵଣେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ମନ୍ତ୍ରତନ୍ତ୍ରାଦିଷୁ ପ୍ରଭୋ
ମୋ ନିବାସ ସ୍ଥାନ ଦେଖିବାରେ, ମୋ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖିବାରେ, ମୋ ଶାସ୍ତ୍ର ଶୁଣିବାରେ, ମନ୍ତ୍ର ତନ୍ତ୍ର ଇତ୍ୟାଦିରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖେ, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ମାଯି ପ୍ରେମାକୁଲମତୀ ରୋମାଞ୍ଚିତତନୁଃ ସଦା । ପ୍ରେମାଶ୍ରୁଜଲପୂର୍ଣାକ୍ଷଃ କଣ୍ଠଗଦ୍ଗଦନିସ୍ଵନଃ
ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରେମରେ ତାଙ୍କର ମନ ଭରିଯାଏ, ଦେହ ସଦା ରୋମାଞ୍ଚିତ, ଚକ୍ଷୁ ଭରି ପ୍ରେମାଶ୍ରୁ ଝରେ, ଗଳା ଗଭୀର ଭାବରେ ଅଟକିଯାଏ।
ଅନନ୍ଯେନୈଵ ଭାଵେନ ପୂଜଯେଦ୍ଯୋ ନଗାଧିପ । ମାମୀଶ୍ଵରୀଂ ଜଗଦ୍ଯୋନିଂ ସର୍ଵକାରଣକାରଣମ୍
ଯେଉଁଠି ମୋତେ, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ ଓ ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ସ ଭାବରେ, ଅଞ୍ୟ କିଛି ଚିନ୍ତା ନ କରି, ଅଖଣ୍ଡ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରେ, ଓ ପାହାଡ଼ର ମହାରାଜ, ସେ ମୋତେ ଇଶ୍ୱରୀ ଭାବରେ ପୂଜା କରେ।
ଵ୍ରତାନି ମମ ଦିଵ୍ଯାନି ନିତ୍ଯନୈମିତ୍ତିକାନ୍ଯପି । ନିତ୍ଯଂ ଯଃ କୁରୁତେ ଭକ୍ତ୍ଯା ଵିତ୍ତଶାଠ୍ଯଵିଵର୍ଜିତଃ
ଯେଉଁଠି ମୋର ଦିବ୍ୟ ଉପବାସଗୁଡ଼ିକ, ନିତ୍ୟ ଓ ବିଶେଷ ଦିନର, ଭକ୍ତି ସହିତ ଏବଂ ଧନ ନେଇ କୌଶଳ ନ କରି, ସେ ପ୍ରତିଦିନ କରେ।
ମଦୁତ୍ସଵଦିଦୃକ୍ଷା ଚ ମଦୁତ୍ସଵକୃତିସ୍ତଥା । ଜାଯତେ ଯସ୍ଯ ନିଯତଂ ସ୍ଵଭାଵାଦେଵ ଭୂଧର
ପାହାଡ଼, ଯେଉଁ ଲୋକରେ ମୋର ଉତ୍ସବ ଦେଖିବା ଆଶା ଓ ଉତ୍ସବ କରିବା ଆଚରଣ ସ୍୵ଭାବିକ ଭାବରେ ନିରନ୍ତର ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।
ଉଚ୍ଚୈର୍ଗାଯଂଶ୍ଚ ନାମାନି ମମୈଵ ଖଲୁ ନୃତ୍ଯତି । ଅହଙ୍କାରାଦିରହିତୋ ଦେହତାଦାତ୍ମ୍ଯଵର୍ଜିତଃ
ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ମୋର ନାମଗୁଡ଼ିକ ଗାଇ ନୃତ୍ୟ କରେ, ଏବଂ ଅହଂକାର ଓ ଦେହ ନେଇ ଅଭିମାନ ନଥାଏ।
ପ୍ରାରବ୍ଧେନ ଯଥା ଯଚ୍ଚ କ୍ରିଯତେ ତତ୍ତଥା ଭଵେତ୍ । ନ ମେ ଚିନ୍ତାସ୍ତି ତତ୍ରାପି ଦେହସଂରକ୍ଷଣାଦିଷୁ
ଯେଉଁଠି ଭାଗ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଯାହା କରାଯାଏ, ତାହା ହେଉ। ମୋତେ ଦେହ ରକ୍ଷା ଓ ଏପରି କିଛି ଦିନିଆ ଚିନ୍ତା ନାହିଁ।
ଇତି ଭକ୍ତିସ୍ତୁ ଯା ପ୍ରୋକ୍ତା ପରଭକ୍ତିସ୍ତୁ ସା ସ୍ମୃତା । ଯସ୍ଯାଂ ଦେଵ୍ଯତିରିକ୍ତଂ ତୁ ନ କିଞ୍ଚିଦପି ଭାଵ୍ଯତେ
ଏହି ଭକ୍ତି ଯାହା ବର୍ଣ୍ନିତ ହେଲା, ସେହି ପରା ଭକ୍ତି ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ଯେଉଁଠି ଦେବୀ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଛି ଚିନ୍ତା ନହୁଏ।
ଇତ୍ଥଂ ଜାତା ପରା ଭକ୍ତିର୍ଯସ୍ଯ ଭୂଧର ତତ୍ତ୍ଵତଃ । ତଦୈଵ ତସ୍ଯ ଚିନ୍ମାତ୍ରେ ମଦ୍ରୂପେ ଵିଲଯୋ ଭଵେତ୍
ପାହାଡ଼, ଯେଉଁଠି ଏପରି ପରା ଭକ୍ତି ତଥ୍ୟରେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ସେ ଲୋକ ମୋର ଚିତ୍ସ୍ୱରୂପରେ ବିଲିନ ହୋଇଯାଏ।
ଭକ୍ତେସ୍ତୁ ଯା ପରା କାଷ୍ଠା ସୈଵ ଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ । ଵୈରାଗ୍ଯସ୍ଯ ଚ ସୀମା ସା ଜ୍ଞାନେ ତଦୁଭଯଂ ଯତଃ
ଭକ୍ତିର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାକୁ ଜ୍ଞାନ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ, ଏହି ଅବସ୍ଥା ଭାବରେ ବିରାଗର ସୀମା ମଧ୍ୟ ଏହି ଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଭକ୍ତୌ କୃତାଯାଂ ଯସ୍ଯାପି ପ୍ରାରବ୍ଧଵଶତୋ ନଗ । ନ ଜାଯତେ ମମ ଜ୍ଞାନଂ ମଣିଦ୍ଵୀପଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ପାହାଡ଼, ଯଦି ଭକ୍ତି କରିଥିବା ଲୋକରେ ଭାଗ୍ୟ କାରଣରୁ ମୋର ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ ନହୁଏ, ତେବେ ସେ ମଣିଦ୍ୱୀପକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵାଖିଲାନ୍ଭୋଗାନନିଚ୍ଛନ୍ନପି ଚର୍ଚ୍ଛତି । ତଦନ୍ତେ ମମ ଚିଦ୍ରୂପଜ୍ଞାନଂ ସମ୍ଯଗ୍ଭଵେନ୍ନଗ
ସେଉଁଠି ଗଲା ପରେ, ଚାହିବା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରେ; ତାହାର ଶେଷରେ, ପାହାଡ଼, ମୋର ଚିତ୍ସ୍ୱରୂପର ସଠିକ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।
ତେନ ମୁକ୍ତଃ ସଦୈଵ ସ୍ଯାଜ୍ଜ୍ଞାନାନ୍ମୁକ୍ତିର୍ନ ଚାନ୍ଯଥା । ଇହୈଵ ଯସ୍ଯ ଜ୍ଞାନଂ ସ୍ଯାଦ୍ଧୃଦ୍ଗତପ୍ରତ୍ଯଗାତ୍ମନଃ
ସେ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସଦା ମୁକ୍ତ ରହେ; ଜ୍ଞାନ ଛଡ଼ା ମୁକ୍ତି ହୁଏନାହିଁ। ଏଠାରେ ଯାହାର ହୃଦୟରେ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ତାହା ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ହୁଏ।
ମମ ସଂଵିତ୍ପରତନୋସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରାଣା ଵ୍ରଜନ୍ତି ନ । ବ୍ରହ୍ମୈଵ ସଂସ୍ତଦାପ୍ନୋତି ବ୍ରହ୍ମୈଵ ବ୍ରହ୍ମ ଵେଦ ଯଃ
ଯେଉଁଠି ଜୀବନ ମୋର ଜ୍ଞାନରେ ନିର୍ଭର କରେ, ତାହାର ପ୍ରାଣ ବିଦା ହୁଏନାହିଁ; ସେ ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ; ଯେ ବ୍ରହ୍ମ ଜାଣିଥାଏ, ସେ ବ୍ରହ୍ମ ହୋଇଯାଏ।
କଣ୍ଠଚାମୀକରସମମଜ୍ଞାନାତ୍ତୁ ତିରୋହିତମ୍ । ଜ୍ଞାନାଦଜ୍ଞାନନାଶେନ ଲବ୍ଧମେଵ ହି ଲଭ୍ଯତେ
ଗଳାରେ ପିନ୍ଧିଥିବା ସୁନା ଭଳି, ଅଜ୍ଞାନରେ ଲୁଚି ଯାଏ; ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଅଜ୍ଞାନ ନଶ୍ଟ ହେଲେ, ଏହି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।
ଵିଦିତାଵିଦିତାଦନ୍ଯନ୍ନଗୋତ୍ତମ ଵପୁର୍ମମ । ଯଥାଦର୍ଶେ ତଥାତ୍ମନି ଯଥା ଜଲେ ତଥା ପିତୃଲୋକେ
ପାହାଡ଼ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜଣା ଓ ଅଜଣା ଭିତରେ ମୋର ରୂପ ଅନ୍ୟ; ଏହା ଦର୍ପଣରେ ଦେଖିବା ଭଳି, ଜଳରେ ଦେଖିବା ଭଳି, ପିତୃଲୋକରେ ଦେଖିବା ଭଳି ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।