ନମୋ ଵିରାଟ୍ସ୍ଵରୂପିଣ୍ଯୈ ନମଃ ସୂତ୍ରାତ୍ମମୂର୍ତଯେ । ନମୋଽଵ୍ଯାକୃତରୂପିଣ୍ଯୈ ନମଃ ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମମୂର୍ତଯେ
ବିଶ୍ୱର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ସୃଷ୍ଟିର ସୂତ୍ର ଭାବେ ଥିବା ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଅବ୍ୟାକୃତ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମର ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବେ ଥିବା ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଯଦଜ୍ଞାନାଜ୍ଜଗଦ୍ଭାତି ରଜ୍ଜୁସର୍ପସ୍ରଗାଦିଵତ୍ । ଯଜ୍ଜ୍ଞାନାଲ୍ଲଯମାପ୍ନୋତି ନୁମସ୍ତାଂ ଭୁଵନେଶ୍ଵରୀମ୍
ଯେତେବେଳେ ଅଜ୍ଞାନ ଥାଏ, ବିଶ୍ୱଟି ରସି ଭୁଲେଇ ସାପ କିମ୍ବା ମାଳା ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ; ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସେ ଲୟ ହୁଏ—ସେଇ ଭୁବନେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ନୁମସ୍ତତ୍ପଦଲକ୍ଷ୍ଯାର୍ଥାଂ ଚିଦେକରସରୂପିଣୀମ୍ । ଅଖଣ୍ଡାନନ୍ଦରୂପାଂ ତାଂ ଵେଦତାତ୍ପର୍ଯଭୂମିକାମ୍
ଯାହା 'ତତ୍' ପଦର ଅର୍ଥରେ ଉପଲକ୍ଷିତ, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ରୂପ, ଅଖଣ୍ଡ ଆନନ୍ଦର ମୂର୍ତ୍ତି, ବେଦର ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟର ଆଧାର—ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ପଞ୍ଚକୋଶାତିରିକ୍ତାଂ ତାମଵସ୍ଥାତ୍ରଯସାକ୍ଷିଣୀମ୍ । ନୁମସ୍ତ୍ଵଂପଦଲକ୍ଷ୍ଯାର୍ଥାଂ ପ୍ରତ୍ଯଗାତ୍ମସ୍ଵରୂପିଣୀମ୍
ପାଞ୍ଚ କୋଶ ଠାରୁ ଅତିରିକ୍ତ, ତିନିଟି ଅବସ୍ଥାର ସାକ୍ଷୀ, 'ତ୍ୱମ୍' ପଦର ଅର୍ଥରେ ଉପଲକ୍ଷିତ, ଅନ୍ତର୍ଆତ୍ମାର ରୂପ ଯିଏ, ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ନମଃ ପ୍ରଣଵରୂପାଯୈ ନମୋ ହ୍ରୀଙ୍କାରମୂର୍ତଯେ । ନାନାମନ୍ତ୍ରାତ୍ମିକାଯୈ ତେ କରୁଣାଯୈ ନମୋ ନମଃ
ଓଁକାରର ରୂପ ଦେବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ହ୍ରୀଂକାର ମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ବିଭିନ୍ନ ମନ୍ତ୍ରର ମୂଳ ଯିଏ, ସେଇ କରୁଣାମୟୀଙ୍କୁ ପୁନି ପୁନି ନମସ୍କାର।
ଇତି ସ୍ତୁତା ତଦା ଦେଵୈର୍ମଣିଦ୍ଵୀପାଧିଵାସିନୀ । ପ୍ରାହ ଵାଚା ମଧୁରଯା ମତ୍ତକୋକିଲନିଃସ୍ଵନା
ଏଭଳି ଦେବତାମାନେ ସ୍ତୁତି କରିବା ପରେ, ମଣିଦ୍ୱୀପରେ ବସିଥିବା ଦେବୀ ମଧୁର କୁହୁକୁହୁ କୋଇଲିର ଧ୍ୱନି ଭଳି କଣ୍ଠରେ କଥା କହିଲେ।
ଶ୍ରୀଦେଵ୍ଯୁଵାଚ ଵଦନ୍ତୁ ଵିବୁଧାଃ କାର୍ଯଂ ଯଦର୍ଥମିହ ସଙ୍ଗତାଃ । ଵରଦାହଂ ସଦା ଭକ୍ତକାମକଲ୍ପଦ୍ରୁମାସ୍ମି ଚ
ଶ୍ରୀଦେବୀ କହିଲେ: ଜଣେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଯେଉଁ କାରଣରେ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି, ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟ କହନ୍ତୁ; ମୁଁ ସଦା ବରଦାନ କରୁଥିବି, ମୋ ଭକ୍ତମାନେ ପାଇଁ ମୁଁ ଚିରଦା ଇଚ୍ଛାପୂରଣ ବୃକ୍ଷ।
ତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ଯାଂ ମଯି କା ଚିନ୍ତା ଯୁଷ୍ମାକଂ ଭକ୍ତିଶାଲିନାମ୍ । ସମୁଦ୍ଧରାମି ମଦ୍ଭକ୍ତାନ୍ଦୁଃଖସଂସାରସାଗରାତ୍
ମୁଁ ଥିବାବେଳେ ଭକ୍ତିଶୀଳ ତୁମମାନେ କାହିଁକି ଚିନ୍ତା କରିବେ? ମୁଁ ମୋ ଭକ୍ତମାନେ ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ର ଠାରୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।
ଇତି ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ମେ ସତ୍ଯାଂ ଜାନୀଥ ଵିବୁଧୋତ୍ତମାଃ । ଇତି ପ୍ରେମାକୁଲାଂ ଵାଣୀଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସନ୍ତୁଷ୍ଟମାନସାଃ
ଏହିପରି ମୋର ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଜାଣ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠମାନେ । ଏପରି ପ୍ରେମରେ ପ୍ରବାହିତ ମୋର କଥା ଶୁଣି, ସେମାନଙ୍କର ହୃଦୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟିରେ ଭରିଗଲା ।
ନିର୍ଭଯା ନିର୍ଜରା ରାଜନ୍ନୂଚୁର୍ଦୁଃଖଂ ସ୍ଵକୀଯକମ୍ । ଦେଵା ଊଚୁଃ ନାଜ୍ଞାତଂ କିଞ୍ଚିଦପ୍ଯତ୍ର ଭଵତ୍ଯାସ୍ତି ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ
ରାଜା, ଭୟହୀନ ଦେବମାନେ ନିଜ ଦୁଃଖ ବିଷୟରେ କଥା କହିଲେ । ଦେବମାନେ କହିଲେ: ଏତି ତିନି ଜଗତରେ ତୁମ ପାଖରେ କିଛି ଅଜଣା ନାହିଁ ।
ସର୍ଵଜ୍ଞଯା ସର୍ଵସାକ୍ଷିରୂପିଣ୍ଯା ପରମେଶ୍ଵରି । ତାରକେଣାସୁରେନ୍ଦ୍ରେଣ ପୀଡିତାଃ ସ୍ମୋ ଦିଵାନିଶମ୍
ପରମେଶ୍ୱରୀ, ତୁମେ ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା ଓ ସବୁକିଛି ଦେଖୁଥିବା ଅଛ, ଆମେ ତାରକ ନାମକ ଦାନବରାଜା ଦ୍ୱାରା ଦିନ ଓ ରାତି ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛୁ ।
ଶିଵାଙ୍ଗଜାଦ୍ଵଧସ୍ତସ୍ଯ ନିର୍ମିତୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ଶିଵେ । ଶିଵାଙ୍ଗନା ତୁ ନୈଵାସ୍ତି ଜାନାସି ତ୍ଵଂ ମହେଶ୍ଵରି
ତାରକଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଶିବଙ୍କ ଶରୀରରୁ ହେବାକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶିବ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଶିବଙ୍କ ଶରୀରରୁ କୌଣସି ଜନନୀ ନାହିଁ, ଏହି କଥା ତୁମେ ଜାଣୁଛ ।
ସର୍ଵଜ୍ଞପୁରତଃ କିଂ ଵା ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ପାମରୈର୍ଜନୈଃ । ଏତଦୁଦ୍ଦେଶତଃ ପ୍ରୋକ୍ତମପରଂ ତର୍କଯାମ୍ବିକେ
ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା ଦେବୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ କଣ କହିବେ? ଏହି କଥା ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କହାଯାଇଛି, ଅମ୍ବିକେ, ଅନ୍ୟ କଥା ତୁମେ ଚିନ୍ତା କର ।
ସର୍ଵଦା ଚରଣାମ୍ଭୋଜେ ଭକ୍ତିଃ ସ୍ଯାତ୍ତଵ ନିଶ୍ଚଲା । ପ୍ରାର୍ଥନୀଯମିଦଂ ମୁଖ୍ଯମପରଂ ଦେହହେତଵେ
ତୁମର ଚରଣକମଳରେ ଆମର ଭକ୍ତି ସଦା ଅଟୁଟ ରହୁ । ଏହି ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରାର୍ଥନା, ଅନ୍ୟ କଥା ଶରୀର ଲାଗି ।
ଇତି ତେଷାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରୋଵାଚ ପରମେଶ୍ଵରୀ । ମମ ଶକ୍ତିସ୍ତୁ ଯା ଗୌରୀ ଭଵିଷ୍ଯତି ହିମାଲଯେ
ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ପରମେଶ୍ୱରୀ କହିଲେ: ମୋର ଶକ୍ତି ଗୌରୀ ହିମାଳୟରେ ଜନ୍ମ ନେବେ ।
ଶିଵାଯ ସା ପ୍ରଦେଯା ସ୍ଯାତ୍ସା ଵଃ କାର୍ଯଂ ଵିଧାସ୍ଯତି । ଭକ୍ତିର୍ଯଚ୍ଚରଣାମ୍ଭୋଜେ ଭୂଯାଦ୍ଯୁଷ୍ମାକମାଦରାତ୍
ସେ ଶିବଙ୍କୁ ଦିଆଯିବେ, ଏବଂ ସେ ତୁମର କାମ ସାଧନ କରିବେ । ମୋର ଚରଣକମଳରେ ତୁମର ଭକ୍ତି ଆଦର ସହିତ ବଢ଼ିଯାଉ ।
ହିମାଲଯୋ ହି ମନସା ମାମୁପାସ୍ତେଽତିଭକ୍ତିତଃ । ତତସ୍ତସ୍ଯ ଗୃହେ ଜନ୍ମ ମମ ପ୍ରିଯକରଂ ମତମ୍
ହିମାଳୟ ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହିତ ମୋତେ ମନରେ ପୂଜିଥାଏ । ଏହି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଘରରେ ମୋର ଜନ୍ମ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ମନ୍ତ୍ରଣା ହେବ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ହିମାଲଯୋଽପି ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵାତ୍ଯନୁଗ୍ରହକରଂ ଵଚଃ । ବାଷ୍ପୈଃ ସଂରୁଦ୍ଧକଣ୍ଠାକ୍ଷୋ ମହାରାଜ୍ଞୀଂ ଵଚୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏହି ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, ହିମାଳୟ ଅଶ୍ରୁରେ ଗଳା ଓ ଚକ୍ଷୁ ଅଟକିଯାଇ, ମହାରାଣୀଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ ।
ମହତ୍ତରଂ ତଂ କୁରୁଷେ ଯସ୍ଯାନୁଗ୍ରହମିଚ୍ଛସି । ନୋଚେତ୍କ୍ଵାହଂ ଜଡଃ ସ୍ଥାଣୁଃ କ୍ଵ ତ୍ଵଂ ସଚ୍ଚିତ୍ସ୍ଵରୂପିଣୀ
ତୁମେ ଯାହାକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଚାହୁଛ, ସେ ଅତିବଡ଼ ଉପକାର ପାଇଥାଏ । ନହେଲେ, ମୁଁ ଜଡ଼ ଓ ଅଚଳ, ତୁମେ ତ ସତ୍ୟ ଓ ଚେତନାର ମୂର୍ତ୍ତି, ମୋର ସହିତ କିପରି ତୁମର ତୁଳନା?
ଅସମ୍ଭାଵ୍ଯଂ ଜନ୍ମଶତୈସ୍ତ୍ଵତ୍ପିତୃତ୍ଵଂ ମମାନଘେ । ଅଶ୍ଵମେଧାଦିପୁଣ୍ଯୈର୍ଵା ପୁଣ୍ଯୈର୍ଵା ତତ୍ସମାଧିଜୈଃ
ଅନଘେ, ଶତ ଶତ ଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ପିତା ହେବା ଅସମ୍ଭବ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଆଦି ପୁଣ୍ୟ କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନରେ ଲଭିଥିବା ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।
ଅଦ୍ଯ ପ୍ରପଞ୍ଚେ କୀର୍ତିଃ ସ୍ଯାଜ୍ଜଗନ୍ମାତା ସୁତାଭଵତ୍ । ଅହୋ ହିମାଲଯସ୍ଯାସ୍ଯ ଧନ୍ଯୋଽସୌ ଭାଗ୍ଯଵାନିତି
ଆଜି ସମସ୍ତ ପ୍ରପଞ୍ଚରେ କୀର୍ତି ହେବ, କାରଣ ଜଗତ୍ ମାତା ମୋର ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି । ଆହା, ଏହି ହିମାଳୟ କେତେ ଧନ୍ୟ ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ!
ଯସ୍ଯାସ୍ତୁ ଜଠରେ ସନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡାନାଂ ଚ କୋଟଯଃ । ସୈଵ ଯସ୍ଯ ସୁତା ଜାତା କୋ ଵା ସ୍ଯାତ୍ତତ୍ସମୋ ଭୁଵି
ଯାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ କୋଟି କୋଟି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଅଛି, ସେ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି । ପୃଥିବୀରେ କିଏ ତାଙ୍କ ସମାନ ହେବ?
ନ ଜାନେଽସ୍ମତ୍ପିତୄଣାଂ କିଂ ସ୍ଥାନଂ ସ୍ଯାନ୍ନିର୍ମିତଂ ପରମ୍ । ଏତାଦୃଶାନାଂ ଵାସାଯ ଯେଷାଂ ଵଂଶେଽସ୍ତି ମାଦୃଶଃ
ମୋର ପୂର୍ବଜମାନେ ପାଇଁ କେଉଁଠି ସ୍ଥାନ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି, ମୁଁ ଜାଣି ନାହିଁ । ଏପରି ମହାନ ଲୋକମାନେ ଯେଉଁଠି ମୋ ପରି ଜଣେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ କେଉଁଠି ବସିବେ?
ଇଦଂ ଯଥା ଚ ଦତ୍ତଂ ମେ କୃପଯା ପ୍ରେମପୂର୍ଣଯା । ସର୍ଵଵେଦାନ୍ତସିଦ୍ଧଂ ଚ ତ୍ଵଦ୍ରୂପଂ ବ୍ରୂହି ମେ ତଥା
ଯେପରି ଏହି କୃପା ଓ ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦାନ ମୋତେ ଦେଇଛ, ସେପରି ସମସ୍ତ ବେଦାନ୍ତରେ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମର ରୂପ କଥା ମୋତେ କହ ।
ଯୋଗଂ ଚ ଭକ୍ତିସହିତଂ ଜ୍ଞାନଂ ଚ ଶ୍ରୁତିସମ୍ମତମ୍ । ଵଦସ୍ଵ ପରମେଶାନି ତ୍ଵମେଵାହଂ ଯତୋ ଭଵେଃ
ଭକ୍ତି ସହିତ ଯୋଗ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରମାନେ ମନ୍ୟ କରିଥିବା ଜ୍ଞାନ ବିଷୟରେ କଥା କହ । ପରମେଶ୍ୱାନୀ, ତୁମେ ସମସ୍ତର ମୂଳ, ଏହି କଥା ମୋତେ କହ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରସନ୍ନମୁଖପଙ୍କଜା । ଵକ୍ତୁମାରଭତାମ୍ବା ସା ରହସ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତିଗୂହିତମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ହିମାଳୟଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଅମ୍ବାଙ୍କର ମୁହଁ କମଳ ହସିଗଲା । ସେ ଗୁପ୍ତ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଲୁଚିଥିବା ରହସ୍ୟ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ।
ଦେଵ୍ଯା ଵ୍ଯଷ୍ଟିସମଷ୍ଟିର୍ପଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀଦେଵ୍ଯୁଵାଚ ଶୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ନିର୍ଜରାଃ ସର୍ଵେ ଵ୍ଯାହରନ୍ତ୍ଯା ଵଚୋ ମମ । ଯସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ମଦ୍ରୂପତ୍ଵଂ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ
ଶ୍ରୀଦେବୀ କହିଲେ — ହେ ଅମରମଣ୍ଡଳୀ, ମୋର କଥା ଶୁଣ, ମୁଁ ଯାହା କହୁଛି, ତାହା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋର ରୂପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ।
ଅହମେଵାସ ପୂର୍ଵଂ ତୁ ନାନ୍ଯତ୍କିଞ୍ଚିନ୍ନଗାଧିପ । ତଦାତ୍ମରୂପଂ ଚିତ୍ସଂଵିତ୍ପରବ୍ରହ୍ମୈକନାମକମ୍
ପାହାଡ଼ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆରମ୍ଭରେ କେବଳ ମୁଁ ଥିଲି, ଅନ୍ୟ କିଛି ଥିଲାନି। ସେଇ ମୋର ସ୍ୱରୂପ ହେଉଛି ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ଯାହାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅପ୍ରତର୍କ୍ଯମନିର୍ଦେଶ୍ଯମନୌପମ୍ଯମନାମଯମ୍ । ତସ୍ଯ କାଚିତ୍ସ୍ଵତଃ ସିଦ୍ଧା ଶକ୍ତିର୍ମାଯେତି ଵିଶ୍ରୁତା
ସେଇ ସ୍ୱରୂପ ବୁଝିବାକୁ ଅସମ୍ଭବ, ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବା ନୁହେଁ, ତାହା ସମାନ କିଛି ନାହିଁ, ଏବଂ ଦୁଃଖରହିତ। ତାହାର ଏକ ନିଜସ୍ୱ ଶକ୍ତି ଅଛି, ଯାହାକୁ ମାୟା ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଏ।
ନ ସତୀ ସା ନାସତୀ ସା ନୋଭଯାତ୍ମା ଵିରୋଧତଃ । ଏତଦ୍ଵିଲକ୍ଷଣା କାଚିଦ୍ଵସ୍ତୁଭୂତାସ୍ତି ସର୍ଵଦା
ସେଇ ମାୟା ନ ସତ୍, ନ ଅସତ୍, ନ ଦୁଇଟି ମିଶିତ; କାରଣ ଏହାରେ ବିରୋଧ ଅଛି। ଏହା ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ଉପସ୍ଥିତ ବସ୍ତୁ, ଯାହା ସଦା ଥାଏ।