କିମସାଧ୍ଯଂ ମହାଭାଗ ଵେଦୋକ୍ତାନି ଚ କୁର୍ଵତଃ । ସ୍ଵର୍ଗଂ ମୋକ୍ଷଂ ଚ ସଜ୍ଜନ୍ମ ଯଦ୍ଯଦ୍ଵାଞ୍ଛତି ତଦ୍ଭଵେତ୍
ହେ ଧନ୍ୟବାନ, ବେଦ ଆଦି ନିୟମ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ କଣ ଅସାଧ୍ୟ? ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମ—ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେହି ମିଳେ।
ଆଶ୍ରମାଦାଶ୍ରମଂ ଗଚ୍ଛେଦିତି ଧର୍ମଵିଦୋ ଵିଦୁଃ । ତସ୍ମାଦଗ୍ନିଂ ସମାଧାଯ କୁରୁ କର୍ମାଣ୍ଯତନ୍ଦ୍ରିତଃ
ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି, ଏକ ଆଶ୍ରମରୁ ଅନ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଏହିକାରଣରୁ, ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରି, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କାମ କର।
ଦେଵାନ୍ପିତୄନ୍ମନୁଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ସନ୍ତର୍ପ୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ସୁତ । ପୁତ୍ରମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ଧର୍ମଜ୍ଞ ସଂଯୋଜ୍ଯ ଚ ଗୃହାଶ୍ରମେ
ହେ ପୁତ୍ର, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କର। ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କରି ତାଙ୍କୁ ଘରସ୍ଥ ଆଶ୍ରମରେ ସ୍ଥାପନ କର।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଗୃହଂ ଵନଂ ଗତ୍ଵା କର୍ତାସି ଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍ । ଵାନପ୍ରସ୍ଥାଶ୍ରମଂ କୃତ୍ଵା ସଂନ୍ଯାସଂ ଚ ତତଃ ପରମ୍
ଘର ଛାଡ଼ି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇ, ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ହେବା ଓ ତା'ପରେ ସନ୍ୟାସ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ମହାଭାଗ ମାଦକାନି ସୁନିଶ୍ଚିତମ୍ । ଅଦାରସ୍ଯ ଦୁରନ୍ତାନି ପଞ୍ଚୈଵ ମନସା ସହ
ହେ ଧନ୍ୟବାନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମଦକର, ଓ ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ ଏକାସାଥି ରଖିବା ବିନା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ।
ତସ୍ମାଦ୍ଦାରାନ୍ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ତଜ୍ଜଯାଯ ମହାମତେ । ଵାର୍ଧକେ ତପ ଆତିଷ୍ଠେଦିତି ଶାସ୍ତ୍ରୋଦିତଂ ଵଚଃ
ଏହିକାରଣରୁ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏହା ଉପରେ ଜୟ ପାଇବା ପାଇଁ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ। ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଶାସ୍ତ୍ର କହିଛି।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାଭାଗ ତପଃ କୃତ୍ଵାତିଦୁଶ୍ଚରମ୍ । ତ୍ରୀଣି ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ନିରାହାରୋ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ହେ ଧନ୍ୟବାନ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତିନି ହଜାର ବର୍ଷ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ଉପବାସ ରହି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଥିଲେ।
ମୋହିତଶ୍ଚ ମହାତେଜା ଵନେ ମେନକଯା ସ୍ଥିତଃ । ଶକୁନ୍ତଲା ସମୁତ୍ପନ୍ନା ପୁତ୍ରୀ ତଦ୍ଵୀର୍ଯଜା ଶୁଭା
ସେ ମହାତ୍ମା ଅରଣ୍ୟରେ ମେନକାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋହିତ ହୋଇଥିଲେ, ଏବଂ ସେଉଠି ତାଙ୍କର ଶୁଭ୍ର କନ୍ୟା ଶକୁନ୍ତଳା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦାଶସୁତାଂ କାଲୀଂ ପିତା ମମ ପରାଶରଃ । କାମବାଣାର୍ଦିତଃ କନ୍ଯାଂ ତାଂ ଜଗ୍ରାହୋଡୁପେ ସ୍ଥିତଃ
ମୋର ପିତା ପରାଶର ମାଛ ଧରୁଥିବା ଝିଅ କାଳୀଙ୍କୁ ଦେଖି, କାମବାଣରେ ବିଧ୍ଧ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ନୌକା ପାଖରେ ଧରିଥିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମାପି ସ୍ଵସୁତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପଞ୍ଚବାଣପ୍ରପୀଡିତଃ । ଧାଵମାନଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରେଣ ମୂର୍ଚ୍ଛିତଶ୍ଚ ନିଵାରିତଃ
ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ପାଞ୍ଚଟି କାମବାଣରେ ବିଧ୍ଧ ହୋଇ ଦୌଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇ ଅଚେତନ କରିଦେଲେ।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପି କଲ୍ଯାଣ କୁରୁ ମେ ଵଚନଂ ହିତମ୍ । କୁଲଜାଂ କନ୍ଯକାଂ ଵୃତ୍ଵା ଵେଦମାର୍ଗଂ ସମାଶ୍ରଯ
ତେଣୁ ହେ କଳ୍ୟାଣୀ, ତୁମେ ମୋର କଥା ଶୁଣି ଉପକାର କର। ଏକ ଭଲ ବଂଶର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ବିବାହ କରି ଧର୍ମର ପଥକୁ ଅନୁସର।
ଶୁକଵୈରାଗ୍ଯଵର୍ଣନମ୍ ନାହଂ ଗୃହଂ କରିଷ୍ଯାମି ଦୁଃଖଦଂ ସର୍ଵଦା ପିତଃ । ଵାଗୁରାସଦୃଶଂ ନିତ୍ଯଂ ବନ୍ଧନଂ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍
ମୁଁ ଘର ଘଠିବି ନାହିଁ, ବାପା, କାରଣ ଏହା ସବୁବେଳେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ। ଏହା ସବୁ ଜୀବଙ୍କୁ ଝାଲିରେ ପକାଇ ରଖିଥିବା ପାଖା ପରି।
ଧନଚିନ୍ତାତୁରାଣାଂ ହି କ୍ଵ ସୁଖଂ ତାତ ଦୃଶ୍ଯତେ । ସ୍ଵଜନୈଃ ଖଲୁ ପୀଡ୍ଯନ୍ତେ ନିର୍ଧନା ଲୋଲୁପା ଜନାଃ
ଧନ ନେଇ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଥିବା ଲୋକମାନେ କେଉଁଠି ସୁଖ ପାଆନ୍ତି, ବାପା? ଲୋଭୀମାନେ ଗରିବମାନୋଁକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ନିଜ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଇନ୍ଦ୍ରୋଽପି ନ ସୁଖୀ ତାଦୃଗ୍ଯାଦୃଶୋ ଭିକ୍ଷୁନିଃସ୍ପୃହଃ । କୋଽନ୍ଯଃ ସ୍ଯାଦିହ ସଂସାରେ ତ୍ରିଲୋକୀଵିଭଵେ ସତି
ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସୁଖୀ ନୁହଁନ୍ତି, ନିର୍ଲୋଭ ସନ୍ୟାସୀ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି। ଏହି ସଂସାରରେ ତିନି ଲୋକର ସମ୍ପଦ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆଉ କିଏ ସୁଖୀ ହେବ?
ତପନ୍ତଂ ତାପସଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମଘଵା ଦୁଃଖିତୋଽଭଵତ୍ । ଵିଘ୍ନାନ୍ବହୁଵିଧାନସ୍ଯ କରୋତି ଚ ଦିଵସ୍ପତିଃ
ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଦେଖି ମଘବାନ୍ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସ୍ୱର୍ଗର ଓ ଲୋକପତି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନେକ ପ୍ରକାର ବାଧା ତିଆରି କରନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମାପି ନ ସୁଖୀ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମନୋରମାମ୍ । ଖେଦଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ସତତଂ ସଂଗ୍ରାମୈରସୁରୈଃ ସହ
ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ସୁଖୀ ନୁହଁନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ମନୋରମା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ସେ ସବୁବେଳେ ଦାନବମାନୋଁ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଦୁଃଖ ଭୋଗନ୍ତି।
କରୋତି ଵିପୁଲାନ୍ଯତ୍ନାଂସ୍ତପଶ୍ଚରତି ଦୁଶ୍ଚରମ୍ । ରମାପତିରପି ଶ୍ରୀମାନ୍କସ୍ଯାସ୍ତି ଵିପୁଲଂ ସୁଖମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ନାଥ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତି, କଠିନ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି। ତେଣୁ କାହା ପାଖରେ ବଡ଼ ସୁଖ ଅଛି?
ଶଙ୍କରୋଽପି ସଦା ଦୁଃଖୀ ଭଵତ୍ଯେଵ ଚ ଵେଦ୍ମ୍ଯହମ୍ । ତପଶ୍ଚର୍ଯାଂ ପ୍ରକୁର୍ଵାଣୋ ଦୈତ୍ଯଯୁଦ୍ଧକରଃ ସଦା
ଶଙ୍କର ମଧ୍ୟ ସବୁବେଳେ ଦୁଃଖିତ, ଏହି କଥା ମୁଁ ଜାଣେ। ସେ ସବୁବେଳେ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି ଏବଂ ଦାନବମାନୋଁ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି।
କଦାଚିନ୍ନ ସୁଖୀ ଶେତେ ଧନଵାନପି ଲୋଲୁପଃ । ନିର୍ଧନସ୍ତୁ କଥଂ ତାତ ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ
ଧନୀ ଲୋଭୀ ଲୋକମାନେ କେବେ ମଧୁର ନିଦ୍ରା ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ତେବେ, ବାପା, ଗରିବ ମଣିଷ କିପରି ସୁଖ ପାଇପାରିବ?
ଜାନନ୍ନପି ମହାଭାଗ ପୁତ୍ରଂ ଵା ଵୀର୍ଯସମ୍ଭଵମ୍ । ନିଯୋକ୍ଷ୍ଯସି ମହାଘୋରେ ସଂସାରେ ଦୁଃଖଦେ ସଦା
ମହାଭାଗ, ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ପୁଅ ନିଜ ଶକ୍ତିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ତଥାପି ତୁମେ ତାକୁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖଦାୟକ ସଂସାରକୁ ଦେଇଦେବ।
ଜନ୍ମଦୁଃଖଂ ଜରାଦୁଃଖଂ ଦୁଃଖଂ ଚ ମରଣେ ତଥା । ଗର୍ଭଵାସେ ପୁନର୍ଦୁଃଖଂ ଵିଷ୍ଠାମୂତ୍ରମଯେ ପିତଃ
ଜନ୍ମ ଦୁଃଖ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଦୁଃଖ, ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ। ଗର୍ଭରେ ରହିବା ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ, ମଳ ଓ ପେଶାବ ଭିତରେ, ବାପା।
ତସ୍ମାଦତିଶଯଂ ଦୁଃଖଂ ତୃଷ୍ଣାଲୋଭସମୁଦ୍ଭଵମ୍ । ଯାଞ୍ଚାଯାଂ ପରମଂ ଦୁଃଖଂ ମରଣାଦପି ମାନଦ
ତେଣୁ ତୃଷ୍ଣା ଓ ଲୋଭରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୁଃଖ ବହୁତ ବଡ଼। ଭିକ୍ଷା ମାଗିବାରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଅଛି, ଏହା ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର, ବାପା।
ପ୍ରତିଗ୍ରହଧନା ଵିପ୍ରା ନ ବୁଦ୍ଧିବଲଜୀଵନାଃ । ପରାଶା ପରମଂ ଦୁଃଖଂ ମରଣଂ ଚ ଦିନେ ଦିନେ
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦାନ ନେଇ ଜୀବନ ଚାଲାନ୍ତି, ସେମାନେ ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିର ଶକ୍ତିରେ ଜୀବନ ଚାଲାନ୍ତି ନାହିଁ। ଅନ୍ୟର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବା ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ, ଏବଂ ପ୍ରତିଦିନ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି।
ପଠିତ୍ଵା ସକଲାନ୍ ଵେଦାଞ୍ଛାସ୍ତ୍ରାଣି ଚ ସମନ୍ତତଃ । ଗତ୍ଵା ଚ ଧନିନାଂ କାର୍ଯା ସ୍ତୁତିଃ ସର୍ଵାତ୍ମନା ବୁଧୈଃ
ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଶିଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଆବଶ୍ୟକ ପୂରଣ ପାଇଁ ଧନୀମାନୋଁ ପାଖକୁ ଯାଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନରୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ପଡ଼େ।
ଏକୋଦରସ୍ଯ କା ଚିନ୍ତା ପତ୍ରମୂଲଫଲାଦିଭିଃ । ଯେନକେନାପ୍ଯୁପାଯେନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ୍ଯା ଚ ପ୍ରପୂର୍ଯତେ
ଏକ ଡ଼ିଗା ଭରିବା ପାଇଁ କଣ ଚିନ୍ତା? ପତ୍ର, ମୂଳ, ଫଳ କିମ୍ବା ଯେଉଁଠି ଯାହା ମିଳେ, ସନ୍ତୋଷରେ ତାହାରେ ପୂରଣ ହୋଇଯାଏ।
ଭାର୍ଯା ପୁତ୍ରାସ୍ତଥା ପୌତ୍ରାଃ କୁଟୁମ୍ବେ ଵିପୁଲେ ସତି । ପୂରଣାର୍ଥଂ ମହଦ୍ଦୁଃଖଂ କ୍ଵ ସୁଖଂ ପିତରଦ୍ଭୁତମ୍
ବଡ଼ ପରିବାର, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପୁଅ, ନାତି ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରିବାରେ ବହୁତ ଦୁଃଖ ହୁଏ। ଏହି ସବୁ ମଧ୍ୟରେ, ବାପା, ଅଦ୍ଭୁତ ସୁଖ କେଉଁଠି?
ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରଂ ଵଦ ମମ ଜ୍ଞାନଶାସ୍ତ୍ରଂ ସୁଖାକରମ୍ । କର୍ମକାଣ୍ଡେଽଖିଲେ ତାତ ନ ରମେଽହଂ କଦାଚନ
ମୋତେ ଯୋଗ ଓ ଜ୍ଞାନ ଶିଖାଅ, ଯାହା ସୁଖ ଦେଇଥାଏ। ବାପା, କର୍ମକାଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ମୋର କେବେ ମନ ଲାଗେ ନାହିଁ।
ଵଦ କର୍ମକ୍ଷଯୋପାଯଂ ପ୍ରାରବ୍ଧଂ ସଞ୍ଚିତଂ ତଥା । ଵର୍ତମାନଂ ଯଥା ନଶ୍ଯେତ୍ ତ୍ରିଵିଧଂ କର୍ମମୂଲଜମ୍
କର୍ମ ନାଶ କରିବା ଉପାୟ କହ, ପ୍ରାରବ୍ଧ, ସଞ୍ଚିତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ଯେଉଁ କର୍ମ ଅଛି, ସେମାନେ କିପରି ନଶ୍ଟ ହେବ? ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର କର୍ମର ମୂଳ କିପରି ଶେଷ ହେବ, କହ।
ଜଲୂକେଵ ସଦା ନାରୀ ରୁଧିରଂ ପିବତୀତି ଵୈ । ମୂର୍ଖସ୍ତୁ ନ ଵିଜାନାତି ମୋହିତୋ ଭାଵଚେଷ୍ଟିତୈଃ
ଯେପରି ଜଲୁକା ସଦା ରକ୍ତ ପିଏ, ସେପରି ଜଣେ ନାରୀ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ମୂର୍ଖ ଲୋକ ଭାବନା ଓ ଆସକ୍ତିରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ଏହି କଥା ବୁଝିପାରେ ନାହିଁ।
ଭୋଗୈର୍ଵୀର୍ଯଂ ଧନଂ ପୂର୍ଣଂ ମନଃ କୁଟିଲଭାଷଣୈଃ । କାନ୍ତା ହରତି ସର୍ଵସ୍ଵଂ କଃ ସ୍ତେନସ୍ତାଦୃଶୋଽପରଃ
ଭୋଗ, ଶକ୍ତି, ଧନ, ଓ ଟେଢ଼ା କଥାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ— ଏଭଳି ଭାବରେ ପ୍ରିୟା ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ନେଇଯାଏ। ଏପରି ଚୋର ଆଉ କିଏ ଅଛି?