ଆମଥ୍ଯ ଵେଦଦୁଗ୍ଧାବ୍ଧିଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ରତ୍ନଂ ମଯା ନୃପ । ପରାଶକ୍ତିପଦାମ୍ଭୋଜଂ କୃତକୃତ୍ଯୋଽସ୍ମ୍ଯହଂ ତତଃ
ହେ ରାଜା, ବେଦର ଦୁଧ ସମୁଦ୍ରକୁ ମଥିଲା ପରେ ମୁଁ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ପାଇଛି; ଏହିପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତିଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ମୋର ଜୀବନ ସାର୍ଥକ ହୋଇଛି।
ପଞ୍ଚବ୍ରହ୍ମାସନାରୂଢା ନାସ୍ତ୍ଯନ୍ଯା କାପି ଦେଵତା । ତତ ଏଵ ମହାଦେଵ୍ଯା ପଞ୍ଚବ୍ରହ୍ମାସନଂ କୃତମ୍
ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା ଦେବୀ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତା ନାହାନ୍ତି; ଏହିପରି ମହାଦେବୀ ନିଜେ ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସିଂହାସନ ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି।
ପଞ୍ଚଭ୍ଯସ୍ତ୍ଵଧିକଂ ଵସ୍ତୁ ଵେଦେଽଵ୍ଯକ୍ତମିତୀର୍ଯତେ । ଯସ୍ମିନ୍ନୋତଂ ଚ ପ୍ରୋତଂ ଚ ସୈଵ ଶ୍ରୀଭୁଵନେଶ୍ଵରୀ
ବେଦ କହେ, ପଞ୍ଚ ଠାରୁ ଅଧିକ ଯାହା ଅବ୍ୟକ୍ତ, ସେଇ ପ୍ରକୃତି ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଗଠିତ ଓ ପ୍ରବିଷ୍ଟ; ସେଇ ହେଉଛନ୍ତି ଶ୍ରୀଭୁବନେଶ୍ୱରୀ।
ତାମଵିଜ୍ଞାଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନୈଵ ମୁକ୍ତୋ ଭଵେନ୍ନରଃ । ଯଦା ଚର୍ମଵଦାକାଶଂ ଵେଷ୍ଟଯିଷ୍ଯନ୍ତି ମାନଵାଃ
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତାଙ୍କୁ ଜାଣିନଥିଲେ କେହି ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ; ମଣିଷମାନେ ଚର୍ମ ଭଳି ଆକାଶକୁ ମୁଡ଼ିଦେବେ, ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ସେପରି ମୁକ୍ତି ମିଳିବ ନାହିଁ।
ତଦା ଶିଵାମଵିଜ୍ଞାଯ ଦୁଃଖସ୍ଯାନ୍ତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଅତ ଏଵ ଶ୍ରୁତୌ ପ୍ରାହୁଃ ଶ୍ଵେତାଶ୍ଵତରଶାଖିନଃ
ସେଇବେଳେ, ଶିବାଙ୍କୁ ଜାଣିନଥିଲେ ଦୁଃଖର ଶେଷ ହେବ; ଏହିପରି କଥା ଶ୍ୱେତାଶ୍ୱତର ଶାଖାରେ କୁହାଯାଇଛି।
ତେ ଧ୍ଯାନଯୋଗାନୁଗତା ଅପଶ୍ଯ- ନ୍ଦେଵାତ୍ମଶକ୍ତିଂ ସ୍ଵଗୁଣୈର୍ନିଗୂଢାମ୍
ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗର ପଥରେ ଚାଲିଥିବା ଲୋକେ ଦେବୀଙ୍କର ନିଜଶକ୍ତିକୁ ଦେଖିଥିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କର ନିଜ ଗୁଣରେ ଲୁଚିଥିଲା।
ତସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଜନ୍ମସାଫଲ୍ଯହେତଵେ । ଲଜ୍ଜଯା ଵା ଭଯେନାପି ଭକ୍ତ୍ଯା ଵା ପ୍ରେମଯୁକ୍ତଯା । ସର୍ଵସଙ୍ଗଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମନୋ ହୃଦି ନିରୁଧ୍ଯ ଚ
ସେଥିପାଇଁ, ଜନ୍ମକୁ ସାର୍ଥକ କରିବା ନିମିତ୍ତେ, ଲଜ୍ଜା, ଭୟ, ଭକ୍ତି କିମ୍ବା ପ୍ରେମ ସହିତ, ସମସ୍ତ ସଂସ୍ପୃତିକୁ ଛାଡ଼ି, ମନକୁ ହୃଦୟରେ ଅଟକାଇ, ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟାରେ ଲାଗିପଡ଼।
ତନ୍ନିଷ୍ଠସ୍ତତ୍ପରୋ ଭୂଯାଦିତି ଵେଦାନ୍ତଡିଣ୍ଡିମଃ । ଯେନ କେନ ମିଷେଣାପି ସ୍ଵପଂସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ଵ୍ରଜନ୍ନପି
ତାଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଧରିଥିବା ଉଚିତ; ଏହା ହେଉଛି ବେଦାନ୍ତର ଘୋଷଣା: ଯେପରି ହେଉ, ଶୋଇ, ଦଢ଼ି, କିମ୍ବା ଚାଲିଥିବାବେଳେ—
କୀର୍ତଯେତ୍ସତତଂ ଦେଵୀଂ ସ ଵୈ ମୁଚ୍ଯେତ ବନ୍ଧନାତ୍ । ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଭଜ ରାଜନ୍ ମହେଶ୍ଵରୀମ୍
ସେଇ ଲୋକେ ସଦା ଦେବୀଙ୍କୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ; ଏପରି ଲୋକ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ତେଣୁ, ହେ ରାଜା, ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟାରେ ମହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ଭଜ।
ଵିରାଡ୍ରୂପାଂ ସୂତ୍ରରୂପାଂ ତଥାନ୍ତର୍ଯାମିରୂପିଣୀମ୍ । ସୋପାନକ୍ରମତଃ ପୂର୍ଵଂ ତତଃ ଶୁଦ୍ଧେ ତୁ ଚେତସି
ଯିଏ ବିଶ୍ୱର ରୂପ, ସୂତ୍ରର ରୂପ, ଓ ଅନ୍ତର୍ଯାମୀ ରୂପିଣୀ, ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଉପାସନା କର, ପରେ ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତରେ।
ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦଲକ୍ଷ୍ଯାର୍ଥରୂପାଂ ତାଂ ବ୍ରହ୍ମରୂପିଣୀମ୍ । ଆରାଧଯ ପରାଂ ଶକ୍ତିଂ ପ୍ରପଞ୍ଚୋଲ୍ଲାସଵର୍ଜିତାମ୍
ଯାହା ସତ୍, ଚିତ୍, ଆନନ୍ଦର ଲକ୍ଷ୍ୟ ରୂପ, ବ୍ରହ୍ମର ଅବତାର, ସେଇ ପରାଶକ୍ତିଙ୍କୁ, ଯିଏ ସଂସାରର ଚମକ ରହିତ, ଉପାସନା କର।
ତସ୍ଯାଂ ଚିତ୍ତଲଯୋ ଯଃ ସ ତସ୍ଯା ଆରାଧନଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ରାଜନ୍ ରାଜ୍ଞାଂ ପରାଶକ୍ତିଭକ୍ତାନାଂ ଚରିତଂ ମଯା
ତାଙ୍କରେ ମନ ଲୟ ହେବାକୁ ହିଁ ତାଙ୍କର ଆରାଧନା ବୋଲି ମନାଯାଏ; ହେ ରାଜା, ମୁଁ ପରାଶକ୍ତିର ଭକ୍ତ ରାଜାମାନଙ୍କର ଚରିତ୍ର କହିଛି।
ଧାର୍ମିକାଣାଂ ସୂର୍ଯସୋମଵଂଶଜାନାଂ ମନସ୍ଵିନାମ୍ । ପାଵନଂ କୀର୍ତିଦଂ ଧର୍ମବୁଦ୍ଧିଦଂ ସଦ୍ଗତିପ୍ରଦମ୍
ଧର୍ମିକ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ବଂଶର, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ—ଏହି କଥା ପବିତ୍ର, କୀର୍ତ୍ତିଦାୟକ, ଧର୍ମ ଓ ବୁଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି ଦେଇଥାଏ।
କଥିତଂ ପୁଣ୍ଯଦଂ ପଶ୍ଚାତ୍କିମନ୍ଯଚ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି । ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ - ଗୌରୀଲକ୍ଷ୍ମୀସରସ୍ଵତ୍ଯୋ ଦତ୍ତାଃ ପୂର୍ଵଂ ପରାମ୍ବଯା
ମୁଁ ଏହି ପୁଣ୍ୟଦାୟକ କଥା କହିଦେଲି; ଏଠାରୁ ଅନ୍ୟ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁଛ? ଜନମେଜୟ କହିଲେ—ଗୌରୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ପରାମ୍ବା ଦେଇଥିଲେ—
ହରାଯ ହରଯେ ତଦ୍ଵନ୍ନାଭିପଦ୍ମୋଦ୍ଭଵାଯ ଚ । ତୁଷାରାଦ୍ରେଶ୍ଚ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଗୌରୀ କନ୍ଯେତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ହର, ହରି ଏବଂ ନାଭିର କମଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଦିଆଯାଇଥିଲା; ଗୌରୀ ହେଉଛନ୍ତି ହିମପର୍ବତ ଓ ଦକ୍ଷଙ୍କର କନ୍ୟା ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
କ୍ଷୀରୋଦଧେଶ୍ଚ କନ୍ଯେତି ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀରିତି ସ୍ମୃତମ୍ । ମୂଲଦେଵ୍ଯୁଦ୍ଭଵାନାଂ ଚ କଥଂ କନ୍ଯାତ୍ଵମନ୍ଯଯୋଃ
କ୍ଷୀରସାଗରର କନ୍ୟା ବୋଲି ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ମୂଳଦେବୀଠାରୁ ଏହି କନ୍ୟାମାନେ କିପରି ଜନ୍ମିଲେ?
ଅସମ୍ଭାଵ୍ଯମିଦଂ ଭାତି ସଂଶଯୋଽତ୍ର ମହାମୁନେ । ଛିନ୍ଧି ଜ୍ଞାନାସିନା ତଂ ତ୍ଵଂ ସଂଶଯଚ୍ଛେଦତତ୍ପରଃ
ଏହା ଅସମ୍ଭବ ଲାଗୁଛି; ଏଠାରେ ସନ୍ଦେହ ଅଛି, ହେ ମହାମୁନି। ଦୟାକରି ଜ୍ଞାନର ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଏହି ସନ୍ଦେହକୁ ଦୂର କର।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ରହସ୍ଯଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ଦେଵୀଭକ୍ତସ୍ଯ ତେ କିଞ୍ଚିଦଵାଚ୍ଯଂ ନ ହି ଵିଦ୍ଯତେ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ରାଜା, ଶୁଣ, ମୁଁ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଗୁପ୍ତ କଥା କହିବି; ଦେବୀଙ୍କ ଭକ୍ତ ପାଇଁ କିଛି ଗୁପ୍ତ ନୁହେଁ।
ଦେଵୀତ୍ରଯଂ ଯଦା ଦେଵତ୍ରଯାଯାଦାତ୍ପରାମ୍ବିକା । ତଦାପ୍ରଭୃତି ତେ ଦେଵାଃ ସୃଷ୍ଟିକାର୍ଯାଣି ଚକ୍ରିରେ
ଯେତେବେଳେ ପରାମ୍ବିକା ତିନୋଟି ଦେବୀଙ୍କୁ ତିନି ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଲେ, ସେଥିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସେମାନେ ସୃଷ୍ଟିର କାମ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
କସ୍ମିଂଶ୍ଚିତ୍ସମଯେ ରାଜନ୍ ଦୈତ୍ଯା ହାଲାହଲାଭିଧାଃ । ମହାପରାକ୍ରମା ଜାତାସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ତୈର୍ଜିତଂ କ୍ଷଣାତ୍
କେତେକ ଏକ ସମୟରେ, ରାଜା, ହାଳାହଳ ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେମାନେ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ପ୍ରଭାବରେ ତିନି ଲୋକକୁ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଜିତିନେଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵରଦାନେନ ଦର୍ପିତା ରଜତାଚଲମ୍ । ରୁରୁଧୁର୍ନିଜସେନାଭିସ୍ତଥା ଵୈକୁଣ୍ଠମେଵ ଚ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଗର୍ବିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ନିଜ ସେନାସହିତ ରଜତାଚଳକୁ ଓ ଭଳି ଭାବେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ମଧ୍ୟ ଘେରି ରଖିଲେ।
କାମାରିଃ କୈଟଭାରିଶ୍ଚ ଯୁଦ୍ଧୋଦ୍ଯୋଗଂ ଚ ଚକ୍ରତୁଃ । ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷସହସ୍ରାଣାମଭୂଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ମହୋତ୍କଟମ୍
କାମର ଶତ୍ରୁ ଓ କୈଟଭ ହନ୍ତା ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ; ଛଅ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
ହାହାକାରୋ ମହାନାସୀଦ୍ଦେଵଦାନଵସେନଯୋଃ । ମହତାଥ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ତାଭ୍ଯାଂ ତେ ଦାନଵା ହତାଃ
ଦେବତା ଓ ଦାନବ ସେନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ହାହାକାର ହେଲା; ବଡ଼ ଚେଷ୍ଟାରେ ସେ ଦୁଇଯଣ ଦାନବମାନେ ହତ ହେଲେ।
ସ୍ଵସ୍ଵସ୍ଥାନେଷୁ ଗତ୍ଵା ତାଵଭିମାନଂ ଚ ଚକ୍ରତୁଃ । ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯୋର୍ନିକଟେ ରାଜନ୍ ଯଦ୍ଵଶାଦେଵ ତେ ହତାଃ
ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରି, ସେମାନେ ଗର୍ବିତ ହେଲେ, ରାଜନ୍, ଯେଉଁଠିକି ନିଜ ଶକ୍ତିର ଦୟାରେ ସେମାନେ ଜିତିଥିଲେ, ଏହା ଭାବିଲେ ନାହିଁ।
ଅଭିମାନଂ ତଯୋର୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଛଲହାସ୍ଯଂ ଚ ଚକ୍ରତୁଃ । ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ଚ ଗୌରୀ ଚ ହାସ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଯୋସ୍ତୁ ତୌ
ସେମାନଙ୍କର ଗର୍ବ ଜାଣି, ଦୁଇ ଦେବୀ ଚତୁରାଇ ଓ ହସର ଖେଳ କଲେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଗୌରୀ ମଧ୍ୟ ହସିଲେ।
ଦେଵାଵତୀଵ ସଂକୃଦ୍ଧୌ ମୋହିତାଵାଦିମାଯଯା । ଦୁରୁତ୍ତରଂ ଚ ଦଦତୁରଵମାନପୁରଃସରମ୍
ଦେବତାମାନେ ବହୁତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ ଓ ଦେବୀଙ୍କ ମାୟାରେ ମୋହିତ ହେଲେ; ଗର୍ବରେ ଥିବାବେଳେ ସେମାନେ କଠିନ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ତତସ୍ତେ ଦେଵତେ ତସ୍ମିନ୍କ୍ଷଣେ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତୌ ପୁନଃ । ଅନ୍ତର୍ହିତେ ଚାଭଵତାଂ ହାହାକାରସ୍ତଦା ହ୍ଯଭୂତ୍
ତାହାପରେ, ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଦେବୀମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ସେବେଳେ ବଡ଼ ହାହାକାର ହେଲା।
ନିସ୍ତେଜସ୍କୌ ଚ ନିଃଶକ୍ତୀ ଵିକ୍ଷିପ୍ତୌ ଚ ଵିଚେତନୌ । ଅଵମାନାତ୍ତଯୋଃ ଶକ୍ତ୍ଯୋର୍ଜାତୌ ହରିହରୌ ତଦା
ଶକ୍ତି ଓ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇ, ଭ୍ରମିତ ଓ ଅଚେତନ ହୋଇ, ହରି ଓ ହରାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଛାଡ଼ିଦେବାରୁ ଅପମାନ ଲାଗିଲା।
ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତାତୁରୋ ଜାତଃ କିମେତତ୍ସମୁପସ୍ଥିତମ୍ । ପ୍ରଧାନୌ ଦେଵତାମଧ୍ଯେ କଥଂ କାର୍ଯାକ୍ଷମାଵମୂ
ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ, 'ଏହି ଅପୂର୍ବ ଘଟଣା କାହିଁକି ଘଟିଲା? ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ଦୁଇଜଣ କିପରି କାମ କରିପାରୁନାହାନ୍ତି?'
ଅକାଣ୍ଡେ କିଂ ନିମିତ୍ତେନ ସଂକଟଂ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍ । ପ୍ରଲଯୋ ଭଵିତା କିଂ ଵା ଜଗତୋଽସ୍ଯ ନିରାଗସଃ
'ଏହି ଦୁଃଖ କାହିଁକି ଆସିଛି? ଏହି ନିର୍ଦୋଷ ଜଗତର ସଂହାର ହେବ କି?'