ସର୍ଵଜ୍ଞଯା ସର୍ଵସାକ୍ଷିରୂପିଣ୍ଯା ପରମେଶ୍ଵରି । ତାରକେଣାସୁରେନ୍ଦ୍ରେଣ ପୀଡିତାଃ ସ୍ମୋ ଦିଵାନିଶମ୍
ପରମେଶ୍ୱରୀ, ତୁମେ ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା ଓ ସବୁକିଛି ଦେଖୁଥିବା ଅଛ, ଆମେ ତାରକ ନାମକ ଦାନବରାଜା ଦ୍ୱାରା ଦିନ ଓ ରାତି ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛୁ ।
ଶିଵାଙ୍ଗଜାଦ୍ଵଧସ୍ତସ୍ଯ ନିର୍ମିତୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ଶିଵେ । ଶିଵାଙ୍ଗନା ତୁ ନୈଵାସ୍ତି ଜାନାସି ତ୍ଵଂ ମହେଶ୍ଵରି
ତାରକଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଶିବଙ୍କ ଶରୀରରୁ ହେବାକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶିବ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଶିବଙ୍କ ଶରୀରରୁ କୌଣସି ଜନନୀ ନାହିଁ, ଏହି କଥା ତୁମେ ଜାଣୁଛ ।
ସର୍ଵଜ୍ଞପୁରତଃ କିଂ ଵା ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ପାମରୈର୍ଜନୈଃ । ଏତଦୁଦ୍ଦେଶତଃ ପ୍ରୋକ୍ତମପରଂ ତର୍କଯାମ୍ବିକେ
ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା ଦେବୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ କଣ କହିବେ? ଏହି କଥା ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କହାଯାଇଛି, ଅମ୍ବିକେ, ଅନ୍ୟ କଥା ତୁମେ ଚିନ୍ତା କର ।
ସର୍ଵଦା ଚରଣାମ୍ଭୋଜେ ଭକ୍ତିଃ ସ୍ଯାତ୍ତଵ ନିଶ୍ଚଲା । ପ୍ରାର୍ଥନୀଯମିଦଂ ମୁଖ୍ଯମପରଂ ଦେହହେତଵେ
ତୁମର ଚରଣକମଳରେ ଆମର ଭକ୍ତି ସଦା ଅଟୁଟ ରହୁ । ଏହି ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରାର୍ଥନା, ଅନ୍ୟ କଥା ଶରୀର ଲାଗି ।
ଇତି ତେଷାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରୋଵାଚ ପରମେଶ୍ଵରୀ । ମମ ଶକ୍ତିସ୍ତୁ ଯା ଗୌରୀ ଭଵିଷ୍ଯତି ହିମାଲଯେ
ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ପରମେଶ୍ୱରୀ କହିଲେ: ମୋର ଶକ୍ତି ଗୌରୀ ହିମାଳୟରେ ଜନ୍ମ ନେବେ ।
ଶିଵାଯ ସା ପ୍ରଦେଯା ସ୍ଯାତ୍ସା ଵଃ କାର୍ଯଂ ଵିଧାସ୍ଯତି । ଭକ୍ତିର୍ଯଚ୍ଚରଣାମ୍ଭୋଜେ ଭୂଯାଦ୍ଯୁଷ୍ମାକମାଦରାତ୍
ସେ ଶିବଙ୍କୁ ଦିଆଯିବେ, ଏବଂ ସେ ତୁମର କାମ ସାଧନ କରିବେ । ମୋର ଚରଣକମଳରେ ତୁମର ଭକ୍ତି ଆଦର ସହିତ ବଢ଼ିଯାଉ ।
ହିମାଲଯୋ ହି ମନସା ମାମୁପାସ୍ତେଽତିଭକ୍ତିତଃ । ତତସ୍ତସ୍ଯ ଗୃହେ ଜନ୍ମ ମମ ପ୍ରିଯକରଂ ମତମ୍
ହିମାଳୟ ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହିତ ମୋତେ ମନରେ ପୂଜିଥାଏ । ଏହି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଘରରେ ମୋର ଜନ୍ମ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ମନ୍ତ୍ରଣା ହେବ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ହିମାଲଯୋଽପି ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵାତ୍ଯନୁଗ୍ରହକରଂ ଵଚଃ । ବାଷ୍ପୈଃ ସଂରୁଦ୍ଧକଣ୍ଠାକ୍ଷୋ ମହାରାଜ୍ଞୀଂ ଵଚୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏହି ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, ହିମାଳୟ ଅଶ୍ରୁରେ ଗଳା ଓ ଚକ୍ଷୁ ଅଟକିଯାଇ, ମହାରାଣୀଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ ।
ମହତ୍ତରଂ ତଂ କୁରୁଷେ ଯସ୍ଯାନୁଗ୍ରହମିଚ୍ଛସି । ନୋଚେତ୍କ୍ଵାହଂ ଜଡଃ ସ୍ଥାଣୁଃ କ୍ଵ ତ୍ଵଂ ସଚ୍ଚିତ୍ସ୍ଵରୂପିଣୀ
ତୁମେ ଯାହାକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଚାହୁଛ, ସେ ଅତିବଡ଼ ଉପକାର ପାଇଥାଏ । ନହେଲେ, ମୁଁ ଜଡ଼ ଓ ଅଚଳ, ତୁମେ ତ ସତ୍ୟ ଓ ଚେତନାର ମୂର୍ତ୍ତି, ମୋର ସହିତ କିପରି ତୁମର ତୁଳନା?
ଅସମ୍ଭାଵ୍ଯଂ ଜନ୍ମଶତୈସ୍ତ୍ଵତ୍ପିତୃତ୍ଵଂ ମମାନଘେ । ଅଶ୍ଵମେଧାଦିପୁଣ୍ଯୈର୍ଵା ପୁଣ୍ଯୈର୍ଵା ତତ୍ସମାଧିଜୈଃ
ଅନଘେ, ଶତ ଶତ ଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ପିତା ହେବା ଅସମ୍ଭବ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଆଦି ପୁଣ୍ୟ କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନରେ ଲଭିଥିବା ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।
ଅଦ୍ଯ ପ୍ରପଞ୍ଚେ କୀର୍ତିଃ ସ୍ଯାଜ୍ଜଗନ୍ମାତା ସୁତାଭଵତ୍ । ଅହୋ ହିମାଲଯସ୍ଯାସ୍ଯ ଧନ୍ଯୋଽସୌ ଭାଗ୍ଯଵାନିତି
ଆଜି ସମସ୍ତ ପ୍ରପଞ୍ଚରେ କୀର୍ତି ହେବ, କାରଣ ଜଗତ୍ ମାତା ମୋର ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି । ଆହା, ଏହି ହିମାଳୟ କେତେ ଧନ୍ୟ ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ!
ଯସ୍ଯାସ୍ତୁ ଜଠରେ ସନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡାନାଂ ଚ କୋଟଯଃ । ସୈଵ ଯସ୍ଯ ସୁତା ଜାତା କୋ ଵା ସ୍ଯାତ୍ତତ୍ସମୋ ଭୁଵି
ଯାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ କୋଟି କୋଟି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଅଛି, ସେ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି । ପୃଥିବୀରେ କିଏ ତାଙ୍କ ସମାନ ହେବ?
ନ ଜାନେଽସ୍ମତ୍ପିତୄଣାଂ କିଂ ସ୍ଥାନଂ ସ୍ଯାନ୍ନିର୍ମିତଂ ପରମ୍ । ଏତାଦୃଶାନାଂ ଵାସାଯ ଯେଷାଂ ଵଂଶେଽସ୍ତି ମାଦୃଶଃ
ମୋର ପୂର୍ବଜମାନେ ପାଇଁ କେଉଁଠି ସ୍ଥାନ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି, ମୁଁ ଜାଣି ନାହିଁ । ଏପରି ମହାନ ଲୋକମାନେ ଯେଉଁଠି ମୋ ପରି ଜଣେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ କେଉଁଠି ବସିବେ?
ଇଦଂ ଯଥା ଚ ଦତ୍ତଂ ମେ କୃପଯା ପ୍ରେମପୂର୍ଣଯା । ସର୍ଵଵେଦାନ୍ତସିଦ୍ଧଂ ଚ ତ୍ଵଦ୍ରୂପଂ ବ୍ରୂହି ମେ ତଥା
ଯେପରି ଏହି କୃପା ଓ ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦାନ ମୋତେ ଦେଇଛ, ସେପରି ସମସ୍ତ ବେଦାନ୍ତରେ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମର ରୂପ କଥା ମୋତେ କହ ।
ଯୋଗଂ ଚ ଭକ୍ତିସହିତଂ ଜ୍ଞାନଂ ଚ ଶ୍ରୁତିସମ୍ମତମ୍ । ଵଦସ୍ଵ ପରମେଶାନି ତ୍ଵମେଵାହଂ ଯତୋ ଭଵେଃ
ଭକ୍ତି ସହିତ ଯୋଗ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରମାନେ ମନ୍ୟ କରିଥିବା ଜ୍ଞାନ ବିଷୟରେ କଥା କହ । ପରମେଶ୍ୱାନୀ, ତୁମେ ସମସ୍ତର ମୂଳ, ଏହି କଥା ମୋତେ କହ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରସନ୍ନମୁଖପଙ୍କଜା । ଵକ୍ତୁମାରଭତାମ୍ବା ସା ରହସ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତିଗୂହିତମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ହିମାଳୟଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଅମ୍ବାଙ୍କର ମୁହଁ କମଳ ହସିଗଲା । ସେ ଗୁପ୍ତ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଲୁଚିଥିବା ରହସ୍ୟ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ।
ଦେଵ୍ଯା ଵ୍ଯଷ୍ଟିସମଷ୍ଟିର୍ପଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀଦେଵ୍ଯୁଵାଚ ଶୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ନିର୍ଜରାଃ ସର୍ଵେ ଵ୍ଯାହରନ୍ତ୍ଯା ଵଚୋ ମମ । ଯସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ମଦ୍ରୂପତ୍ଵଂ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ
ଶ୍ରୀଦେବୀ କହିଲେ — ହେ ଅମରମଣ୍ଡଳୀ, ମୋର କଥା ଶୁଣ, ମୁଁ ଯାହା କହୁଛି, ତାହା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋର ରୂପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ।
ଅହମେଵାସ ପୂର୍ଵଂ ତୁ ନାନ୍ଯତ୍କିଞ୍ଚିନ୍ନଗାଧିପ । ତଦାତ୍ମରୂପଂ ଚିତ୍ସଂଵିତ୍ପରବ୍ରହ୍ମୈକନାମକମ୍
ପାହାଡ଼ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆରମ୍ଭରେ କେବଳ ମୁଁ ଥିଲି, ଅନ୍ୟ କିଛି ଥିଲାନି। ସେଇ ମୋର ସ୍ୱରୂପ ହେଉଛି ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ଯାହାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅପ୍ରତର୍କ୍ଯମନିର୍ଦେଶ୍ଯମନୌପମ୍ଯମନାମଯମ୍ । ତସ୍ଯ କାଚିତ୍ସ୍ଵତଃ ସିଦ୍ଧା ଶକ୍ତିର୍ମାଯେତି ଵିଶ୍ରୁତା
ସେଇ ସ୍ୱରୂପ ବୁଝିବାକୁ ଅସମ୍ଭବ, ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବା ନୁହେଁ, ତାହା ସମାନ କିଛି ନାହିଁ, ଏବଂ ଦୁଃଖରହିତ। ତାହାର ଏକ ନିଜସ୍ୱ ଶକ୍ତି ଅଛି, ଯାହାକୁ ମାୟା ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଏ।
ନ ସତୀ ସା ନାସତୀ ସା ନୋଭଯାତ୍ମା ଵିରୋଧତଃ । ଏତଦ୍ଵିଲକ୍ଷଣା କାଚିଦ୍ଵସ୍ତୁଭୂତାସ୍ତି ସର୍ଵଦା
ସେଇ ମାୟା ନ ସତ୍, ନ ଅସତ୍, ନ ଦୁଇଟି ମିଶିତ; କାରଣ ଏହାରେ ବିରୋଧ ଅଛି। ଏହା ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ଉପସ୍ଥିତ ବସ୍ତୁ, ଯାହା ସଦା ଥାଏ।
ପାଵକସ୍ଯୋଷ୍ଣତେଵେଯମୁଷ୍ଣାଂଶୋରିଵ ଦୀଧିତିଃ । ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଚନ୍ଦ୍ରିକେଵେଯଂ ମମେଯଂ ସହଜା ଧ୍ରୁଵା
ଯେପରି ଅଗ୍ନିର ତାପ, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ, ଚନ୍ଦ୍ରର ଚାନ୍ଦ୍ରିକା ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ଗୁଣ, ସେପରି ଏହି ଶକ୍ତି ମୋର ଜନ୍ମଜାତ ଏବଂ ଚିରସ୍ଥାୟୀ।
ତସ୍ଯାଂ କର୍ମାଣି ଜୀଵାନାଂ ଜୀଵାଃ କାଲାଶ୍ଚ ସଞ୍ଚରେ । ଅଭେଦେନ ଵିଲୀନାଃ ସ୍ଯୁଃ ସୁଷୁପ୍ତୌ ଵ୍ଯଵହାରଵତ୍
ସେଠି ଜୀବମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ, ଜୀବ ଏବଂ ସମୟ ଘୁରିଘୁରି ଚାଲେ। ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏହି ଶକ୍ତିରେ ଲୟ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଯେପରି ଦୈନିକ ଜୀବନରେ ଦେଖାଯାଏ।
ସ୍ଵଶକ୍ତେଶ୍ଚ ସମାଯୋଗାଦହଂ ବୀଜାତ୍ମତାଂ ଗତା । ସ୍ଵାଧାରାଵରଣାତ୍ତସ୍ଯା ଦୋଷତ୍ଵଂ ଚ ସମାଗତମ୍
ମୋର ନିଜ ଶକ୍ତି ସହ ଏକତା ହେଲେ, ମୁଁ ବୀଜର ସ୍ୱରୂପ ହୋଇଯାଏ। ତାହାର ନିଜ ଆବରଣ ଦ୍ୱାରା ଦୋଷ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଚୈତନ୍ଯସ୍ଯ ସମାଯୋଗାନ୍ନିମିତ୍ତତ୍ଵଂ ଚ କଥ୍ଯତେ । ପ୍ରପଞ୍ଚପରିଣାମାଚ୍ଚ ସମଵାଯିତ୍ଵମୁଚ୍ଯତେ
ଚେତନା ସହ ଏକତା ହେବାରୁ ସେ ହେଉଛି କାରଣ। ପ୍ରପଞ୍ଚର ପରିଣାମ ଦ୍ୱାରା ସେ ମୂଳ ଆଧାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
କେଚିତ୍ତାଂ ତପ ଇତ୍ଯାହୁସ୍ତମଃ କେଚିଜ୍ଜଡଂ ପରେ । ଜ୍ଞାନଂ ମାଯାଂ ପ୍ରଧାନଂ ଚ ପ୍ରକୃତିଂ ଶକ୍ତିମପ୍ଯଜାମ୍
କିଏ ତାକୁ ଅନ୍ଧକାର, କିଏ ଜଡତା, କିଏ ଜ୍ଞାନ, କିଏ ମାୟା, କିଏ ପ୍ରଧାନ, କିଏ ପ୍ରକୃତି, କିଏ ଶକ୍ତି, କିଏ ଅଜନ୍ମା ବୋଲି କହନ୍ତି।
ଵିମର୍ଶ ଇତି ତାଂ ପ୍ରାହୁଃ ଶୈଵଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦାଃ । ଅଵିଦ୍ଯାମିତରେ ପ୍ରାହୁର୍ଵେଦତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଚିନ୍ତକାଃ
ଶିବଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାକୁ 'ବିମର୍ଶ' ବୋଲି କହନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ, ବେଦର ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବିଥିବା, ତାକୁ 'ଅଜ୍ଞାନ' ବୋଲି କହନ୍ତି।
ଏଵଂ ନାନାଵିଧାନି ସ୍ଯୁର୍ନାମାନି ନିଗମାଦିଷୁ । ତସ୍ଯା ଜଡତ୍ଵଂ ଦୃଶ୍ଯତ୍ଵାଜ୍ଜ୍ଞାନନାଶାତ୍ତତୋଽସତୀ
ଏଭଳି ନାନା ପ୍ରକାର ନାମ ଶାସ୍ତ୍ରମାନେ ମିଳିଥାଏ। ତାହାର ଜଡତା ଦେଖାଯିବାରୁ, ଜ୍ଞାନ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ତାହା ଅସତ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଚୈତନ୍ଯସ୍ଯ ନ ଦୃଶ୍ଯତ୍ଵଂ ଦୃଶ୍ଯତ୍ଵେ ଜଡମେଵ ତତ୍ । ସ୍ଵପ୍ରକାଶଂ ଚ ଚୈତନ୍ଯଂ ନ ପରେଣ ପ୍ରକାଶିତମ୍
ଚେତନା କେବେ ଦେଖାଯିବା ନୁହେଁ; ଯଦି ଦେଖାଯିବା ହେଉଥାନ୍ତା, ତେବେ ସେ ଜଡ ହୋଇଯାଏ। ଚେତନା ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକାଶିତ, ଅନ୍ୟ କିଛି ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ।
ଅନଵସ୍ଥାଦୋଷସତ୍ତ୍ଵାନ୍ନ ସ୍ଵେନାପି ପ୍ରକାଶିତମ୍ । କର୍ମକର୍ତ୍ରୀଵିରୋଧଃ ସ୍ଯାତ୍ତସ୍ମାତ୍ତଦ୍ଦୀପଵତ୍ସ୍ଵଯମ୍
ଅନନ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟୟ ଦୋଷ ଥିବାରୁ, ଏହା ନିଜେ ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କରେନାହିଁ; ନହେଲେ କର୍ମ ଓ କର୍ତ୍ତାର ବିରୋଧ ହୋଇଯିବ। ତେଣୁ ଦୀପବତ୍ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକାଶିତ।
ପ୍ରକାଶମାନମନ୍ଯେଷାଂ ଭାସକଂ ଵିଦ୍ଧି ପର୍ଵତ । ଅତ ଏଵ ଚ ନିତ୍ଯତ୍ଵଂ ସିଦ୍ଧସଂଵିତ୍ତନୋର୍ମମ
ହେ ପାହାଡ଼, ଏହା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶିତ କରେ, ସେମାନଙ୍କର ଆଲୋକର ମୂଳ। ଏହିକାରଣରୁ ମୋର ସ୍ଥିର ଚେତନାର ନିତ୍ୟତ୍ୱ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।