ଦ୍ଵିତୀଯାଦ୍ଵୈ ଭଯଂ ରାଜଂସ୍ତଦଭାଵାଦ୍ ବିଭେତି ନ । ନ ତଦ୍ଵିଯୋଗୋ ମେଽପ୍ଯସ୍ତି ମଦ୍ଵିଯୋଗୋଽପି ତସ୍ଯ ନ
ଦ୍ୱିତୀୟତାରୁ ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ରାଜାନ୍, ଯେଉଁଠାରେ ଦ୍ୱିତୀୟତା ନାହିଁ, ସେଠାରେ କେବେ ଭୟ ନାହିଁ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି କେବେ ଅଲଗା ହେଉନି, ସେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଛାଡ଼ି କେବେ ଅଲଗା ହୁଅନି।
ଅହମେଵ ସ ସୋଽହଂ ଵୈ ନିଶ୍ଚିତଂ ଵିଦ୍ଧି ପର୍ଵତ । ମଦ୍ଦର୍ଶନଂ ତୁ ତତ୍ର ସ୍ଯାଦ୍ଯତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ସ୍ଥିତୋ ମମ
ମୁଁ ସେଉଁଠି, ସେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ; ଏହି କଥାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଜାଣ, ପାର୍ବତ। ଯେଉଁଠାରେ ମୋ ଜ୍ଞାନୀ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ମୋର ଉପସ୍ଥିତି ରହିଥାଏ।
ନାହଂ ତୀର୍ଥେ ନ କୈଲାସେ ଵୈକୁଣ୍ଠେ ଵା ନ କର୍ହିଚିତ୍ । ଵସାମି କିନ୍ତୁ ମଜ୍ଜ୍ଞାନିହୃଦଯାମ୍ଭୋଜମଧ୍ଯମେ
ମୁଁ କେବେ ତୀର୍ଥରେ, କେବେ କୈଳାସରେ, କିମ୍ବା ବୈକୁଣ୍ଠରେ ବସୁନି। ମୁଁ ମୋ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ହୃଦୟର କମଳ ମଧ୍ୟରେ ବସେ।
ମତ୍ପୂଜାକୋଟିଫଲଦଂ ସକୃନ୍ମଜ୍ଜ୍ଞାନିନୋଽର୍ଚନମ୍ । କୁଲଂ ପଵିତ୍ରଂ ତସ୍ଯାସ୍ତି ଜନନୀ କୃତକୃତ୍ଯକା
ମୋ ଜ୍ଞାନୀ ଯେଉଁଠି ଏକଥର ମୋର ଉପାସନା କରେ, ସେଥିରେ କୋଟି କୋଟି ଉପାସନାର ଫଳ ମିଳେ। ତାଙ୍କର କୁଳ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ତାଙ୍କର ମାଆ ଜୀବନ ସଫଳ କରିଥାନ୍ତି।
ଵିଶ୍ଵମ୍ଭରା ପୁଣ୍ଯଵତୀ ଚିଲ୍ଲଯୋ ଯସ୍ଯ ଚେତସଃ । ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନଂ ତୁ ଯତ୍ପୃଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯା ପର୍ଵତସତ୍ତମ
ଯେଉଁଠାରେ ଏମିତି ମନ ରହିଛି, ସେ ଭୂମି ପୁଣ୍ୟ ଏବଂ ପବିତ୍ର। ହେ ପାର୍ବତ, ତୁମେ ଯେଉଁ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନ ବିଷୟରେ ପଚାରିଛ, ସେଇ ଅଟୁଟ।
କଥିତଂ ତନ୍ମଯା ସର୍ଵଂ ନାତୋ ଵକ୍ତଵ୍ଯମସ୍ତି ହି । ଇଦଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠାଯ ପୁତ୍ରାଯ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତାଯ ଶୀଲିନେ
ମୁଁ ସବୁ କଥା କହିଦେଇଛି, ଏଠାରେ ଆଉ କିଛି କହିବାକୁ ଅଛିନାହିଁ। ଏହି ଉପଦେଶ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଏବଂ ଶିଳ୍ବାନ୍ ବଡ଼ ପୁଅକୁ କହିବା ଉଚିତ।
ଶିଷ୍ଯାଯ ଚ ଯଥୋକ୍ତାଯ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ନାନ୍ଯଥା କ୍ଵଚିତ୍ । ଯସ୍ଯ ଦେଵେ ପରା ଭକ୍ତିର୍ଯଥା ଦେଵେ ତଥା ଗୁରୌ
ଏହି ଉପଦେଶ ଏମିତି ଶିଷ୍ୟକୁ କହିବା ଉଚିତ, ଯିଏ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସରେ କାମ କରେ; ଅନ୍ୟଥା କେବେ ନୁହେଁ। ଯାହାଙ୍କର ଦେବତା ପ୍ରତି ଯେପରି ଶ୍ରଦ୍ଧା, ସେପରି ଗୁରୁ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ତସ୍ଯୈତେ କଥିତା ହ୍ଯର୍ଥାଃ ପ୍ରକାଶନ୍ତେ ମହାତ୍ମନଃ । ଯେନୋପଦିଷ୍ଟା ଵିଦ୍ଯେଯଂ ସ ଏଵ ପରମେଶ୍ଵରଃ
ଏମିତି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପାଖରେ ଏହି ଅର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ। ଯିଏ ଏହି ବିଦ୍ୟା ଦେଇଛନ୍ତି, ସେ ନିଜେ ପରମେଶ୍ୱର।
ଯସ୍ଯାଯଂ ସୁକୃତଂ କର୍ତୁମସମର୍ଥସ୍ତତୋ ଋଣୀ । ପିତ୍ରୋରପ୍ଯଧିକଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଜନ୍ମପ୍ରଦାଯକଃ
ଏହି ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିଲେ ନୁହେଁ, ସେ ଋଣୀ ହୁଏ। ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମ ଜନ୍ମ ଦେଇଥାଏ, ସେ ପିତାମାତାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼।
ପିତୃଜାତଂ ଜନ୍ମ ନଷ୍ଟଂ ନେତ୍ଥଂ ଜାତଂ କଦାଚନ । ତସ୍ମୈ ନ ଦ୍ରୁହ୍ଯେଦିତ୍ଯାଦି ନିଗମୋଽପ୍ଯଵଦନ୍ନଗ
ପିତାମାତାଠାରୁ ମିଳିଥିବା ଜନ୍ମ ଶେଷ ହୁଏ, ସେପରି ଜନ୍ମ ପୁନି କେବେ ହୁଏନାହିଁ। ତେଣୁ, ତାଙ୍କୁ କେବେ ଅପକାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହିପରି ଶାସ୍ତ୍ର କହିଛି, ପାର୍ବତ।
ତସ୍ମାଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରସ୍ଯ ସିଦ୍ଧାନ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଦାତା ଗୁରୁଃ ପରଃ । ଶିଵେ ରୁଷ୍ଟେ ଗୁରୁସ୍ତ୍ରାତା ଗୁରୌ ରୁଷ୍ଟେ ନ ଶଙ୍କରଃ
ତେଣୁ, ଶାସ୍ତ୍ରର ନିଷ୍କର୍ଷ ହେଉଛି, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମ ଦେଇଥାଏ, ସେ ଗୁରୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ଶିବ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଗୁରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଗୁରୁ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଶିବ ମଧ୍ୟ କିଛି କରନ୍ତିନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଶ୍ରୀଗୁରୁଂ ତୋଷଯେନ୍ନଗ । କାଯେନ ମନସା ଵାଚା ସର୍ଵଦା ତତ୍ପରୋ ଭଵେତ୍
ତେଣୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଶ୍ରୀଗୁରୁଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ, ପାର୍ବତ। ଦେହ, ମନ ଓ ଭାଷା ଦ୍ୱାରା ସଦା ତାଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାରେ ରହିବା ଉଚିତ।
ଅନ୍ଯଥା ତୁ କୃତଘ୍ନଃ ସ୍ଯାତ୍କୃତଘ୍ନେ ନାସ୍ତି ନିଷ୍କୃତିଃ । ଇନ୍ଦ୍ରେଣାଥର୍ଵଣାଯୋକ୍ତା ଶିରଶ୍ଛେଦପ୍ରତିଜ୍ଞଯା
ଅନ୍ୟଥା, ମଣିଷ ଅକୃତଜ୍ଞ ହୁଏ, ଅକୃତଜ୍ଞଙ୍କ ପାଇଁ କେବେ ମୁକ୍ତି ନାହିଁ। ଇନ୍ଦ୍ର ଅଥର୍ବଣଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ କାଟିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ସହ କହିଥିଲେ।
ଅଶ୍ଵିଭ୍ଯାଂ କଥନେ ତସ୍ଯ ଶିରଶ୍ଛିନ୍ନଂ ଚ ଵଜ୍ରିଣା । ଅଶ୍ଵୀଯଂ ତଚ୍ଛିରୋ ନଷ୍ଟଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୈଦ୍ଯୌ ସୁରୋତ୍ତମୌ
ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କୁ କଥା କହିବା ସମୟରେ, ବଜ୍ରଧାରୀ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ। ଦେଖିଲେ ଯେ, ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ହରାଇଗଲା, ସେଇ ଦୁଇ ଦେବ ଚିକିତ୍ସକ।
ପୁନଃ ସଂଯୋଜିତଂ ସ୍ଵୀଯଂ ତାଭ୍ଯାଂ ମୁନିଶିରସ୍ତଦା । ଇତି ସଙ୍କଟସମ୍ପାଦ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯା ନଗାଧିପ । ଲବ୍ଧା ଯେନ ସ ଧନ୍ଯଃ ସ୍ଯାତ୍କୃତକୃତ୍ଯଶ୍ଚ ଭୂଧର
ତାପରେ, ସେଇ ଦୁଇଝଣେ ମୁନିଙ୍କର ନିଜ ମୁଣ୍ଡକୁ ପୁଣି ଯୋଡ଼ିଦେଲେ। ଏଭଳି କଷ୍ଟ ସହି ଥିବା ପରେ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନ ମିଳିଲା, ପାହାଡ଼ର ମହାରାଜ। ଯିଏ ଏହା ପାଏ, ସେ ଧନ୍ୟ ଓ ଜୀବନ ସଫଳ।
ଇତି ଶ୍ରୀଦେଵୀଭାଗଵତେ ମହାପୁରାଣେଽଷ୍ଟାଦଶସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ସପ୍ତମସ୍କନ୍ଧେ ଦେଵୀଗୀତାଯାଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯୋପଦେଶଵର୍ଣନଂ ନାମ ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀଦେବୀଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ସପ୍ତମ ସ୍କନ୍ଧର ଦେବୀଗୀତାର 'ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନ ଉପଦେଶ' ନାମକ ଛଅତ୍ରିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଦେଵୀଗୀତାଯାଂ ଭକ୍ତିମହିମାଵର୍ଣନମ୍ ହିମାଲଯ ଉଵାଚ ସ୍ଵୀଯାଂ ଭକ୍ତିଂ ଵଦସ୍ଵାମ୍ବ ଯେନ ଜ୍ଞାନଂ ସୁଖେନ ହି । ଜାଯେତ ମନୁଜସ୍ଯାସ୍ଯ ମଧ୍ଯମସ୍ଯାଵିରାଗିଣଃ
ହିମାଳୟ କହିଲେ: ମାଆ, ତୁମର ଭକ୍ତି ବିଷୟରେ କହ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟମ ପ୍ରକୃତିର ଏବଂ ରାଗ ନଥିବା ମଣିଷରେ ସହଜରେ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ ମାର୍ଗାସ୍ତ୍ରଯୋ ମେ ଵିଖ୍ଯାତା ମୋକ୍ଷପ୍ରାପ୍ତୌ ନଗାଧିପ । କର୍ମଯୋଗୋ ଜ୍ଞାନଯୋଗୋ ଭକ୍ତିଯୋଗଶ୍ଚ ସତ୍ତମ
ଦେବୀ କହିଲେ: ମୋକ୍ଷ ପାଇବା ପାଇଁ ତିନିଟି ପଥ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଛି, ପାହାଡ଼ର ମହାରାଜ। କର୍ମର ପଥ, ଜ୍ଞାନର ପଥ ଓ ଭକ୍ତିର ପଥ, ଏହି ତିନିଟି ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ତ୍ରଯାଣାମପ୍ଯଯଂ ଯୋଗ୍ଯଃ କର୍ତୁଂ ଶକ୍ଯୋଽସ୍ତି ସର୍ଵଥା । ସୁଲଭତ୍ଵାନ୍ମାନସତ୍ଵାତ୍କାଯଚିତ୍ତାଦ୍ଯପୀଡନାତ୍
ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଏବଂ ସମୟ ସମୟରେ କରିପାରିବା, କାରଣ ଏହା ସହଜ, ମନସିକ ଏବଂ ଦେହ, ମନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦୁଃଖ ଦିଏ ନାହିଁ।
ଗୁଣଭେଦାନ୍ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ସା ଭକ୍ତିସ୍ତ୍ରିଵିଧା ମତା । ପରପୀଡାଂ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଦମ୍ଭଂ କୃତ୍ଵା ପୁରଃସରମ୍
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଗୁଣ ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିକୁ ତିନି ପ୍ରକାର ବୋଲି ମନାଯାଏ। ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେବା ପାଇଁ ଏବଂ ଦମ୍ଭ ଦେଖାଇ ସମ୍ମୁଖରେ କାମ କରାଯାଏ—
ମାତ୍ସର୍ଯକ୍ରୋଧଯୁକ୍ତୋ ଯସ୍ତସ୍ଯ ଭକ୍ତିସ୍ତୁ ତାମସୀ । ପରପୀଡାଦିରହିତଃ ସ୍ଵକଲ୍ଯାଣାର୍ଥମେଵ ଚ
ଯିଏ ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଆ, ସେଉଁଠାରେ ଭକ୍ତି ତାମସିକ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ନାହିଁ ଏବଂ ନିଜ ଭଲ ପାଇଁ କରାଯାଏ—
ନିତ୍ଯଂ ସକାମୋ ହୃଦଯଂ ଯଶୋଽର୍ଥୀ ଭୋଗଲୋଲୁପଃ । ତତ୍ତତ୍ଫଲସମାଵାପ୍ତ୍ଯୈ ମାମୁପାସ୍ତେଽତିଭକ୍ତିତଃ
ଯିଏ ସଦା ଇଚ୍ଛାଶୀଳ, ଯଶ, ଧନ ଓ ଭୋଗ ପାଇଁ ଆସା କରେ, ଏବଂ ଏହିଠାରେ ଉପଯୁକ୍ତ ଫଳ ପାଇଁ ମୋତେ ଗଭୀର ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରେ—
ଭେଦବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତୁ ମାଂ ସ୍ଵସ୍ମାଦନ୍ଯାଂ ଜାନାତି ପାମରଃ । ତସ୍ଯ ଭକ୍ତିଃ ସମାଖ୍ଯାତା ନଗାଧିପ ତୁ ରାଜସୀ
ଯିଏ ଅଜ୍ଞାନୀ ହୋଇ ମୋତେ ନିଜଠାରୁ ଅଲଗା ବୋଲି ଭାବେ, ତାଙ୍କର ଭକ୍ତି, ହେ ପାହାଡ଼ର ରାଜା, ରାଜସିକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପରମେଶାର୍ପଣଂ କର୍ମ ପାପସଙ୍କ୍ଷାଲନାଯ ଚ । ଵେଦୋକ୍ତତ୍ଵାଦଵଶ୍ଯଂ ତତ୍କର୍ତଵ୍ଯଂ ତୁ ମଯାନିଶମ୍
ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେଇ କରାଯାଉଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ପାପ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ, କାରଣ ଏହା ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ, ମୋର ଦ୍ୱାରା ସଦା କରିବା ଦରକାର।
ଇତି ନିଶ୍ଚିତବୁଦ୍ଧିସ୍ତୁ ଭେଦବୁଦ୍ଧିମୁପାଶ୍ରିତଃ । କରୋତି ପ୍ରୀତଯେ କର୍ମ ଭକ୍ତିଃ ସା ନଗ ସତ୍ତ୍ଵିକୀ
ଯିଏ ନିଶ୍ଚିତ ମନେ ମୋ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଯଦିଓ ସେ ଭିନ୍ନତା ଭାବ ଧରିଛି—ତାଙ୍କର ଭକ୍ତି, ହେ ପାହାଡ଼ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସାତ୍ତ୍ୱିକ।
ପରଭକ୍ତେଃ ପ୍ରାପିକେଯଂ ଭେଦବୁଦ୍ଧ୍ଯଵଲମ୍ବନାତ୍ । ପୂର୍ଵପ୍ରୋକ୍ତେ ହ୍ଯୁଭେ ଭକ୍ତୀ ନ ପରପ୍ରାପିକେ ମତେ
ଏହି ଭକ୍ତି, ଭିନ୍ନତା ଭାବ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ପରା ଭକ୍ତିକୁ ନେଇଯାଏ; କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଥିବା ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଭକ୍ତି ପରମ ପ୍ରାପ୍ତିକୁ ନେଇଯାଏ ନାହିଁ।
ଅଧୁନା ପରଭକ୍ତିଂ ତୁ ପ୍ରୋଚ୍ଯମାନାଂ ନିବୋଧ ମେ । ମଦ୍ଗୁଣଶ୍ରଵଣଂ ନିତ୍ଯଂ ମମ ନାମାନୁକୀର୍ତନମ୍
ଏବେ ମୋ ପରା ଭକ୍ତି ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ନିତ୍ୟ ମୋର ଗୁଣ ଶୁଣିବା, ମୋର ନାମ ସମ୍ପ୍ରତି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା—
କଲ୍ଯାଣଗୁଣରତ୍ନାନାମାକରାଯାଂ ମଯି ସ୍ଥିରମ୍ । ଚେତସୋ ଵର୍ତନଂ ଚୈଵ ତୈଲଧାରାସମଂ ସଦା
ମୋ ଭଳି ଶୁଭ ଗୁଣ ଓ ରତ୍ନର ଖଣ୍ଡରେ ମନକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ରଖିବା, ଏବଂ ସଦା ତେଲ ଧାରା ପରି ଅଟୁଟ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିବା।
ହେତୁସ୍ତୁ ତତ୍ର କୋ ଵାପି ନ କଦାଚିଦ୍ଭଵେଦପି । ସାମୀପ୍ଯସାର୍ଷ୍ଟିସାଯୁଜ୍ଯସାଲୋକ୍ଯାନାଂ ନ ଚୈଷଣା
ସେଠାରେ କୌଣସି କାରଣ କିମ୍ବା ଲାଭ ଅଛି ନାହିଁ, ଏବଂ ସାମୀପ୍ୟ, ସାର୍ଷ୍ଟି, ସାୟୁଜ୍ୟ, ସାଲୋକ୍ୟ ପାଇଁ କୌଣସି ଆଶା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ମତ୍ସେଵାତୋଽଧିକଂ କିଞ୍ଚିନ୍ନୈଵ ଜାନାତି କର୍ହିଚିତ୍ । ସେଵ୍ଯସେଵକତାଭାଵାତ୍ତତ୍ର ମୋକ୍ଷଂ ନ ଵାଞ୍ଛତି
ମୋ ସେବା ଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ଜାଣେ ନାହିଁ; ସେଠାରେ ସେବକ ଓ ସେବ୍ୟର ଭିନ୍ନତା ନଥିବାରୁ, ସେ ମୋକ୍ଷ ଆଶା କରେ ନାହିଁ।