ଅଧିଭୂତାଧିଦୈଵାନାଂ ସତ୍ଯଭାଵାନ୍ନୃପାଭଵନ୍ । ଅଥାଽସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ତାରକାଖ୍ଯୋ ମହସୁରଃ
ଭୂତ ଓ ଦେବତାମାନେ ସତ୍ୟରେ ପୀଡ଼ିତ ହେବାରୁ, ହେ ରାଜା, ସେଇ ସମୟରେ ତାରକ ନାମକ ଏକ ବଡ଼ ଦାନବ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଵରୋ ଦୈତ୍ଯୋଽଭଵତ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯନାଯକଃ । ଶିଵୌରସସ୍ତୁ ଯଃ ପୁତ୍ରଃ ସ ତେ ହନ୍ତା ଭଵିଷ୍ଯତି
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବର ପାଇଁ ସେଇ ଦାନବ ତିନି ଲୋକର ନାୟକ ହେଲା; କୁହାଯାଇଥିଲା ଯେ, ଶିବଙ୍କ ତରଫରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପୁଅ ତାଙ୍କୁ ମାରିବ।
ଇତି କଲ୍ପିତମୃତ୍ଯୁଃ ସ ଦେଵଦେଵୈର୍ମହାସୁରଃ । ଶିଵୌରସସୁତାଭାଵାଜ୍ଜଗର୍ଜ ଚ ନନନ୍ଦ ଚ
ଏଭଳି ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଦେବତାମାନେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଶିବଙ୍କ ତରଫରୁ କୌଣସି ପୁଅ ନ ଥିବାରୁ, ସେ ବଡ଼ ଦାନବ ଉଲ୍ଲାସରେ ଗର୍ଜନ କରି ଖୁସି ହେଲା।
ତେନ ଚୋପଦ୍ରୁତାଃ ସର୍ଵେ ସ୍ଵସ୍ଥାନାତ୍ପ୍ରଚ୍ଯୁତାଃ ସୁରାଃ । ଶିଵୌରସସୁତାଭାଵାଚ୍ଚିନ୍ତାମାପୁର୍ଦୁରତ୍ଯଯାମ୍
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅଶାନ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ଚୁତ ହେଲେ; ଶିବଙ୍କ ପୁଅ ନ ଥିବାରୁ ସମସ୍ତେ ଅପାର ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ନାଙ୍ଗନା ଶଙ୍କରସ୍ଯାସ୍ତି କଥଂ ତତ୍ସୁତସମ୍ଭଵଃ । ଅସ୍ମାକଂ ଭାଗ୍ଯହୀନାନାଂ କଥଂ କାର୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଶଙ୍କରଙ୍କର କୌଣସି ସ୍ତ୍ରୀ ନାହିଁ, ତେଣୁ କିପରି ପୁଅ ହେବ? ଆମେ ଭାଗ୍ୟହୀନ ଥିଲେ, ଆମର କାମ କିପରି ସଫଳ ହେବ?
ଇତି ଚିନ୍ତାତୁରାଃ ସର୍ଵେ ଜଗ୍ମୁର୍ଵୈକୁଣ୍ଠମଣ୍ଡଲେ । ଶଶଂସୁର୍ହରିମେକାନ୍ତେ ସ ଚୋପାଯଂ ଜଗାଦ ହ
ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ପିଡ଼ିତ ସମସ୍ତେ ବୈକୁଣ୍ଠ ଲୋକକୁ ଗଲେ; ସେମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତରେ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ, ତେଣୁ ସେ ଉପାୟ ଦେଖାଇଲେ।
କୁତଶ୍ଚିନ୍ତାତୁରାଃ ସର୍ଵେ କାମକଲ୍ପଦ୍ରୁମା ଶିଵା । ଜାଗର୍ତି ଭୂଵନେଶାନୀ ମଣିଦ୍ଵୀପାଧିଵାସିନୀ
ତୁମେମାନେ କାହିଁକି ଏତେ ଚିନ୍ତିତ? ଶିବା, ଯିଏ ଚାହିଦା ପୂରଣ କରେ, ଭୂବନେଶ୍ୱରୀ, ମଣିଦ୍ୱୀପରେ ବସୁଥିବା, ସେ ସଦା ଜାଗ୍ରତ ଅଛନ୍ତି।
ଅସ୍ମାକମନଯା ଦେଵ ତଦୁପେକ୍ଷାସ୍ତି ନାନ୍ଯଥା । ଶିକ୍ଷୈଵେଯଂ ଜଗନ୍ମାତ୍ରା କୃତାସ୍ମଚ୍ଛିକ୍ଷଣାଯ ଚ
ହେ ଦେବତାମାନେ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଅବହେଳିତ ହେଉଛୁ, ଏହା ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନୁହେଁ। ଜଗତ୍ ମାଆ ଆମ ପାଇଁ ଏହି ଶିକ୍ଷା ଦେବାକୁ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛନ୍ତି।
ଲାଲନେ ତାଡନେ ମାତୁର୍ନାକାରୁଣ୍ଯଂ ଯଥାର୍ଭକେ । ତଦ୍ଵଦେଵ ଜଗନ୍ମାତୁର୍ନିଯନ୍ତ୍ର୍ଯା ଗୁଣଦୋଷଯୋଃ
ଏକ ମାଆ ଯେପରି ନିଜ ଶିଶୁଙ୍କୁ ଲାଡ଼ କରୁଥିବା ବେଳେ କିମ୍ବା ଶାସନ କରୁଥିବା ବେଳେ କେବେ ଦୟାର ଅଭାବ ଦେଖାନ୍ତି ନାହିଁ, ସେପରି ଜଗତ୍ ମାଆ, ନିୟନ୍ତ୍ରିଣୀ, ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ ଦୁହିଁକୁ ଏଭଳି ଦେଖନ୍ତି।
ଅପରାଧୋ ଭଵତ୍ଯେଵ ତନଯସ୍ଯ ପଦେ ପଦେ । କୋଽପରଃ ସହତେ ଲୋକେ କେଵଲଂ ମାତରଂ ଵିନା
ପୁଅ ତ ପ୍ରତି ପଦକୁ ଅପରାଧ କରିଥାଏ; ଏହି ସଂସାରରେ ମାଆ ଛଡ଼ା ଆଉ କିଏ ସହିପାରିବ?
ତସ୍ମାଦ୍ଯୂଯଂ ପରାମ୍ବାଂ ତାଂ ଶରଣଂ ଯାତ ମା ଚିରମ୍ । ନିର୍ଵ୍ଯାଜଯା ଚିତ୍ତଵୃତ୍ତ୍ଯା ସା ଵଃ କାର୍ଯଂ ଵିଧାସ୍ଯତି
ସେଠିଏ ତୁମେମାନେ ଶୀଘ୍ର ପରାମ୍ବାଙ୍କ ଶରଣ ନିଅ; ନିର୍ମଳ ମନରେ ତାଙ୍କୁ ଭଜିଲେ, ସେ ତୁମର କାମ ସଫଳ କରିଦେବେ।
ଇତ୍ଯାଦିଶ୍ଯ ସୁରାନ୍ସର୍ଵାନ୍ମହାଵିଷ୍ଣୁଃ ସ୍ଵଜାଯଯା । ସଂଯୁତୋ ନିର୍ଜଗାମାଶୁ ଦେଵୈଃ ସହ ସୁରାଧିପଃ
ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ମହାବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ସହଧର୍ମିଣୀ ସହିତ ଦେବତାମାନେ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ନେଇ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ।
ଆଜଗାମ ମହାଶୈଲଂ ହିମଵନ୍ତଂ ନଗାଧିପମ୍ । ଅଭଵଂଶ୍ଚ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ପୁରଶ୍ଚରଣକର୍ମିଣଃ
ସେମାନେ ମହାନ ପାହାଡ଼ ହିମବନ୍ତକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପର୍ବତଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ। ଏହିଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଆବଶ୍ୟକ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଅମ୍ବାଯଜ୍ଞଵିଧାନଜ୍ଞା ଅମ୍ବାଯଜ୍ଞଂ ଚ ଚକ୍ରିରେ । ତୃତୀଯାଦିଵ୍ରତାନ୍ଯାଶୁ ଚକ୍ରୁଃ ସର୍ଵେ ସୁରା ନୃପ
ଅମ୍ବାଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଯେଉଁମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଅମ୍ବାଙ୍କର ଯଜ୍ଞ କଲେ। ରାଜା, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତୃତୀୟା ଆଦି ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକୁ ଶୀଘ୍ର ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ।
କେଚିତ୍ସମାଧିନିଷ୍ଣାତାଃ କେଚିନ୍ନାମପରାଯଣାଃ । କେଚିତ୍ସୂକ୍ତପରାଃ କେଚିନ୍ନାମପାରାଯଣୋତ୍ସୁକାଃ
କିଛି ଲୋକ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଥିଲେ, କିଛି ନାମସ୍ମରଣରେ ଲାଗିଥିଲେ, କିଛି ଶ୍ଲୋକ ପାଠରେ ମନ ଦେଇଥିଲେ, ଆଉ କିଛି ନାମସ୍ମରଣ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ।
ମନ୍ତ୍ରପାରାଯଣପରାଃ କେଚିତ୍କୃଚ୍ଛ୍ରାଦିକାରିଣଃ । ଅନ୍ତର୍ଯାଗପରାଃ କେଚିତ୍କେଚିନ୍ନ୍ଯାସପରାଯଣାଃ
କିଛି ମନ୍ତ୍ରପାଠରେ ଲାଗିଥିଲେ, କିଛି ଦୁଃସାଧ୍ୟ ତପସ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରୁଥିଲେ। କିଛି ଅନ୍ତର୍ୟାଗରେ ମନ ଦେଇଥିଲେ, ଆଉ କିଛି ନ୍ୟାସ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଲାଗିଥିଲେ।
ହୃଲ୍ଲେଖଯା ପରାଶକ୍ତେଃ ପୂଜାଂ ଚକ୍ରୁରତନ୍ଦ୍ରିତାଃ । ଇତ୍ଯେଵଂ ବହୁଵର୍ଷାଣି କାଲୋଽଗାଜ୍ଜନମେଜଯ
ସେମାନେ 'ହ୍ରୀଂ' ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଅକ୍ଲାନ୍ତ ଭାବେ ପୂଜା କଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ବହୁ ବର୍ଷ କଟିଗଲା, ହେ ଜନମେଜୟ।
ଅକସ୍ମାଚ୍ଚୈତ୍ରମାସୀଯନଵମ୍ଯାଂ ଚ ଭୃଗୋର୍ଦିନେ । ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵ ପୁରତସ୍ତନ୍ମହଃ ଶ୍ରୁତିବୋଧିତମ୍
ଅଚାନକ ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ନବମୀ ଓ ଶୁକ୍ରବାର ଦିନରେ, ସେମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବେଦରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ତେଜ ପ୍ରକଟ ହେଲା।
ଚତୁର୍ଦିକ୍ଷୁ ଚତୁର୍ଵେଦୈର୍ମୂର୍ତିମଦ୍ଭିରଭିଷ୍ଟୁତମ୍ । କୋଟିସୂର୍ଯପ୍ରତୀକାଶଂ ଚନ୍ଦ୍ରକୋଟିସୁଶୀତଲମ୍
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦେହଧାରୀ ଚାରି ବେଦ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ତେଜ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଉଥିଲା। ଏହା କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ କୋଟି ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଶୀତଳ ମଧୁର ଥିଲା।
ଵିଦ୍ଯୁତ୍କୋଟିସମାନାଭମରୁଣଂ ତତ୍ପରଂ ମହଃ । ନୈଵ ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ନ ତିର୍ଯକ୍ଚ ନ ମଧ୍ଯେ ପରିଜଗ୍ରଭତ୍
ସେଇ ପରମ ତେଜ କୋଟି କୋଟି ବିଦ୍ୟୁତ ପରି ରକ୍ତିମ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହାକୁ ଉପରେ, ଆଢ଼େ, କିମ୍ବା ମଧ୍ୟରେ କେହି ଧରିପାରୁନଥିଲେ।
ଆଦ୍ଯନ୍ତରହିତଂ ତତ୍ତୁ ନ ହସ୍ତାଦ୍ଯଙ୍ଗସଂଯୁତମ୍ । ନ ଚ ସ୍ତ୍ରୀରୂପମଥଵା ନ ପୁଂରୂପମଥୋଭଯମ୍
ସେଇ ତେଜର ଆରମ୍ଭ କିମ୍ବା ଶେଷ କିଛି ନଥିଲା, ହାତ ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅଙ୍ଗ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ନଥିଲା। ଏହା ନା ଜଣେ ଜିଅ, ନା ପୁରୁଷ, ନା ଉଭୟ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଦୀପ୍ତ୍ଯା ପିଧାନଂ ନେତ୍ରାଣାଂ ତେଷାମାସୀନ୍ମହୀପତେ । ପୁନଶ୍ଚ ଧୈର୍ଯମାଲମ୍ବ୍ଯ ଯାଵତ୍ତେ ଦଦୃଶୁଃ ସୁରାଃ
ହେ ରାଜା, ସେଇ ତେଜର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦେବତାମାନଙ୍କର ଚକ୍ଷୁକୁ ଢାକିଦେଲା। କିନ୍ତୁ ପୁନି ସ୍ଥିର ହୋଇ, ଦେବତାମାନେ ସେଉଁଠି ତେଜକୁ ଦେଖିଲେ।
ତାଵତ୍ତଦେଵ ସ୍ତ୍ରୀରୂପେଣାଭାଦ୍ଦିଵ୍ଯଂ ମନୋହରମ୍ । ଅତୀଵ ରମଣୀଯାଙ୍ଗୀଂ କୁମାରୀଂ ନଵଯୌଵନାମ୍
ତାପରେ, ସେଇ ତେଜ ଦିବ୍ୟ ଓ ଆକର୍ଷକ ଜିଅ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲା; ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗ ଓ ନବଯୌବନା କୁମାରୀ ଥିଲେ।
ଉଦ୍ଯତ୍ପୀନକୁଚଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵନିନ୍ଦିତାମ୍ଭୋଜକୁଡ୍ମଲାମ୍ । ରଣତ୍କିଙ୍କିଣିକାଜାଲସିଞ୍ଜନ୍ମଞ୍ଜୀରମେଖଲାମ୍
ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଭିଦ୍ କୁଚ ଦଳ ଗୁଡ଼ିକୁ ଲଜ୍ଜିତ କରୁଥିଲା, ତାଙ୍କର କଟିରେ ଝୁଣ୍କାର ଦେଉଥିବା ଘଣ୍ଟି ଓ ମଞ୍ଜିରା ବନ୍ଧା ଥିଲା।
କନକାଙ୍ଗଦକେଯୂରଗ୍ରୈଵେଯକଵିଭୂଷିତାମ୍ । ଅନର୍ଘ୍ଯମଣିସମ୍ଭିନ୍ନଗଲବନ୍ଧଵିରାଜିତାମ୍
ସେ ସୁନାର ବାହୁବନ୍ଧ, କଙ୍ଗନ ଓ ହାର ପିନ୍ଧିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଗଳା ଅମୂଲ୍ୟ ମଣିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା।
ତନୁକେତକସଂରାଜନ୍ନୀଲଭ୍ରମରକୁନ୍ତଲାମ୍ । ନିତମ୍ବବିମ୍ବସୁଭଗାଂ ରୋମରାଜିଵିରାଜିତାମ୍
ତାଙ୍କର କେଶ ନୀଳ ଭୃଙ୍ଗ ଦଳ ଭଳି ଘନ ଓ କେତକୀ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ। ତାଙ୍କର ନିତମ୍ବ ମଧୁର ଓ ଦେହରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୋମ ରେଖା ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
କର୍ପୂରଶକଲୋନ୍ମିଶ୍ରତାମ୍ବୂଲପୂରିତାନନାମ୍ । କନତ୍କନକତାଟଙ୍କଵିଟଙ୍କଵଦନାମ୍ବୁଜାମ୍
ତାଙ୍କର ମୁଖ କର୍ପୂର ମିଶ୍ରିତ ତାମ୍ବୁଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ତାଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖ ଚମକୁଥିଲା ସୁନାର ଝୁମକାରେ।
ଅଷ୍ଟମୀଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବାଭଲଲାଟାମାଯତଭ୍ରୁଵମ୍ । ରକ୍ତାରଵିନ୍ଦନଯନାମୁନ୍ନସାଂ ମଧୁରାଧରାମ୍
ତାଙ୍କର ଲଳାଟ ଅଷ୍ଟମୀ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଭୃକୁଟି ଲମ୍ବା, ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତ କମଳ ଭଳି, ନାକ ଉଚ୍ଚ, ଓ ଅଧର ମଧୁର।
କୁନ୍ଦକୁଡ୍ମଲଦନ୍ତାଗ୍ରାଂ ମୁକ୍ତାହାରଵିରାଜିତାମ୍ । ରତ୍ନସମ୍ଭିନ୍ନମୁକୁଟାଂ ଚନ୍ଦ୍ରରେଖାଵତଂସିନୀମ୍
ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ କୁନ୍ଦ ମୁଖୁଳ ଭଳି, ଗଳାରେ ମୁକ୍ତା ମାଳା ଶୋଭିତ। ମୁଣ୍ଡରେ ରତ୍ନଖଣ୍ଡ ମୁକୁଟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରରେଖା ଅଳଙ୍କାର ଥିଲା।
ମଲ୍ଲିକାମାଲତୀମାଲାକେଶପାଶଵିରାଜିତାମ୍ । କାଶ୍ମୀରବିନ୍ଦୁନିଟିଲାଂ ନେତ୍ରତ୍ରଯଵିଲାସିନୀମ୍
ତାଙ୍କର କେଶ ମଲ୍ଲିକା ଓ ମାଲତୀ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ଲଳାଟରେ କାଶ୍ମୀର ତିଳକ ଓ ତିନୋଟି ଚକ୍ଷୁ ରହିଥିଲା।