ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵରଦାନେନ ଦର୍ପିତା ରଜତାଚଲମ୍ । ରୁରୁଧୁର୍ନିଜସେନାଭିସ୍ତଥା ଵୈକୁଣ୍ଠମେଵ ଚ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଗର୍ବିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ନିଜ ସେନାସହିତ ରଜତାଚଳକୁ ଓ ଭଳି ଭାବେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ମଧ୍ୟ ଘେରି ରଖିଲେ।
କାମାରିଃ କୈଟଭାରିଶ୍ଚ ଯୁଦ୍ଧୋଦ୍ଯୋଗଂ ଚ ଚକ୍ରତୁଃ । ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷସହସ୍ରାଣାମଭୂଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ମହୋତ୍କଟମ୍
କାମର ଶତ୍ରୁ ଓ କୈଟଭ ହନ୍ତା ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ; ଛଅ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
ହାହାକାରୋ ମହାନାସୀଦ୍ଦେଵଦାନଵସେନଯୋଃ । ମହତାଥ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ତାଭ୍ଯାଂ ତେ ଦାନଵା ହତାଃ
ଦେବତା ଓ ଦାନବ ସେନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ହାହାକାର ହେଲା; ବଡ଼ ଚେଷ୍ଟାରେ ସେ ଦୁଇଯଣ ଦାନବମାନେ ହତ ହେଲେ।
ସ୍ଵସ୍ଵସ୍ଥାନେଷୁ ଗତ୍ଵା ତାଵଭିମାନଂ ଚ ଚକ୍ରତୁଃ । ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯୋର୍ନିକଟେ ରାଜନ୍ ଯଦ୍ଵଶାଦେଵ ତେ ହତାଃ
ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରି, ସେମାନେ ଗର୍ବିତ ହେଲେ, ରାଜନ୍, ଯେଉଁଠିକି ନିଜ ଶକ୍ତିର ଦୟାରେ ସେମାନେ ଜିତିଥିଲେ, ଏହା ଭାବିଲେ ନାହିଁ।
ଅଭିମାନଂ ତଯୋର୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଛଲହାସ୍ଯଂ ଚ ଚକ୍ରତୁଃ । ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ଚ ଗୌରୀ ଚ ହାସ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଯୋସ୍ତୁ ତୌ
ସେମାନଙ୍କର ଗର୍ବ ଜାଣି, ଦୁଇ ଦେବୀ ଚତୁରାଇ ଓ ହସର ଖେଳ କଲେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଗୌରୀ ମଧ୍ୟ ହସିଲେ।
ଦେଵାଵତୀଵ ସଂକୃଦ୍ଧୌ ମୋହିତାଵାଦିମାଯଯା । ଦୁରୁତ୍ତରଂ ଚ ଦଦତୁରଵମାନପୁରଃସରମ୍
ଦେବତାମାନେ ବହୁତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ ଓ ଦେବୀଙ୍କ ମାୟାରେ ମୋହିତ ହେଲେ; ଗର୍ବରେ ଥିବାବେଳେ ସେମାନେ କଠିନ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ତତସ୍ତେ ଦେଵତେ ତସ୍ମିନ୍କ୍ଷଣେ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତୌ ପୁନଃ । ଅନ୍ତର୍ହିତେ ଚାଭଵତାଂ ହାହାକାରସ୍ତଦା ହ୍ଯଭୂତ୍
ତାହାପରେ, ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଦେବୀମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ସେବେଳେ ବଡ଼ ହାହାକାର ହେଲା।
ନିସ୍ତେଜସ୍କୌ ଚ ନିଃଶକ୍ତୀ ଵିକ୍ଷିପ୍ତୌ ଚ ଵିଚେତନୌ । ଅଵମାନାତ୍ତଯୋଃ ଶକ୍ତ୍ଯୋର୍ଜାତୌ ହରିହରୌ ତଦା
ଶକ୍ତି ଓ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇ, ଭ୍ରମିତ ଓ ଅଚେତନ ହୋଇ, ହରି ଓ ହରାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଛାଡ଼ିଦେବାରୁ ଅପମାନ ଲାଗିଲା।
ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତାତୁରୋ ଜାତଃ କିମେତତ୍ସମୁପସ୍ଥିତମ୍ । ପ୍ରଧାନୌ ଦେଵତାମଧ୍ଯେ କଥଂ କାର୍ଯାକ୍ଷମାଵମୂ
ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ, 'ଏହି ଅପୂର୍ବ ଘଟଣା କାହିଁକି ଘଟିଲା? ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ଦୁଇଜଣ କିପରି କାମ କରିପାରୁନାହାନ୍ତି?'
ଅକାଣ୍ଡେ କିଂ ନିମିତ୍ତେନ ସଂକଟଂ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍ । ପ୍ରଲଯୋ ଭଵିତା କିଂ ଵା ଜଗତୋଽସ୍ଯ ନିରାଗସଃ
'ଏହି ଦୁଃଖ କାହିଁକି ଆସିଛି? ଏହି ନିର୍ଦୋଷ ଜଗତର ସଂହାର ହେବ କି?'
ନିମିତ୍ତଂ ନୈଵ ଜାନେଽହଂ କଥଂ କାର୍ଯା ପ୍ରତିକ୍ରିଯା । ଇତି ଚିନ୍ତାତୁରୋଽତ୍ଯର୍ଥଂ ଦଧ୍ଯୌ ମୀଲିତଲୋଚନଃ
'ମୁଁ କାରଣ ଜାଣେନି, କିପରି ଏହାର ଉପାୟ କରିବି ମଧ୍ୟ ଜାଣେନି।' ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବି, ସେ ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ କରି ଧ୍ୟାନ କଲେ।
ପରାଶକ୍ତିପ୍ରକୋପାତ୍ତୁ ଜାତମେତଦିତି ସ୍ମ ହ । ଜାନଂସ୍ତଦା ସାଵଧାନଃ ପଦ୍ମଜୋଽଭୂନ୍ନୃପୋତ୍ତମ
ତାପରେ, ପରାଶକ୍ତିଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ଏହି ଦୁଃଖ ହୋଇଛି ବୋଲି ବୁଝି, ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା ସଚେତନ ହେଲେ, ରାଜା।
ତତସ୍ତଯୋଶ୍ଚ ଯତ୍କାର୍ଯଂ ସ୍ଵଯମେଵାଽକରୋତ୍ତଦା । ସ୍ଵଶକ୍ତେଶ୍ଚ ପ୍ରଭାଵେଣ କିଯତ୍କାଲଂ ତପୋନିଧିଃ
ତାପରେ, କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିର ପ୍ରଭାବରେ, ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କର କାମ ନିଜେ କଲେ, ତପସ୍ଵୀ।
ତତସ୍ତଯୋସ୍ତୁ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ମନ୍ଵାଦୀନ୍ସ୍ଵସୁତାନଥ । ଆହ୍ଵଯାମାସ ଧର୍ମାତ୍ମା ସନକାଦୀଂଶ୍ଚ ସତ୍ଵରଃ
ତାପରେ, ସେମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମା ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ଭାବେ ମନୁ ଓ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ସନ୍ତାନମାନେ, ସନକ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ଉଵାଚ ଵଚନଂ ତେଭ୍ଯଃ ସନ୍ନତେଭ୍ଯସ୍ତପୋନିଧିଃ । କାର୍ଯାସକ୍ତୋଽହମଧୁନା ତପଃ କର୍ତୁଂ ନ ଚ କ୍ଷମଃ
ସେମାନେ ଶିର ନମାଇଥିବାବେଳେ, ତପସ୍ଵୀ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: 'ମୁଁ ଏବେ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ତପସ୍ୟା କରିପାରିବି ନାହିଁ।'
ପରାଶକ୍ତେସ୍ତୁ ତୋଷାର୍ଥଂ ଜଗଦ୍ଭାରଯୁତୋଽସ୍ମ୍ଯହମ୍ । ଶିଵଵିଷ୍ଣୂ ଚ ଵିକ୍ଷିପ୍ତୌ ପରାଶକ୍ତିପ୍ରକୋପତଃ
'ପରାଶକ୍ତିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ, ମୁଁ ଜଗତର ଭାର ବହୁଛି; ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ପରାଶକ୍ତିଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।'
ତସ୍ମାତ୍ତାଂ ପରମାଂ ଶକ୍ତିଂ ଯୂଯଂ ସନ୍ତୋଷଯନ୍ତ୍ଵଥ । ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ତପଃ କୃତ୍ଵା ଭକ୍ତ୍ଯା ପରମଯା ଯୁତାଃ
ସେହିଠାରୁ, ତୁମେମାନେ ସମସ୍ତେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି ସହିତ ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ତପସ୍ୟା କରି, ସେ ପରମ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କର।
ଯଥା ତୌ ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତୌ ଚ ସ୍ଯାତ ଶକ୍ତିଯୁତାଵପି ାଂ। ତଥା କୁରୁତ ମତ୍ପୁତ୍ରା ଯଶୋଵୃଦ୍ଧିର୍ଭଵେଦ୍ଧି ଵଃ
ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି, ସେ ଦୁଇଜଣ ଶକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ ବୋଲି, ଏହିପରି କର, ମୋ ପୁଅମାନେ, ତେବେ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମର ଖ୍ୟାତି ବଢ଼ିବ।
କୁଲେ ଯସ୍ଯ ଭଵେଜ୍ଜନ୍ମ ତଯୋଃ ଶକ୍ତ୍ଯୋସ୍ତୁ ତତ୍କୁଲମ୍ । ପାଵଯେଜ୍ଜଗତୀଂ ସର୍ଵାଂ କୃତକୃତ୍ଯଂ ସ୍ଵଯଂ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁ ପରିବାରରେ ସେ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଙ୍କର ଜନ୍ମ ହୁଏ, ସେହି କୁଳ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରେ ଏବଂ ନିଜେ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଲାଭ କରେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ପିତାମହଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗତାଃ ସର୍ଵେ ଵନାନ୍ତରେ । ରିରାଧଯିଷଵଃ ସର୍ଵେ ଦକ୍ଷାଦ୍ଯା ଵିମଲାନ୍ତରାଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ପିତାମହଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦକ୍ଷ ଆଦି ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଉପବନକୁ ଯାଇ, ଉପାସନା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଦେଵୀପୀଠଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ତତସ୍ତେ ତୁ ଵନୋଦ୍ଦେଶେ ହିମାଚଲତଟାଶ୍ରଯାଃ । ମାଯାବୀଜଜପାସକ୍ତାସ୍ତପଶ୍ଚେରୁଃ ସମାହିତାଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ତାପରେ ସେମାନେ ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ର ଅଞ୍ଚଳରେ ରହି, ମାୟା ବୀଜ ମନ୍ତ୍ର ଜପରେ ଲିନ ହୋଇ, ଏକାଗ୍ର ମନେ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ଧ୍ଯାଯତାଂ ପରମାଂ ଶକ୍ତିଂ ଲକ୍ଷଵର୍ଷାଣ୍ଯଭୂନ୍ନୃପ । ତତଃ ପ୍ରସନ୍ନା ଦେଵୀ ସା ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯଂ ଦର୍ଶନଂ ଦଦୌ
ସେମାନେ ପରମ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ କଟିଗଲା; ତାପରେ ଦେବୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସ୍ୱୟଂ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ଦେଲେ।
ପାଶାଙ୍କୁଶଵରାଭୀତିଚତୁର୍ବାହୁସ୍ତ୍ରିଲୋଚନା । କରୁଣାରସସମ୍ପୂର୍ଣା ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦରୂପିଣୀ
ସେ ଚାରିଟି ହାତରେ ପାଶ, ଅଙ୍କୁଶ, ଵର ଓ ଅଭୟ ଧରିଥିଲେ; ତିନିଟି ଆଖି, କରୁଣାର ସାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସଚିତ୍ତାନନ୍ଦ ରୂପିଣୀ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ସର୍ଵଜନନୀଂ ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ମୁନଯୋଽମଲାଃ । ନମସ୍ତେ ଵିଶ୍ଵରୂପାଯୈ ଵୈଶ୍ଵାନରସୁମୂର୍ତଯେ
ସମସ୍ତ ଜନନୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ପବିତ୍ର ଋଷିମାନେ ସ୍ତୁତି କଲେ: 'ସମସ୍ତ ରୂପ ଧାରିଣୀ, ବିଶ୍ୱାଗ୍ନି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ନମସ୍କାର।'
ନମସ୍ତେଜସରୂପାଯୈ ସୁତ୍ରାତ୍ମଵପୁଷେ ନମଃ । ଯସ୍ମିନ୍ସର୍ଵେ ଲିଙ୍ଗଦେହା ଓତପ୍ରୋତା ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ତୁମେ ତେଜର ରୂପ, ସୃଷ୍ଟିର ସୂତ୍ର ଶରୀର; ସମସ୍ତ ଜୀବ ତୁମରେ ବିଲିନ ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ। ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ନମଃ ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ଵରୂପାଯୈ ନମୋଽଵ୍ଯାକୃତମୂର୍ତଯେ । ନମଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ସ୍ଵରୂପାଯୈ ନମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମମୂର୍ତଯେ
ତୁମେ ଜ୍ଞାନର ରୂପ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ମୂର୍ତ୍ତି, ସାକ୍ଷାତ୍ ରୂପ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ମୂର୍ତ୍ତି; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ନମସ୍ତେ ସର୍ଵରୂପାଯୈ ସର୍ଵ ଲକ୍ଷ୍ଯାତ୍ମମୂର୍ତଯେ । ଇତି ସ୍ତୁତ୍ଵା ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀଂ ଭକ୍ତିଗଦ୍ଗଦଯା ଗିରା
ସମସ୍ତ ରୂପ ଧାରିଣୀ, ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ୟର ମୂଳ ତୁମେ; ଏଭଳି ଭକ୍ତିଭାବରେ କଣ୍ଠ ଭରି, ସେମାନେ ଜଗତ୍ ଜନନୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ପ୍ରଣେମୁଶ୍ଚରଣାଂଭୋଜଂ ଦକ୍ଷାଦ୍ଯା ମୁନଯୋଽମଲାଃ । ତତଃ ପ୍ରସନ୍ନା ସା ଦେଵୀ ପ୍ରୋଵାଚ ପିକଭାଷିଣୀ
ଦକ୍ଷ ଆଦି ପବିତ୍ର ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ନମସ୍କାର କଲେ; ତାପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଦେବୀ କୋଇଲିର ଭଳି ମଧୁର କଣ୍ଠରେ କହିଲେ।
ଵରଂ ବ୍ରୂତ ମହାଭାଗା ଵରଦାହଂ ସଦା ମତା । ତସ୍ଯାସ୍ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହରଵିଷ୍ଣ୍ଵୋସ୍ତନୋଃ ଶମମ୍
‘ମହାଭାଗ୍ୟବାନମାନେ, ମୋତେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଁ; ମୁଁ ସଦା ଵରଦାତ୍ରୀ ଭାବେ ପରିଚିତ।’ ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ହରି ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହର ଶାନ୍ତି ଚାହିଲେ।
ତଯୋସ୍ତଚ୍ଛକ୍ତିଲାଭଂ ଚ ଵଵ୍ରିରେ ନୃପସତ୍ତମ । ଦକ୍ଷୋଽଥ ପୁନରପ୍ଯାହ ଜନ୍ମ ଦେଵି କୁଲେ ମମ
ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ମିଳିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ; ତାପରେ ଦକ୍ଷ ପୁଣି କହିଲେ, 'ମା, ତୁମେ ମୋର କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନିଅ।'