ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦଲକ୍ଷ୍ଯାର୍ଥରୂପାଂ ତାଂ ବ୍ରହ୍ମରୂପିଣୀମ୍ । ଆରାଧଯ ପରାଂ ଶକ୍ତିଂ ପ୍ରପଞ୍ଚୋଲ୍ଲାସଵର୍ଜିତାମ୍
ଯାହା ସତ୍, ଚିତ୍, ଆନନ୍ଦର ଲକ୍ଷ୍ୟ ରୂପ, ବ୍ରହ୍ମର ଅବତାର, ସେଇ ପରାଶକ୍ତିଙ୍କୁ, ଯିଏ ସଂସାରର ଚମକ ରହିତ, ଉପାସନା କର।
ତସ୍ଯାଂ ଚିତ୍ତଲଯୋ ଯଃ ସ ତସ୍ଯା ଆରାଧନଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ରାଜନ୍ ରାଜ୍ଞାଂ ପରାଶକ୍ତିଭକ୍ତାନାଂ ଚରିତଂ ମଯା
ତାଙ୍କରେ ମନ ଲୟ ହେବାକୁ ହିଁ ତାଙ୍କର ଆରାଧନା ବୋଲି ମନାଯାଏ; ହେ ରାଜା, ମୁଁ ପରାଶକ୍ତିର ଭକ୍ତ ରାଜାମାନଙ୍କର ଚରିତ୍ର କହିଛି।
ଧାର୍ମିକାଣାଂ ସୂର୍ଯସୋମଵଂଶଜାନାଂ ମନସ୍ଵିନାମ୍ । ପାଵନଂ କୀର୍ତିଦଂ ଧର୍ମବୁଦ୍ଧିଦଂ ସଦ୍ଗତିପ୍ରଦମ୍
ଧର୍ମିକ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ବଂଶର, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ—ଏହି କଥା ପବିତ୍ର, କୀର୍ତ୍ତିଦାୟକ, ଧର୍ମ ଓ ବୁଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି ଦେଇଥାଏ।
କଥିତଂ ପୁଣ୍ଯଦଂ ପଶ୍ଚାତ୍କିମନ୍ଯଚ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି । ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ - ଗୌରୀଲକ୍ଷ୍ମୀସରସ୍ଵତ୍ଯୋ ଦତ୍ତାଃ ପୂର୍ଵଂ ପରାମ୍ବଯା
ମୁଁ ଏହି ପୁଣ୍ୟଦାୟକ କଥା କହିଦେଲି; ଏଠାରୁ ଅନ୍ୟ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁଛ? ଜନମେଜୟ କହିଲେ—ଗୌରୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ପରାମ୍ବା ଦେଇଥିଲେ—
ହରାଯ ହରଯେ ତଦ୍ଵନ୍ନାଭିପଦ୍ମୋଦ୍ଭଵାଯ ଚ । ତୁଷାରାଦ୍ରେଶ୍ଚ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଗୌରୀ କନ୍ଯେତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ହର, ହରି ଏବଂ ନାଭିର କମଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଦିଆଯାଇଥିଲା; ଗୌରୀ ହେଉଛନ୍ତି ହିମପର୍ବତ ଓ ଦକ୍ଷଙ୍କର କନ୍ୟା ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
କ୍ଷୀରୋଦଧେଶ୍ଚ କନ୍ଯେତି ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀରିତି ସ୍ମୃତମ୍ । ମୂଲଦେଵ୍ଯୁଦ୍ଭଵାନାଂ ଚ କଥଂ କନ୍ଯାତ୍ଵମନ୍ଯଯୋଃ
କ୍ଷୀରସାଗରର କନ୍ୟା ବୋଲି ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ମୂଳଦେବୀଠାରୁ ଏହି କନ୍ୟାମାନେ କିପରି ଜନ୍ମିଲେ?
ଅସମ୍ଭାଵ୍ଯମିଦଂ ଭାତି ସଂଶଯୋଽତ୍ର ମହାମୁନେ । ଛିନ୍ଧି ଜ୍ଞାନାସିନା ତଂ ତ୍ଵଂ ସଂଶଯଚ୍ଛେଦତତ୍ପରଃ
ଏହା ଅସମ୍ଭବ ଲାଗୁଛି; ଏଠାରେ ସନ୍ଦେହ ଅଛି, ହେ ମହାମୁନି। ଦୟାକରି ଜ୍ଞାନର ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଏହି ସନ୍ଦେହକୁ ଦୂର କର।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ରହସ୍ଯଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ଦେଵୀଭକ୍ତସ୍ଯ ତେ କିଞ୍ଚିଦଵାଚ୍ଯଂ ନ ହି ଵିଦ୍ଯତେ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ରାଜା, ଶୁଣ, ମୁଁ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଗୁପ୍ତ କଥା କହିବି; ଦେବୀଙ୍କ ଭକ୍ତ ପାଇଁ କିଛି ଗୁପ୍ତ ନୁହେଁ।
ଦେଵୀତ୍ରଯଂ ଯଦା ଦେଵତ୍ରଯାଯାଦାତ୍ପରାମ୍ବିକା । ତଦାପ୍ରଭୃତି ତେ ଦେଵାଃ ସୃଷ୍ଟିକାର୍ଯାଣି ଚକ୍ରିରେ
ଯେତେବେଳେ ପରାମ୍ବିକା ତିନୋଟି ଦେବୀଙ୍କୁ ତିନି ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଲେ, ସେଥିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସେମାନେ ସୃଷ୍ଟିର କାମ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
କସ୍ମିଂଶ୍ଚିତ୍ସମଯେ ରାଜନ୍ ଦୈତ୍ଯା ହାଲାହଲାଭିଧାଃ । ମହାପରାକ୍ରମା ଜାତାସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ତୈର୍ଜିତଂ କ୍ଷଣାତ୍
କେତେକ ଏକ ସମୟରେ, ରାଜା, ହାଳାହଳ ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେମାନେ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ପ୍ରଭାବରେ ତିନି ଲୋକକୁ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଜିତିନେଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵରଦାନେନ ଦର୍ପିତା ରଜତାଚଲମ୍ । ରୁରୁଧୁର୍ନିଜସେନାଭିସ୍ତଥା ଵୈକୁଣ୍ଠମେଵ ଚ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଗର୍ବିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ନିଜ ସେନାସହିତ ରଜତାଚଳକୁ ଓ ଭଳି ଭାବେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ମଧ୍ୟ ଘେରି ରଖିଲେ।
କାମାରିଃ କୈଟଭାରିଶ୍ଚ ଯୁଦ୍ଧୋଦ୍ଯୋଗଂ ଚ ଚକ୍ରତୁଃ । ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷସହସ୍ରାଣାମଭୂଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ମହୋତ୍କଟମ୍
କାମର ଶତ୍ରୁ ଓ କୈଟଭ ହନ୍ତା ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ; ଛଅ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
ହାହାକାରୋ ମହାନାସୀଦ୍ଦେଵଦାନଵସେନଯୋଃ । ମହତାଥ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ତାଭ୍ଯାଂ ତେ ଦାନଵା ହତାଃ
ଦେବତା ଓ ଦାନବ ସେନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ହାହାକାର ହେଲା; ବଡ଼ ଚେଷ୍ଟାରେ ସେ ଦୁଇଯଣ ଦାନବମାନେ ହତ ହେଲେ।
ସ୍ଵସ୍ଵସ୍ଥାନେଷୁ ଗତ୍ଵା ତାଵଭିମାନଂ ଚ ଚକ୍ରତୁଃ । ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯୋର୍ନିକଟେ ରାଜନ୍ ଯଦ୍ଵଶାଦେଵ ତେ ହତାଃ
ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରି, ସେମାନେ ଗର୍ବିତ ହେଲେ, ରାଜନ୍, ଯେଉଁଠିକି ନିଜ ଶକ୍ତିର ଦୟାରେ ସେମାନେ ଜିତିଥିଲେ, ଏହା ଭାବିଲେ ନାହିଁ।
ଅଭିମାନଂ ତଯୋର୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଛଲହାସ୍ଯଂ ଚ ଚକ୍ରତୁଃ । ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ଚ ଗୌରୀ ଚ ହାସ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଯୋସ୍ତୁ ତୌ
ସେମାନଙ୍କର ଗର୍ବ ଜାଣି, ଦୁଇ ଦେବୀ ଚତୁରାଇ ଓ ହସର ଖେଳ କଲେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଗୌରୀ ମଧ୍ୟ ହସିଲେ।
ଦେଵାଵତୀଵ ସଂକୃଦ୍ଧୌ ମୋହିତାଵାଦିମାଯଯା । ଦୁରୁତ୍ତରଂ ଚ ଦଦତୁରଵମାନପୁରଃସରମ୍
ଦେବତାମାନେ ବହୁତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ ଓ ଦେବୀଙ୍କ ମାୟାରେ ମୋହିତ ହେଲେ; ଗର୍ବରେ ଥିବାବେଳେ ସେମାନେ କଠିନ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ତତସ୍ତେ ଦେଵତେ ତସ୍ମିନ୍କ୍ଷଣେ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତୌ ପୁନଃ । ଅନ୍ତର୍ହିତେ ଚାଭଵତାଂ ହାହାକାରସ୍ତଦା ହ୍ଯଭୂତ୍
ତାହାପରେ, ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଦେବୀମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ସେବେଳେ ବଡ଼ ହାହାକାର ହେଲା।
ନିସ୍ତେଜସ୍କୌ ଚ ନିଃଶକ୍ତୀ ଵିକ୍ଷିପ୍ତୌ ଚ ଵିଚେତନୌ । ଅଵମାନାତ୍ତଯୋଃ ଶକ୍ତ୍ଯୋର୍ଜାତୌ ହରିହରୌ ତଦା
ଶକ୍ତି ଓ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇ, ଭ୍ରମିତ ଓ ଅଚେତନ ହୋଇ, ହରି ଓ ହରାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଛାଡ଼ିଦେବାରୁ ଅପମାନ ଲାଗିଲା।
ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତାତୁରୋ ଜାତଃ କିମେତତ୍ସମୁପସ୍ଥିତମ୍ । ପ୍ରଧାନୌ ଦେଵତାମଧ୍ଯେ କଥଂ କାର୍ଯାକ୍ଷମାଵମୂ
ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ, 'ଏହି ଅପୂର୍ବ ଘଟଣା କାହିଁକି ଘଟିଲା? ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ଦୁଇଜଣ କିପରି କାମ କରିପାରୁନାହାନ୍ତି?'
ଅକାଣ୍ଡେ କିଂ ନିମିତ୍ତେନ ସଂକଟଂ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍ । ପ୍ରଲଯୋ ଭଵିତା କିଂ ଵା ଜଗତୋଽସ୍ଯ ନିରାଗସଃ
'ଏହି ଦୁଃଖ କାହିଁକି ଆସିଛି? ଏହି ନିର୍ଦୋଷ ଜଗତର ସଂହାର ହେବ କି?'
ନିମିତ୍ତଂ ନୈଵ ଜାନେଽହଂ କଥଂ କାର୍ଯା ପ୍ରତିକ୍ରିଯା । ଇତି ଚିନ୍ତାତୁରୋଽତ୍ଯର୍ଥଂ ଦଧ୍ଯୌ ମୀଲିତଲୋଚନଃ
'ମୁଁ କାରଣ ଜାଣେନି, କିପରି ଏହାର ଉପାୟ କରିବି ମଧ୍ୟ ଜାଣେନି।' ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବି, ସେ ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ କରି ଧ୍ୟାନ କଲେ।
ପରାଶକ୍ତିପ୍ରକୋପାତ୍ତୁ ଜାତମେତଦିତି ସ୍ମ ହ । ଜାନଂସ୍ତଦା ସାଵଧାନଃ ପଦ୍ମଜୋଽଭୂନ୍ନୃପୋତ୍ତମ
ତାପରେ, ପରାଶକ୍ତିଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ଏହି ଦୁଃଖ ହୋଇଛି ବୋଲି ବୁଝି, ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା ସଚେତନ ହେଲେ, ରାଜା।
ତତସ୍ତଯୋଶ୍ଚ ଯତ୍କାର୍ଯଂ ସ୍ଵଯମେଵାଽକରୋତ୍ତଦା । ସ୍ଵଶକ୍ତେଶ୍ଚ ପ୍ରଭାଵେଣ କିଯତ୍କାଲଂ ତପୋନିଧିଃ
ତାପରେ, କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିର ପ୍ରଭାବରେ, ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କର କାମ ନିଜେ କଲେ, ତପସ୍ଵୀ।
ତତସ୍ତଯୋସ୍ତୁ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ମନ୍ଵାଦୀନ୍ସ୍ଵସୁତାନଥ । ଆହ୍ଵଯାମାସ ଧର୍ମାତ୍ମା ସନକାଦୀଂଶ୍ଚ ସତ୍ଵରଃ
ତାପରେ, ସେମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମା ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ଭାବେ ମନୁ ଓ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ସନ୍ତାନମାନେ, ସନକ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ଉଵାଚ ଵଚନଂ ତେଭ୍ଯଃ ସନ୍ନତେଭ୍ଯସ୍ତପୋନିଧିଃ । କାର୍ଯାସକ୍ତୋଽହମଧୁନା ତପଃ କର୍ତୁଂ ନ ଚ କ୍ଷମଃ
ସେମାନେ ଶିର ନମାଇଥିବାବେଳେ, ତପସ୍ଵୀ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: 'ମୁଁ ଏବେ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ତପସ୍ୟା କରିପାରିବି ନାହିଁ।'
ପରାଶକ୍ତେସ୍ତୁ ତୋଷାର୍ଥଂ ଜଗଦ୍ଭାରଯୁତୋଽସ୍ମ୍ଯହମ୍ । ଶିଵଵିଷ୍ଣୂ ଚ ଵିକ୍ଷିପ୍ତୌ ପରାଶକ୍ତିପ୍ରକୋପତଃ
'ପରାଶକ୍ତିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ, ମୁଁ ଜଗତର ଭାର ବହୁଛି; ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ପରାଶକ୍ତିଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।'
ତସ୍ମାତ୍ତାଂ ପରମାଂ ଶକ୍ତିଂ ଯୂଯଂ ସନ୍ତୋଷଯନ୍ତ୍ଵଥ । ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ତପଃ କୃତ୍ଵା ଭକ୍ତ୍ଯା ପରମଯା ଯୁତାଃ
ସେହିଠାରୁ, ତୁମେମାନେ ସମସ୍ତେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି ସହିତ ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ତପସ୍ୟା କରି, ସେ ପରମ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କର।
ଯଥା ତୌ ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତୌ ଚ ସ୍ଯାତ ଶକ୍ତିଯୁତାଵପି ାଂ। ତଥା କୁରୁତ ମତ୍ପୁତ୍ରା ଯଶୋଵୃଦ୍ଧିର୍ଭଵେଦ୍ଧି ଵଃ
ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି, ସେ ଦୁଇଜଣ ଶକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ ବୋଲି, ଏହିପରି କର, ମୋ ପୁଅମାନେ, ତେବେ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମର ଖ୍ୟାତି ବଢ଼ିବ।
କୁଲେ ଯସ୍ଯ ଭଵେଜ୍ଜନ୍ମ ତଯୋଃ ଶକ୍ତ୍ଯୋସ୍ତୁ ତତ୍କୁଲମ୍ । ପାଵଯେଜ୍ଜଗତୀଂ ସର୍ଵାଂ କୃତକୃତ୍ଯଂ ସ୍ଵଯଂ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁ ପରିବାରରେ ସେ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଙ୍କର ଜନ୍ମ ହୁଏ, ସେହି କୁଳ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରେ ଏବଂ ନିଜେ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଲାଭ କରେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ପିତାମହଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗତାଃ ସର୍ଵେ ଵନାନ୍ତରେ । ରିରାଧଯିଷଵଃ ସର୍ଵେ ଦକ୍ଷାଦ୍ଯା ଵିମଲାନ୍ତରାଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ପିତାମହଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦକ୍ଷ ଆଦି ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଉପବନକୁ ଯାଇ, ଉପାସନା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।