ଵିଷ୍ଣୁନାଧିଷ୍ଠିତଂ ପଦ୍ମଂ ଵିଷ୍ଣ୍ଵାଲୋକନକାରଣମ୍ । ତଦୂର୍ଧ୍ଵେଽନାହତଂ ପଦ୍ମମୁଦ୍ଯଦାଦିତ୍ଯସନ୍ନିଭମ୍
ଏହି ପଦ୍ମ ଉପରେ ବିଷ୍ଣୁ ବିରାଜିତ, ଏହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖିବାର କାରଣ। ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ଅନାହତ ପଦ୍ମ ଅଛି, ଯାହା ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି।
କାଦିଠାନ୍ତଦଲୈରର୍କପତ୍ରୈଶ୍ଚ ସମଧିଷ୍ଠିତମ୍ । ତନ୍ମଧ୍ଯେ ବାଣଲିଙ୍ଗଂ ତୁ ସୂର୍ଯାଯୁତସମପ୍ରଭମ୍
ଏହି ପଦ୍ମ 'କ' ରୁ 'ଠ' ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅକ୍ଷର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣରେ ଅଛି। ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ବାଣ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ଯାହା ଦଶ ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମମଯଂ ଶବ୍ଦାନାହତଂ ତତ୍ର ଦୃଶ୍ଯତେ । ଅନାହତାଖ୍ଯଂ ତତ୍ପଦ୍ମଂ ମୁନିଭିଃ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ସେଠାରେ ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମର ଗଠନ, ଅନାହତ ଶବ୍ଦ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏହି 'ଅନାହତ' ପଦ୍ମକୁ ମୁନିମାନେ ବଡ଼ ମହିମା କରନ୍ତି।
ଆନନ୍ଦସଦନଂ ତତ୍ତୁ ପୁରୁଷାଧିଷ୍ଠିତଂ ପରମ୍ । ତଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ତୁ ଵିଶୁଦ୍ଧାଖ୍ଯଂ ଦଲଂ ଷୋଡଶପଙ୍କଜମ୍
ଏହା ଆନନ୍ଦର ନିବାସ, ଯେଉଁଠି ପରମ ପୁରୁଷ ବିରାଜିତ। ଏହାଠାରୁ ଉପରେ 'ବିଶୁଦ୍ଧ' ନାମକ ପଦ୍ମ ଅଛି, ଯାହାର ଷୋଳ ଟି ପାଖୁଡ଼ି ଅଛି।
ସ୍ଵରୈଃ ଷୋଡଶଭିର୍ଯୁକ୍ତଂ ଧୂମ୍ରଵର୍ଣମ୍ ମହାପ୍ରଭମ୍ । ଵିଶୁଦ୍ଧଂ ତନୁତେ ଯସ୍ମାଜ୍ଜୀଵସ୍ଯ ହଂସଲୋକନାତ୍
ଷୋଳ ଟି ସ୍ୱର ଥିବା, ଧୂସର ରଙ୍ଗ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ସେହି ପବିତ୍ର ଶକ୍ତି ହଁସ ଲୋକରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ ।
ଵିଶୁଦ୍ଧଂ ପଦ୍ମମାଖ୍ଯାତମାକାଶାଖ୍ଯଂ ମହାଦ୍ଭୁତମ୍ । ଆଜ୍ଞାଚକ୍ରଂ ତଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ତୁ ଆତ୍ମନାଧିଷ୍ଠିତଂ ପରମ୍
ସେହି ପବିତ୍ର ପଦ୍ମକୁ 'ବିଶୁଦ୍ଧ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହାକୁ ଆକାଶ ଚକ୍ର ମଧ୍ୟ କୁହନ୍ତି, ଏହା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ । ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ଅଛି ଆଜ୍ଞା ଚକ୍ର, ଯାହା ଆତ୍ମାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆସନ ।
ଆଜ୍ଞାସଂକ୍ରମଣଂ ତତ୍ର ତେନାଜ୍ଞେତି ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ । ଦ୍ଵିଦଲଂ ହକ୍ଷସଂଯୁକ୍ତଂ ପଦ୍ମଂ ତତ୍ସୁମନୋହରମ୍
ସେଠି ଆଜ୍ଞା ଦେବାର କ୍ରମ ହୁଏ, ତେଣୁ ଏହାକୁ 'ଆଜ୍ଞା' ବୋଲି କୁହନ୍ତି । ସେହି ଆନନ୍ଦଦାୟକ ପଦ୍ମଟି ଦୁଇଟି ପତ୍ର ଥାଏ, ଯେଉଁଠାରେ 'ହ' ଓ 'କ୍ଷ' ଅକ୍ଷର ଅଙ୍କିତ ଅଛି ।
କୈଲାସାଖ୍ଯଂ ତଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ତୁ ରୋଧିନୀ ତୁ ତଦୂର୍ଧ୍ଵତଃ । ଏଵଂ ତ୍ଵାଧାରଚକ୍ରାଣି ପ୍ରୋକ୍ତାନି ତଵ ସୁଵ୍ରତ
ସେଠାରୁ ଉପରେ ଅଛି କୈଳାସ ନାମକ ସ୍ଥାନ, ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ଆଉ ଉପରେ ଅଛି ରୋଧିନୀ । ଏଭଳି, ହେ ଶୁଭ୍ରଚରିତ, ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ଆଧାର ଚକ୍ର ବିବରଣ କରାଯାଇଛି ।
ସହସ୍ରାରଯୁତଂ ବିନ୍ଦୁସ୍ଥାନଂ ତଦୂର୍ଧ୍ଵମୀରିତମ୍ । ଇତ୍ଯେତତ୍କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ଯୋଗମାର୍ଗମନୁତ୍ତମମ୍
ତାହାଠାରୁ ଆଉ ଉପରେ ଅଛି ହଜାର ରେଖା ଥିବା ବିନ୍ଦୁ ସ୍ଥାନ । ଏଭଳି, ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଯୋଗ ମାର୍ଗ ତୁମକୁ କହାଯାଇଛି ।
ଆଦୌ ପୂରକଯୋଗେନାପ୍ଯାଧାରେ ଯୋଜଯେନ୍ମନଃ । ଗୁଦମେଢ୍ରାନ୍ତରେ ଶକ୍ତିସ୍ତାମାକୁଞ୍ଚ୍ଯ ପ୍ରବୋଧଯେତ୍
ପ୍ରଥମେ ପୂରକ ବ୍ୟାୟାମ ଦ୍ୱାରା ମନକୁ ମୂଳ ଆଧାରରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଗୁଦ ଓ ଯୌନେନ୍ଦ୍ରିୟ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଶକ୍ତିକୁ ସଂକୋଚିତ କରି ଜାଗ୍ରତ କରିବା ଦରକାର ।
ଲିଙ୍ଗଭେଦକ୍ରମେଣୈଵ ବିନ୍ଦୁଚକ୍ରଂ ଚ ପ୍ରାପଯେତ୍ । ଶମ୍ଭୁନା ତାଂ ପରାଂ ଶକ୍ତିମେକୀଭୂତାଂ ଵିଚିନ୍ତଯେତ୍
ଲିଙ୍ଗ ଭେଦ କ୍ରମରେ ଶକ୍ତିକୁ ବିନ୍ଦୁ ଚକ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚାଇବା ଉଚିତ୍ । ସେଠି, ସେହି ପରମ ଶକ୍ତିକୁ ଶିବଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ୱ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦରକାର ।
ତତ୍ରୋତ୍ଥିତାମୃତଂ ଯତ୍ତୁ ଦ୍ରୁତଲାକ୍ଷାରସୋପମମ୍ । ପାଯଯିତ୍ଵା ତୁ ତାଂ ଶକ୍ତିଂ ମାଯାଖ୍ଯାଂ ଯୋଗସିଦ୍ଧିଦାମ୍
ସେଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ଅମୃତ, ଯାହା ଦ୍ରୁତ ରୂପରେ ଗଳିଥିବା ଲାଖ ଓ ପାରା ପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେହି ମାୟା ନାମକ ଶକ୍ତିକୁ ପିଇବାକୁ ଦେବା ଉଚିତ୍, ଯାହା ଯୋଗ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ ।
ଷଡ୍ଚକ୍ରଦେଵତାସ୍ତତ୍ର ସନ୍ତର୍ପ୍ଯାମୃତଧାରଯା । ଆନଯେତ୍ତେନ ମାର୍ଗେଣ ମୂଲାଧାରଂ ତତଃ ସୁଧୀଃ
ସେଠି, ଛଅଟି ଚକ୍ରର ଦେବତାମାନେ ଅମୃତ ଧାରା ଦ୍ୱାରା ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି । ସେଇ ପଥରେ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ତାହାକୁ ପୁଣି ମୂଳାଧାରକୁ ଆଣିବା ଉଚିତ୍ ।
ଏଵମଭ୍ଯସ୍ଯମାନସ୍ଯାପ୍ଯହନ୍ଯହନି ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ପୂର୍ଵୋକ୍ତଦୂଷିତା ମନ୍ତ୍ରାଃ ସର୍ଵେ ସିଧ୍ଯନ୍ତି ନାନ୍ଯଥା
ଏଭଳି ନିତ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର, ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଥିବା ମନ୍ତ୍ରଗୁଡିକ ଯଦି ତ୍ରୁଟିଯୁକ୍ତ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ ।
ଜରାମରଣଦୁଃଖାଦ୍ଯୈର୍ମୁଚ୍ଯତେ ଭଵବନ୍ଧନାତ୍ । ଯେ ଗୁଣାଃ ସନ୍ତି ଦେଵ୍ଯା ମେ ଜଗନ୍ମାତୁର୍ଯଥା ତଥା
ସେ ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆଦି ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ମୋ ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଯେଉଁମାନେ ଜଗତ୍ ମାତାଙ୍କରେ ଅଛି, ସେଗୁଡିକ ତାଙ୍କରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ ।
ତେ ଗୁଣାଃ ସାଧକଵରେ ଭଵନ୍ତ୍ଯେଵ ନ ଚାନ୍ଯଥା । ଇତ୍ଯେଵଂ କଥିତଂ ତାତ ଵାଯୁଧାରଣମୁତ୍ତମମ୍
ହେ ସାଧକଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଇ ଗୁଣଗୁଡିକ ନିଶ୍ଚୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ । ଏଭଳି, ଉତ୍ତମ ବାୟୁଧାରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିବରଣ କରାଯାଇଛି ।
ଇଦାନୀଂ ଧାରଣାଖ୍ଯଂ ତୁ ଶୃଣୁଷ୍ଵାଵହିତୋ ମମ । ଦିକ୍କାଲାଦ୍ଯନଵଚ୍ଛିନ୍ନଦେଵ୍ଯାଂ ଚେତୋ ଵିଧାଯ ଚ
ଏବେ ମୋର ଧାରଣା ନାମକ ଉପଦେଶ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣ । ଦିଗ ଓ କାଳ ଦ୍ୱାରା ଅସୀମ ଦେବୀଙ୍କୁ ମନ ଦେଇ ଧ୍ୟାନ କର ।
ତନ୍ମଯୋ ଭଵତି କ୍ଷିପ୍ରଂ ଜୀଵବ୍ରହ୍ମୈକ୍ଯଯୋଜନାତ୍ । ଅଥଵା ସମଲଂ ଚେତୋ ଯଦି କ୍ଷିପ୍ରଂ ନ ସିଦ୍ଧ୍ଯତି
ଜୀବ ଓ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କର ଏକତ୍ୱ ଭାବେ ଯୋଗ କରିଲେ, ଶୀଘ୍ର ତାହାର ସାର୍ବଭୌମ ଭାବ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ମନ ଯଦି ଅଶୁଦ୍ଧ ରହିଲେ, ତେବେ ଶୀଘ୍ର ସଫଳତା ମିଳେ ନାହିଁ ।
ତଦାଵଯଵଯୋଗେନ ଯୋଗୀ ଯୋଗାନ୍ସମଭ୍ଯସେତ୍ । ମଦୀଯହସ୍ତପାଦାଦାଵଙ୍ଗେ ତୁ ମଧୁରେ ନଗ
ତାପରେ, ଅଙ୍ଗଗୁଡିକୁ ଏକତ୍ର କରି, ଯୋଗୀ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ୍ । ମୋର ହାତ, ପା ଓ ଅଙ୍ଗଗୁଡିକର ମଧୁର ରୂପରେ ଧ୍ୟାନ କର ।
ଚିତ୍ତଂ ସଂସ୍ଥାପଯେନ୍ମନ୍ତ୍ରୀ ସ୍ଥାନସ୍ଥାନଜଯାତ୍ପୁନଃ । ଵିଶୁଦ୍ଧଚିତ୍ତଃ ସର୍ଵସ୍ମିନ୍ରୂପେ ସଂସ୍ଥାପଯେନ୍ମନଃ
ମନ୍ତ୍ରୀ ନିଜର ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସ୍ଥାନ ଓ ଆଧାର ଉପରେ ଜୟ ହାସଲ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ରୂପରେ ମନକୁ ନିବିଡ଼ କର ।
ଯାଵନ୍ମନୋ ଲଯଂ ଯାତି ଦେଵ୍ଯାଂ ସଂଵିଦି ପର୍ଵତ । ତାଵଦିଷ୍ଟମନୁଂ ମନ୍ତ୍ରୀ ଜପହୋମୈଃ ସମଭ୍ଯସେତ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନ ଦେବୀଙ୍କର ଚେତନାରେ ଲୟ ହୁଏନି, ହେ ପାହାଡ଼, ମନ୍ତ୍ରୀ ଇଚ୍ଛିତ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଜପ ଓ ହୋମ ଦ୍ୱାରା ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ମନ୍ତ୍ରାଭ୍ଯାସେନ ଯୋଗେନ ଜ୍ଞେଯଜ୍ଞାନାଯ କଲ୍ପତେ । ନ ଯୋଗେନ ଵିନା ମନ୍ତ୍ରୋ ନ ମନ୍ତ୍ରେଣ ଵିନା ହି ସଃ
ମନ୍ତ୍ର ଅଭ୍ୟାସ ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞେୟ ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ହୁଏ; ଯୋଗ ବିନା ମନ୍ତ୍ର, କିମ୍ବା ମନ୍ତ୍ର ବିନା ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।
ଦ୍ଵଯୋରଭ୍ଯାସଯୋଗୋ ହି ବ୍ରହ୍ମସଂସିଦ୍ଧିକାରଣମ୍ । ତମଃ ପରିଵୃତେ ଗେହେ ଘଟୋ ଦୀପେନ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଯୋଗ ଓ ଅଧ୍ୟୟନ ଦୁହିଁର ଅଭ୍ୟାସ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତିର କାରଣ। ଯେପରି ଅନ୍ଧାରରେ ଘରରେ ଦୀପ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଘଟ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି।
ଏଵଂ ମାଯାଵୃତୋ ହ୍ଯାତ୍ମା ମନୁନା ଗୋଚରୀକୃତଃ । ଇତି ଯୋଗଵିଧିଃ କୃତ୍ସ୍ନଃ ସାଙ୍ଗଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ମଯାଽଧୁନା
ଏହିପରି ମାୟାରେ ଢାକା ଆତ୍ମାକୁ ମନ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରାଯାଏ। ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଯୋଗ ପଦ୍ଧତି ସହିତ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି।
ଗୁରୂପଦେଶତୋ ଜ୍ଞେଯୋ ନାନ୍ଯଥା ଶାସ୍ତ୍ରକୋଟିଭିଃ
ଗୁରୁଙ୍କର ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରାଯିବ; ଅନ୍ୟଥା ଅନେକ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଜ୍ଞାନ ମିଳେନାହିଁ।
ଦେଵୀଗୀତାଯାଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯୋପଦେଶଵର୍ଣନମ୍ ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ ଇତ୍ଯାଦିଯୋଗଯୁକ୍ତାତ୍ମା ଧ୍ଯାଯେନ୍ମାଂ ବ୍ରହ୍ମରୂପିଣୀମ୍ । ଭକ୍ତ୍ଯା ନିର୍ଵ୍ଯାଜଯା ରାଜନ୍ନାସନେ ସମୁପସ୍ଥିତଃ
ଦେବୀ କହିଲେ: ରାଜା, ଏପରି ଯୋଗ ଯୁକ୍ତ ମନ ଦ୍ୱାରା, ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଭକ୍ତି ସହିତ, ଠିକ୍ ଆସନରେ ବସି, ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ୱରୂପ ମୋତେ ଧ୍ୟାନ କର।
ଆଵିଃ ସନ୍ନିହିତଂ ଗୁହାଚରଂ ନାମ ମହତ୍ପଦମ୍ । ଅତ୍ରୈତତ୍ସର୍ଵମର୍ପିତମେଜତ୍ପ୍ରାଣମିଷଚ୍ଚ ଯତ୍
ଏଠାରେ ଯେଉଁଠି ମହାପଦ ନାମକ ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରକାଶିତ ଓ ସନ୍ନିହିତ ଅଛି, ସେଠି ସମସ୍ତ ଚଳିତ, ଶ୍ୱାସ ଓ ଇଚ୍ଛା ସମସ୍ତ କିଛି ଅର୍ପିତ।
ଏତଜ୍ଜାନଥ ସଦସଦ୍ଵରେଣ୍ଯଂ ପରଂ ଵିଜ୍ଞାନାଦ୍ଯଦ୍ଵରିଷ୍ଠଂ ପ୍ରଜାନାମ୍ । ଯଦର୍ଚିମଦ୍ଯଦଣୁଭ୍ଯୋଽଣୁ ଚ ଯସ୍ମିଂଲ୍ଲୋକା ନିହିତା ଲୋକିନଶ୍ଚ
ଏହିଠିକୁ ସଦାସଦ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ଭାବେ ଜାଣ। ଏହା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଯାହାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ତାଙ୍କର ବାସିନ୍ଦା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
ତଦେତଦକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମ ସ ପ୍ରାଣସ୍ତଦୁ ଵାଙ୍ମନଃ । ତଦେତତ୍ସତ୍ଯମମୃତଂ ତଦ୍ଵେଦ୍ଧଵ୍ଯଂ ସୌମ୍ଯ ଵିଦ୍ଧି
ଏହିଠି ଅକ୍ଷୟ ବ୍ରହ୍ମ, ଏହି ହେଉଛି ପ୍ରାଣ, ଏହି ହେଉଛି କଥା ଓ ମନ। ଏହି ହେଉଛି ସତ୍ୟ, ଅମୃତତ୍ୱ; ଏହିକୁ ଜାଣ, ମୃଦୁ ମନେ ଧର।
ଧନୁର୍ଗୃହୀତ୍ଵୌପନିଷଦଂ ମହାସ୍ତ୍ରଂ ଶରଂ ହ୍ଯୁପାସାନିଶିତଂ ସନ୍ଧଯୀତ । ଆଯମ୍ଯ ତଦ୍ଭାଵଗତେନ ଚେତସା ଲକ୍ଷ୍ଯଂ ତଦେଵାକ୍ଷରଂ ସୌମ୍ଯ ଵିଦ୍ଧି
ଉପନିଷଦ ର ଧନୁଷ ନେଇ, ଧ୍ୟାନ ର ତୀରକୁ ତିକ୍ତ କରି, ଏହି ଅକ୍ଷୟ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଧରି ନିଶାନା କର; ଏହି ଅକ୍ଷୟ ହେଉଛି ତୁମର ଲକ୍ଷ୍ୟ, ଏହିକୁ ଜାଣ।