ଇମାନି ମୁକ୍ତିକ୍ଷେତ୍ରାଣି ସାକ୍ଷାତ୍ସଂଵିନ୍ମଯାନି ଚ । ସିଦ୍ଧପୀଠାନି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସଂଶ୍ରଯେନ୍ମତିମାନ୍ନରଃ
ଏହିଗୁଡ଼ିକ ମୁକ୍ତିଦାୟିନୀ କ୍ଷେତ୍ର, ପ୍ରକୃତରେ ଚେତନାର ଗଠିତ। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକ ଏହି ସିଦ୍ଧପୀଠଗୁଡ଼ିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ୍।
ପୃଷ୍ଟଂ ଯତ୍ତତ୍ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ନୁକ୍ତଂ ସର୍ଵଂ ମହେଶିତୁଃ । ରହସ୍ଯାତିରହସ୍ଯଂ ଚ କିଂ ଭୂଯଃ ସହ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ କଥା କୁହାଯାଇଛି। ଏହା ଅତି ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ। ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ହିମାଲଯଗୃହେ ପାର୍ଵତୀଜନ୍ମଵିଷଯେ ଦେଵାନ୍ ପ୍ରତି ଦେଵୀକଥନଵର୍ଣନମ୍ ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ ଧରାଧରାଧୀଶମୌଲାଵାଵିରାସୀତ୍ପରଂ ମହଃ । ଯଦୁକ୍ତଂ ଭଵତା ପୂର୍ଵଂ ଵିସ୍ତରାତ୍ତଦ୍ଵଦସ୍ଵ ମେ
ଜନମେଜୟ କହିଲେ: ହିମାଲୟଙ୍କ ଗୃହରେ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ, ପୂର୍ବରୁ ଆପଣ ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତେଜ ପର୍ବତରାଜଙ୍କ ମୂର୍ଧାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେବା କଥା କହିଥିଲେ, ସେଥିରେ ସବିଶେଷ ଭାବେ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
କୋ ଵିରଜ୍ଯେତ ମତିମାନ୍ ପିବଞ୍ଛକ୍ତିକଥାମୃତମ୍ । ସୁଧାଂ ତୁ ପିବତାଂ ମୃତ୍ଯୁଃ ସ ନୈତଚ୍ଛୃଣ୍ଵତୋ ଭଵେତ୍
ଶକ୍ତିଙ୍କ କଥାର ଅମୃତ ପାନ କରିବାରୁ କିଏ ବିବେକୀ ଲୋକ ଅପରାହ୍ନ ହେବ? ସାଧାରଣ ଅମୃତ ପିଲେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଧନ୍ଯୋଽସି କୃତକୃତ୍ଯୋଽସି ଶିକ୍ଷିତୋଽସି ମହାତ୍ମଭିଃ । ଭାଗ୍ଯଵାନସି ଯଦ୍ଦେଵ୍ଯାଂ ନିର୍ଵ୍ଯାଜା ଭକ୍ତିରସ୍ତି ତେ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ତୁମେ ଧନ୍ୟ, ତୁମର କାମ ସଫଳ ହୋଇଛି, ବଡ଼ ବଡ଼ ମନ୍ୟଷ୍ୟଙ୍କ ଠାରୁ ଶିଖିଛ, ତୁମେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, କାରଣ ଦେବୀ ପ୍ରତି ତୁମର ନିର୍ମଳ ଭକ୍ତି ଅଛି।
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପୁରା ଵୃତ୍ତଂ ସତୀଦେହେଽଗ୍ନିଭର୍ଜିତେ । ଭ୍ରାନ୍ତଃ ଶିଵସ୍ତୁ ବଭ୍ରାମ କ୍ଵଚିଦ୍ଦେଶେ ସ୍ଥିରୋଽଭଵତ୍
ହେ ରାଜା, ପୂର୍ବରୁ ଯେତେବେଳେ ସତୀଙ୍କ ଦେହ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଗଲା, ଶିବ ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଏଠି ସେଠି ଭ୍ରମଣ କରିଥିଲେ, କେବେ କେବେ କିଛି ସ୍ଥାନରେ ଚୁପଚାପ ରହୁଥିଲେ।
ପ୍ରପଞ୍ଚଭାନରହିତଃ ସମାଧିଗତମାନସଃ । ଧ୍ଯାଯନ୍ଦେଵୀସ୍ଵରୂପଂ ତୁ କାଲଂ ନିନ୍ଯେ ସ ଆତ୍ମଵାନ୍
ତାଙ୍କର ମନ ସଂସାରରୁ ଦୂର ହୋଇଯାଇଥିଲା, ସେ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ ଦେବୀଙ୍କ ରୂପକୁ ଚିନ୍ତା କରି ଦିନ କଟାଉଥିଲେ।
ସୌଭାଗ୍ଯରହିତଂ ଜାତଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍ । ଶକ୍ତିହୀନଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ସାବ୍ଧିଦ୍ଵୀପଂ ସପର୍ଵତମ୍
ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ଚଳାଅଚଳ ଜୀବ ଭାଗ୍ୟହୀନ ହୋଇଗଲେ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ସମୁଦ୍ର ଓ ପାହାଡ଼ ସହିତ, ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇପଡ଼ିଲା।
ଆନନ୍ଦଃ ଶୁଷ୍କତାଂ ଯାତଃ ସର୍ଵେଷାଂ ହୃଦଯାନ୍ତରେ । ଉଦାସୀନାଃ ସର୍ଵଲୋକାଶ୍ଚିନ୍ତାଜର୍ଜରଚେତସଃ
ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଗଲା, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଉଦାସ ହୋଇଗଲେ, ଚିନ୍ତାରେ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇପଡ଼ିଲା।
ସଦା ଦୁଃଖୋଦଧୌ ମଗ୍ନା ରୋଗଗ୍ରସ୍ତାସ୍ତଦାଭଵନ୍ । ଗ୍ରହାଣାଂ ଦେଵତାନାଂ ଚ ଵୈପରୀତ୍ଯେନ ଵର୍ତନମ୍
ସମସ୍ତେ ସଦା ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବି ରହିଲେ, ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ; ଗ୍ରହ ଓ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ଚଳିଲେ।
ଅଧିଭୂତାଧିଦୈଵାନାଂ ସତ୍ଯଭାଵାନ୍ନୃପାଭଵନ୍ । ଅଥାଽସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ତାରକାଖ୍ଯୋ ମହସୁରଃ
ଭୂତ ଓ ଦେବତାମାନେ ସତ୍ୟରେ ପୀଡ଼ିତ ହେବାରୁ, ହେ ରାଜା, ସେଇ ସମୟରେ ତାରକ ନାମକ ଏକ ବଡ଼ ଦାନବ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଵରୋ ଦୈତ୍ଯୋଽଭଵତ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯନାଯକଃ । ଶିଵୌରସସ୍ତୁ ଯଃ ପୁତ୍ରଃ ସ ତେ ହନ୍ତା ଭଵିଷ୍ଯତି
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବର ପାଇଁ ସେଇ ଦାନବ ତିନି ଲୋକର ନାୟକ ହେଲା; କୁହାଯାଇଥିଲା ଯେ, ଶିବଙ୍କ ତରଫରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପୁଅ ତାଙ୍କୁ ମାରିବ।
ଇତି କଲ୍ପିତମୃତ୍ଯୁଃ ସ ଦେଵଦେଵୈର୍ମହାସୁରଃ । ଶିଵୌରସସୁତାଭାଵାଜ୍ଜଗର୍ଜ ଚ ନନନ୍ଦ ଚ
ଏଭଳି ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଦେବତାମାନେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଶିବଙ୍କ ତରଫରୁ କୌଣସି ପୁଅ ନ ଥିବାରୁ, ସେ ବଡ଼ ଦାନବ ଉଲ୍ଲାସରେ ଗର୍ଜନ କରି ଖୁସି ହେଲା।
ତେନ ଚୋପଦ୍ରୁତାଃ ସର୍ଵେ ସ୍ଵସ୍ଥାନାତ୍ପ୍ରଚ୍ଯୁତାଃ ସୁରାଃ । ଶିଵୌରସସୁତାଭାଵାଚ୍ଚିନ୍ତାମାପୁର୍ଦୁରତ୍ଯଯାମ୍
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅଶାନ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ଚୁତ ହେଲେ; ଶିବଙ୍କ ପୁଅ ନ ଥିବାରୁ ସମସ୍ତେ ଅପାର ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ନାଙ୍ଗନା ଶଙ୍କରସ୍ଯାସ୍ତି କଥଂ ତତ୍ସୁତସମ୍ଭଵଃ । ଅସ୍ମାକଂ ଭାଗ୍ଯହୀନାନାଂ କଥଂ କାର୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଶଙ୍କରଙ୍କର କୌଣସି ସ୍ତ୍ରୀ ନାହିଁ, ତେଣୁ କିପରି ପୁଅ ହେବ? ଆମେ ଭାଗ୍ୟହୀନ ଥିଲେ, ଆମର କାମ କିପରି ସଫଳ ହେବ?
ଇତି ଚିନ୍ତାତୁରାଃ ସର୍ଵେ ଜଗ୍ମୁର୍ଵୈକୁଣ୍ଠମଣ୍ଡଲେ । ଶଶଂସୁର୍ହରିମେକାନ୍ତେ ସ ଚୋପାଯଂ ଜଗାଦ ହ
ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ପିଡ଼ିତ ସମସ୍ତେ ବୈକୁଣ୍ଠ ଲୋକକୁ ଗଲେ; ସେମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତରେ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ, ତେଣୁ ସେ ଉପାୟ ଦେଖାଇଲେ।
କୁତଶ୍ଚିନ୍ତାତୁରାଃ ସର୍ଵେ କାମକଲ୍ପଦ୍ରୁମା ଶିଵା । ଜାଗର୍ତି ଭୂଵନେଶାନୀ ମଣିଦ୍ଵୀପାଧିଵାସିନୀ
ତୁମେମାନେ କାହିଁକି ଏତେ ଚିନ୍ତିତ? ଶିବା, ଯିଏ ଚାହିଦା ପୂରଣ କରେ, ଭୂବନେଶ୍ୱରୀ, ମଣିଦ୍ୱୀପରେ ବସୁଥିବା, ସେ ସଦା ଜାଗ୍ରତ ଅଛନ୍ତି।
ଅସ୍ମାକମନଯା ଦେଵ ତଦୁପେକ୍ଷାସ୍ତି ନାନ୍ଯଥା । ଶିକ୍ଷୈଵେଯଂ ଜଗନ୍ମାତ୍ରା କୃତାସ୍ମଚ୍ଛିକ୍ଷଣାଯ ଚ
ହେ ଦେବତାମାନେ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଅବହେଳିତ ହେଉଛୁ, ଏହା ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନୁହେଁ। ଜଗତ୍ ମାଆ ଆମ ପାଇଁ ଏହି ଶିକ୍ଷା ଦେବାକୁ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛନ୍ତି।
ଲାଲନେ ତାଡନେ ମାତୁର୍ନାକାରୁଣ୍ଯଂ ଯଥାର୍ଭକେ । ତଦ୍ଵଦେଵ ଜଗନ୍ମାତୁର୍ନିଯନ୍ତ୍ର୍ଯା ଗୁଣଦୋଷଯୋଃ
ଏକ ମାଆ ଯେପରି ନିଜ ଶିଶୁଙ୍କୁ ଲାଡ଼ କରୁଥିବା ବେଳେ କିମ୍ବା ଶାସନ କରୁଥିବା ବେଳେ କେବେ ଦୟାର ଅଭାବ ଦେଖାନ୍ତି ନାହିଁ, ସେପରି ଜଗତ୍ ମାଆ, ନିୟନ୍ତ୍ରିଣୀ, ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ ଦୁହିଁକୁ ଏଭଳି ଦେଖନ୍ତି।
ଅପରାଧୋ ଭଵତ୍ଯେଵ ତନଯସ୍ଯ ପଦେ ପଦେ । କୋଽପରଃ ସହତେ ଲୋକେ କେଵଲଂ ମାତରଂ ଵିନା
ପୁଅ ତ ପ୍ରତି ପଦକୁ ଅପରାଧ କରିଥାଏ; ଏହି ସଂସାରରେ ମାଆ ଛଡ଼ା ଆଉ କିଏ ସହିପାରିବ?
ତସ୍ମାଦ୍ଯୂଯଂ ପରାମ୍ବାଂ ତାଂ ଶରଣଂ ଯାତ ମା ଚିରମ୍ । ନିର୍ଵ୍ଯାଜଯା ଚିତ୍ତଵୃତ୍ତ୍ଯା ସା ଵଃ କାର୍ଯଂ ଵିଧାସ୍ଯତି
ସେଠିଏ ତୁମେମାନେ ଶୀଘ୍ର ପରାମ୍ବାଙ୍କ ଶରଣ ନିଅ; ନିର୍ମଳ ମନରେ ତାଙ୍କୁ ଭଜିଲେ, ସେ ତୁମର କାମ ସଫଳ କରିଦେବେ।
ଇତ୍ଯାଦିଶ୍ଯ ସୁରାନ୍ସର୍ଵାନ୍ମହାଵିଷ୍ଣୁଃ ସ୍ଵଜାଯଯା । ସଂଯୁତୋ ନିର୍ଜଗାମାଶୁ ଦେଵୈଃ ସହ ସୁରାଧିପଃ
ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ମହାବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ସହଧର୍ମିଣୀ ସହିତ ଦେବତାମାନେ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ନେଇ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ।
ଆଜଗାମ ମହାଶୈଲଂ ହିମଵନ୍ତଂ ନଗାଧିପମ୍ । ଅଭଵଂଶ୍ଚ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ପୁରଶ୍ଚରଣକର୍ମିଣଃ
ସେମାନେ ମହାନ ପାହାଡ଼ ହିମବନ୍ତକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପର୍ବତଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ। ଏହିଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଆବଶ୍ୟକ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଅମ୍ବାଯଜ୍ଞଵିଧାନଜ୍ଞା ଅମ୍ବାଯଜ୍ଞଂ ଚ ଚକ୍ରିରେ । ତୃତୀଯାଦିଵ୍ରତାନ୍ଯାଶୁ ଚକ୍ରୁଃ ସର୍ଵେ ସୁରା ନୃପ
ଅମ୍ବାଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଯେଉଁମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଅମ୍ବାଙ୍କର ଯଜ୍ଞ କଲେ। ରାଜା, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତୃତୀୟା ଆଦି ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକୁ ଶୀଘ୍ର ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ।
କେଚିତ୍ସମାଧିନିଷ୍ଣାତାଃ କେଚିନ୍ନାମପରାଯଣାଃ । କେଚିତ୍ସୂକ୍ତପରାଃ କେଚିନ୍ନାମପାରାଯଣୋତ୍ସୁକାଃ
କିଛି ଲୋକ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଥିଲେ, କିଛି ନାମସ୍ମରଣରେ ଲାଗିଥିଲେ, କିଛି ଶ୍ଲୋକ ପାଠରେ ମନ ଦେଇଥିଲେ, ଆଉ କିଛି ନାମସ୍ମରଣ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ।
ମନ୍ତ୍ରପାରାଯଣପରାଃ କେଚିତ୍କୃଚ୍ଛ୍ରାଦିକାରିଣଃ । ଅନ୍ତର୍ଯାଗପରାଃ କେଚିତ୍କେଚିନ୍ନ୍ଯାସପରାଯଣାଃ
କିଛି ମନ୍ତ୍ରପାଠରେ ଲାଗିଥିଲେ, କିଛି ଦୁଃସାଧ୍ୟ ତପସ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରୁଥିଲେ। କିଛି ଅନ୍ତର୍ୟାଗରେ ମନ ଦେଇଥିଲେ, ଆଉ କିଛି ନ୍ୟାସ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଲାଗିଥିଲେ।
ହୃଲ୍ଲେଖଯା ପରାଶକ୍ତେଃ ପୂଜାଂ ଚକ୍ରୁରତନ୍ଦ୍ରିତାଃ । ଇତ୍ଯେଵଂ ବହୁଵର୍ଷାଣି କାଲୋଽଗାଜ୍ଜନମେଜଯ
ସେମାନେ 'ହ୍ରୀଂ' ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଅକ୍ଲାନ୍ତ ଭାବେ ପୂଜା କଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ବହୁ ବର୍ଷ କଟିଗଲା, ହେ ଜନମେଜୟ।
ଅକସ୍ମାଚ୍ଚୈତ୍ରମାସୀଯନଵମ୍ଯାଂ ଚ ଭୃଗୋର୍ଦିନେ । ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵ ପୁରତସ୍ତନ୍ମହଃ ଶ୍ରୁତିବୋଧିତମ୍
ଅଚାନକ ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ନବମୀ ଓ ଶୁକ୍ରବାର ଦିନରେ, ସେମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବେଦରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ତେଜ ପ୍ରକଟ ହେଲା।
ଚତୁର୍ଦିକ୍ଷୁ ଚତୁର୍ଵେଦୈର୍ମୂର୍ତିମଦ୍ଭିରଭିଷ୍ଟୁତମ୍ । କୋଟିସୂର୍ଯପ୍ରତୀକାଶଂ ଚନ୍ଦ୍ରକୋଟିସୁଶୀତଲମ୍
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦେହଧାରୀ ଚାରି ବେଦ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ତେଜ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଉଥିଲା। ଏହା କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ କୋଟି ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଶୀତଳ ମଧୁର ଥିଲା।
ଵିଦ୍ଯୁତ୍କୋଟିସମାନାଭମରୁଣଂ ତତ୍ପରଂ ମହଃ । ନୈଵ ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ନ ତିର୍ଯକ୍ଚ ନ ମଧ୍ଯେ ପରିଜଗ୍ରଭତ୍
ସେଇ ପରମ ତେଜ କୋଟି କୋଟି ବିଦ୍ୟୁତ ପରି ରକ୍ତିମ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହାକୁ ଉପରେ, ଆଢ଼େ, କିମ୍ବା ମଧ୍ୟରେ କେହି ଧରିପାରୁନଥିଲେ।