ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ - କାନି ସ୍ଥାନାନି ତାନି ସ୍ଯୁଃ ସିଦ୍ଧପୀଠାନି ଚାନଘ । କତି ସଂଖ୍ଯାନି ନାମାନି କାନି ତେଷାଂ ଚ ମେ ଵଦ
ଜନମେଜୟ ପଚାରିଲେ — ହେ ନିର୍ମଳ, ସିଦ୍ଧପୀଠ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିବା ସେଠିଗୁଡ଼ିକ କେଉଁଠି ଅଛି? ସେମାନେ କେତେଟି, କଣ କଣ ନାମ, ଏବଂ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି? ଦୟାକରି ମୋତେ କହ।
ତତ୍ର ସ୍ଥିତାନାଂ ଦେଵୀନାଂ ନାମାନି ଚ କୃପାକର । କୃତାର୍ଥୋଽହଂ ଭଵେ ଯେନ ତଦ୍ଵଦାଶୁ ମହାମୁନେ
ସେଠି ଥିବା ଦେବୀମାନେଙ୍କର ନାମ ମଧ୍ୟ କହ, ହେ କୃପାମୟ, ଯାହା ଜାଣିଲେ ମୁଁ ସଫଳ ହେବି, ଏହି କଥା ଶୀଘ୍ର କହ, ମହାମୁନି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦେଵେପୀଠାନି ସାମ୍ପ୍ତତମ୍ । ଯେଷାଂ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ପାପହୀନୋ ଭଵେନ୍ନରଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ରାଜା, ଶୁଣ, ମୁଁ ତୋତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଦେବୀଙ୍କ ପୀଠଗୁଡ଼ିକ ବିସ୍ତାରରେ କହିବି; ଏହାମାନେର ନାମ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମାନବର ପାପ ଦୂର ହୋଇଯାଏ।
ଯେଷୁ ଯେଷୁ ଚ ପୀଠେଷୂପାସ୍ଯେଯଂ ସିଦ୍ଧିକାଙ୍କ୍ଷିଭିଃ । ଭୂତିକାମୈରଭିଧ୍ଯେଯା ତାନି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ଯେଉଁଠିଏଉଁଠି ପୀଠ ଅଛି, ସେଠି ସିଦ୍ଧି ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି; ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଚାହୁଁଥିବାମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି। ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ କହିବି।
ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ଗୌରୀମୁଖନିଵାସିନୀ । କ୍ଷେତ୍ରେ ଵୈ ନୈମିଷାରଣ୍ଯେ ପ୍ରୋକ୍ତା ସା ଲିଙ୍ଗଧାରିଣୀ
ବାରାଣସୀରେ ବିଶାଳାକ୍ଷୀ ଦେବୀ ଗୌରୀଙ୍କ ମୁଖରେ ବସିଛନ୍ତି; ନୈମିଷାରଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେ ଲିଙ୍ଗଧାରିଣୀ ନାମରେ ପରିଚିତ।
ପ୍ରଯାଗେ ଲଲିତା ପ୍ରୋକ୍ତା କାମୁକୀ ଗନ୍ଧମାଦନେ । ମାନସେ କୁମୁଦା ପ୍ରୋକ୍ତା ଦକ୍ଷିଣେ ଚୋତ୍ତରେ ତଥା
ପ୍ରୟାଗରେ ସେ ଲଳିତା ଭାବେ ଜଣାଶୁନା; ଗନ୍ଧମାଦନରେ କାମୁକୀ ଭାବେ; ମାନସରେ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ଦୁଇଠିରେ ସେ କୁମୁଦା ଭାବେ ପୂଜିତ।
ଵିଶ୍ଵକାମା ଭଗଵତୀ ଵିଶ୍ଵକାମପ୍ରପୂରଣୀ । ଗୋମନ୍ତେ ଗୋମତୀ ଦେଵୀ ମନ୍ଦରେ କାମଚାରିଣୀ
ବିଶ୍ୱକାମା ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି; ଗୋମନ୍ତରେ ସେ ଗୋମତୀ ଦେବୀ; ମନ୍ଦାର ପର୍ବତରେ କାମଚାରିଣୀ ଭାବେ ପୂଜିତ।
ମଦୋତ୍କଟା ଚୈତ୍ରରଥେ ଜଯନ୍ତୀ ହସ୍ତିନାପୁରେ । ଗୌରୀ ପ୍ରୋକ୍ତା କାନ୍ଯକୁବ୍ଜେ ରମ୍ଭା ତୁ ମଲଯାଚଲେ
ଚୈତ୍ରରଥରେ ସେ ମଦୋତ୍କଟା ଭାବେ; ହସ୍ତିନାପୁରରେ ଜୟନ୍ତୀ; କାନ୍ୟାକୁବ୍ଜରେ ଗୌରୀ; ମଲୟାଚଳରେ ରମ୍ଭା ଭାବେ ପୂଜିତ।
ଏକାମ୍ରପୀଠେ ସମ୍ପ୍ରୋକ୍ତା ଦେଵୀ ସା କୀର୍ତିମତ୍ଯପି । ଵିଶ୍ଵେ ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରୀଂ ପ୍ରାହୁଃ ପୁରୁହୂତାଂ ଚ ପୁଷ୍କରେ
ଏକାମ୍ର ପୀଠରେ ସେ କୀର୍ତ୍ତି ଭାବେ ପରିଚିତ; ବିଶ୍ୱରେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରୀ; ପୁଷ୍କରରେ ପୁରୁହୂତା ଭାବେ ଜଣାଶୁନା।
କେଦାରପୀଠେ ସମ୍ପ୍ରୋକ୍ତା ଦେଵୀ ସନ୍ମାର୍ଗଦାଯିନୀ । ମନ୍ଦା ହିମଵତଃ ପୃଷ୍ଠେ ଗୋକର୍ଣେ ଭଦ୍ରକର୍ଣିକା
କେଦାର ପୀଠରେ ସେ ସନ୍ମାର୍ଗଦାୟିନୀ; ହିମାଳୟର ପଛଦିଗରେ ମନ୍ଦା; ଗୋକର୍ଣ୍ଣରେ ଭଦ୍ରକର୍ଣ୍ଣିକା ଭାବେ ପୂଜିତ।
ସ୍ଥାନେଶ୍ଵରେ ଭଵାନୀ ତୁ ବିଲ୍ଵଲେ ବିଲ୍ଵପତ୍ରିକା । ଶ୍ରୀଶୈଲେ ମାଧଵୀ ପ୍ରୋକ୍ତା ଭଦ୍ରା ଭଦ୍ରେଶ୍ଵରେ ତଥା
ସ୍ଥାନେଶ୍ୱରରେ ସେ ଭବାନୀ; ବିଲ୍ବରେ ବିଲ୍ବପତ୍ରିକା; ଶ୍ରୀଶୈଳରେ ମାଧବୀ; ଭଦ୍ରେଶ୍ୱରରେ ଭଦ୍ରା ଭାବେ ପୂଜିତ।
ଵରାହଶୈଲେ ତୁ ଜଯା କମଲା କମଲାଲଯେ । ରୁଦ୍ରାଣୀ ରୁଦ୍ରକୋଟ୍ଯାଂ ତୁ କାଲୀ କାଲଞ୍ଜରେ ତଥା
ବରାହଶୈଳରେ ସେ ଜୟା; କମଳାଳୟରେ କମଳା; ରୁଦ୍ରକୋଟିରେ ରୁଦ୍ରାଣୀ; କାଳଞ୍ଜରରେ କାଳୀ ଭାବେ ପୂଜିତ।
ଶାଲଗ୍ରାମେ ମହାଦେଵୀ ଶିଵଲିଙ୍ଗେ ଜଲପ୍ରିଯା । ମହାଲିଙ୍ଗେ ତୁ କପିଲା ମାକୋଟେ ମୁକୁଟେଶ୍ଵରୀ
ଶାଳଗ୍ରାମରେ ସେ ମହାଦେବୀ; ଶିବଲିଙ୍ଗରେ ଜଳପ୍ରିୟା; ମହାଲିଙ୍ଗରେ କପିଳା; ମାକୋଟରେ ମୁକୁଟେଶ୍ୱରୀ ଭାବେ ପୂଜିତ।
ମାଯାପୁର୍ଯାଂ କୁମାରୀ ସ୍ଯାତ୍ସନ୍ତାନେ ଲଲିତାମ୍ବିକା । ଗଂଯାଯାଂ ମଙ୍ଗଲା ପ୍ରୋକ୍ତା ଵିମଲା ପୁରୁଷୋତ୍ତମେ
ମାୟାପୁରରେ ସେ କୁମାରୀ; ସନ୍ତାନରେ ଲଳିତାମ୍ବିକା; ଗମ୍ୟାରେ ମଙ୍ଗଳା; ପୁରୁଷୋତ୍ତମରେ ଭିମଳା ଭାବେ ପୂଜିତ।
ଉତ୍ପଲାଷୀ ସହସ୍ରାକ୍ଷେ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷେ ମହୋତ୍ପଲା । ଵିପାଶାଯାମମୋଘାକ୍ଷୀ ପାଡଲା ପୁଣ୍ଡ୍ରଵର୍ଧନେ
ଉତ୍ପଳାଶୀରେ ସେ ସହସ୍ରାକ୍ଷୀ; ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷରେ ମହୋତ୍ପଳା; ବିପାଶାରେ ଅମୋଘାକ୍ଷୀ; ପାଡ଼ଳାରେ ପୁଣ୍ଡ୍ରବର୍ଧିନୀ ଭାବେ ପୂଜିତ।
ନାରାଯଣୀ ସୁପାର୍ଶ୍ଵେ ତୁ ତ୍ରିକୁଟେ ରୁଦ୍ରସୁନ୍ଦରୀ । ଵିପୁଲେ ଵିପୁଲା ଦେଵୀ କଲ୍ଯାଣୀ ମଲଯାଚଲେ
ନାରାୟଣୀରେ ସେ ସୁପାର୍ଶ୍ୱ; ତ୍ରିକୂଟରେ ରୁଦ୍ରସୁନ୍ଦରୀ; ବିପୁଳରେ ବିପୁଳା ଦେବୀ; ମଲୟାଚଳରେ କଲ୍ୟାଣୀ ଭାବେ ପୂଜିତ।
ସହ୍ଯାଦ୍ରାଵକଵୀରା ତୁ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରେ ତୁ ଚନ୍ଦ୍ରିକା । ରମଣା ରାମତୀର୍ଥେ ତୁ ଯମୁନାଯାଂ ମୃଗାଵତୀ
ସହ୍ୟାଦ୍ରିରେ ଅବକବୀରା; ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଚନ୍ଦ୍ରିକା; ରମଣାରେ ରମତୀର୍ଥା; ଯମୁନାରେ ମୃଗାବତୀ ଭାବେ ପୂଜିତ।
କୋଟଵୀ କୋଟତୀର୍ଥେ ତୁ ସୁଗନ୍ଧା ମାଧଵେ ଵନେ । ଗୋଦାଵର୍ଯାଂ ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ଯା ତୁ ଗଙ୍ଗାଦ୍ଵାରେ ରତିପ୍ରିଯା
କୋଟବୀରେ ସେ କୋଟତୀର୍ଥା; ମାଧବବନରେ ସୁଗନ୍ଧା; ଗୋଦାବରୀରେ ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ୟା; ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରରେ ରତିପ୍ରିୟା ଭାବେ ପୂଜିତ।
ଶିଵକୁଣ୍ଡେ ଶୁଭାନନ୍ଦା ନନ୍ଦିନୀ ଦେଵିକାତଟେ । ରୁକ୍ମିଣୀ ଦ୍ଵାରଵଯାଂ ତୁ ରାଧା ଵୃନ୍ଦାଵନେ ଵନେ
ଶିବଙ୍କ କୁଣ୍ଡରେ ଶୁଭାନନ୍ଦା, ଦେବିକା ତଟରେ ନନ୍ଦିନୀ, ଦ୍ୱାରକାରେ ରୁକ୍ମିଣୀ ଏବଂ ବୃନ୍ଦାବନ ଜଙ୍ଗଲରେ ରାଧା ଭାବରେ ଦେବୀ ବିରାଜିତା।
ଦେଵକୀ ମଥୁରାଯାଂ ତୁ ପାତାଲେ ପରମେଶ୍ଵରୀ । ଚିତ୍ରକୂଟେ ତଥା ସୀତା ଵିନ୍ଧ୍ଯେ ଵିନ୍ଧ୍ଯାଧିଵାସିନୀ
ମଥୁରାରେ ଦେବକୀ, ପାତାଳରେ ପରମେଶ୍ୱରୀ, ଚିତ୍ରକୂଟରେ ସୀତା ଏବଂ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ରେ ବିନ୍ଧ୍ୟାଧିବାସିନୀ ଭାବେ ଦେବୀ ଅଛନ୍ତି।
କରଵୀରେ ମହାଲକ୍ଷୀରୁମା ଦେଵୀ ଵିନାଯକେ । ଆରୋଗ୍ଯା ଵୈଦ୍ଯନାଥେ ତୁ ମହାକାଲେ ମହେଶ୍ଵରୀ
କରବୀରରେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ, ବିନାୟକ ସ୍ଥାନରେ ଉମା ଦେବୀ, ବୈଦ୍ୟନାଥରେ ଆରୋଗ୍ୟା ଏବଂ ମହାକାଳରେ ମହେଶ୍ୱରୀ ଭାବେ ଦେବୀ ଅଛନ୍ତି।
ଅଭଯେତ୍ଯୁଷ୍ଣତୀର୍ଥେଷୁ ନିତମ୍ବା ଵିନ୍ଧ୍ଯପର୍ଵତେ । ମାଣ୍ଡଵ୍ଯେ ମାଣ୍ଡଵୀ ନାମ ସ୍ଵାହା ମାହେଶ୍ଵରୀପୁରେ
ଉଷ୍ଣତୀର୍ଥରେ ଅଭୟା, ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ରେ ନିତମ୍ବା, ମାଣ୍ଡବ୍ୟରେ ମାଣ୍ଡବୀ ଏବଂ ମହେଶ୍ୱରୀପୁରରେ ସ୍ୱାହା ଭାବେ ଦେବୀ ଅଛନ୍ତି।
ଛଗଲଣ୍ଡେ ପ୍ରଚଣ୍ଡା ତୁ ଚଣ୍ଡୀକାମରକଣ୍ଟକେ । ସୋମେଶ୍ଵରେ ଵରାରୋହା ପ୍ରଭାସେ ପୁଷ୍କରାଵତୀ
ଛଗଳଣ୍ଡରେ ପ୍ରଚଣ୍ଡା, ଚଣ୍ଡୀକାମରକଣ୍ଟକରେ ଚଣ୍ଡିକା, ସୋମେଶ୍ୱରରେ ବରାରୋହା ଏବଂ ପ୍ରଭାସରେ ପୁଷ୍କରାବତୀ ଭାବେ ଦେବୀ ବିରାଜିତା।
ଦେଵମାତା ସରସ୍ଵତ୍ଯାଂ ପାରାଵାରା ତଟେ ସ୍ମୃତା । ମହାଲଯେ ମହାଭାଗା ପଯୋଷ୍ଣ୍ଯାଂ ପିଙ୍ଗଲେଶ୍ଵରୀ
ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀରେ ଦେବମାତା ଭାବେ, ସମୁଦ୍ରତଟରେ ସ୍ମୃତିରେ, ମହାଳୟରେ ମହାଭାଗା ଏବଂ ପୟୋଷ୍ଣୀରେ ପିଙ୍ଗଳେଶ୍ୱରୀ ଭାବେ ଦେବୀ ଅଛନ୍ତି।
ସିଂହିକା କୃତଶୌଚେ ତୁ କାର୍ତିକେ ତ୍ଵତିଶାଙ୍କରୀ । ଉତ୍ପଲାଵର୍ତକେ ଲୋଲା ସୁଭଦ୍ରା ଶୋଣସଙ୍ଗମେ
କୃତଶୌଚରେ ସିଂହିକା, କାର୍ତ୍ତିକେ ଅତିଶାଙ୍କରୀ, ଉତ୍ପଳାବର୍ତ୍ତକରେ ଲୋଲା ଏବଂ ଶୋଣସଙ୍ଗମରେ ସୁଭଦ୍ରା ଭାବେ ଦେବୀ ଅଛନ୍ତି।
ମାତା ସିଦ୍ଧଵନେ ଲକ୍ଷ୍ମୀରନଙ୍ଗା ଭରତାଶ୍ରମେ । ଜାଲନ୍ଧରେ ଵିଶ୍ଵମୁଖୀ ତାରା କିଷ୍କିନ୍ଧପର୍ଵତେ
ସିଦ୍ଧବନରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଅନଙ୍ଗରେ ମାତା, ଭରତ ଆଶ୍ରମରେ ଅନଙ୍ଗା, ଜାଲନ୍ଧରରେ ବିଶ୍ୱମୁଖୀ ଏବଂ କିଷ୍କିନ୍ଧା ପାହାଡ଼ରେ ତାରା ଭାବେ ଦେବୀ ବିରାଜିତା।
ଦେଵଦାରୁଵନେ ପୁଷ୍ଟିର୍ମେଧା କାଶ୍ମୀରମଣ୍ଡଲେ । ଭୀମା ଦେଵୀ ହିମାଦ୍ରୌ ତୁ ତୁଷ୍ଟିର୍ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରେ ତଥା
ଦେବଦାରୁବନରେ ପୁଷ୍ଟି, କାଶ୍ମୀର ମଣ୍ଡଳରେ ମେଧା, ହିମାଳୟରେ ଭୀମା ଦେବୀ ଏବଂ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରରେ ତୁଷ୍ଟି ଭାବେ ଦେବୀ ଅଛନ୍ତି।
କପାଲମୋଚନେ ଶୁଦ୍ଧିର୍ମାତା କାମାଵରୋହଣେ । ଶଙ୍ଖୋଦ୍ଧାରେ ଧରା ନାମ ଧୃତିଃ ପିଣ୍ଡାରକେ ତଥା
କପାଳମୋଚନରେ ଶୁଦ୍ଧି, କାମାବରୋହଣରେ ମାତା, ଶଂଖୋଦ୍ଧାରରେ ଧରା ଏବଂ ପିଣ୍ଡାରକରେ ଧୃତି ଭାବେ ଦେବୀ ଅଛନ୍ତି।
କଲା ତୁ ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗାଯାମଚ୍ଛୋଦେ ଶିଵଧାରିଣୀ । ଵେଣାଯାମମୃତା ନାମ ବଦର୍ଯାମୁର୍ଵଶୀ ତଥା
ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗାରେ କଳା, ଅଚ୍ଛୋଦରେ ଶିବଧାରିଣୀ, ବେଣା ନଦୀରେ ଅମୃତା ଏବଂ ବଦରୀରେ ଉର୍ବଶୀ ଭାବେ ଦେବୀ ବିରାଜିତା।
ଔଷଧିଶ୍ଚୋତ୍ତରକୁରୌ କୁଶଦ୍ଵୀପେ କୁଶୋଦକା । ମନ୍ମଥା ହେମକୂଟେ ତୁ କୁମୁଦେ ସତ୍ଯଵାଦିନୀ
ଉତ୍ତରକୁରୁରେ ଔଷଧି, କୁଶଦ୍ୱୀପରେ କୁଶୋଦକା, ହେମକୂଟରେ ମନ୍ମଥା ଏବଂ କୁମୁଦରେ ସତ୍ୟବାଦିନୀ ଭାବେ ଦେବୀ ଅଛନ୍ତି।