ଦୁର୍ଗମାସୁରହନ୍ତ୍ରୀତ୍ଵାଦ୍ଦୁର୍ଗେତି ମମ ନାମ ଯଃ । ଗୃହ୍ଣାତି ଚ ଶତାକ୍ଷୀତି ମାଯାଂ ଭିତ୍ତ୍ଵା ଵ୍ରଜତ୍ଯସୌ
ଦୁର୍ଗମ ଦାନବକୁ ବଧ କରିଥିବାରୁ ମୋ ନାମ ଦୁର୍ଗା; ଯେଉଁଠି ଶତାକ୍ଷୀ ନାମ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ମୋହ ଭାଙ୍ଗି ମୋ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।
କିମୁକ୍ତେନାତ୍ର ବହୁନା ସାରଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ । ସଂସେଵ୍ଯାହଂ ସଦା ଦେଵାଃ ସର୍ଵୈରପି ସୁରାସୁରୈଃ
ଏଠାରେ ବହୁ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ମୁଁ ସତ୍ୟ ସାର କହୁଛି — ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ସଦା ମୋ ସେବା କରିବା ଉଚିତ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାନ୍ତର୍ହିତା ଦେଵୀ ଦେଵାନାଂ ଚୈଵ ପଶ୍ଯତାମ୍ । ସନ୍ତୋଷଂ ଜନଯନ୍ତ୍ଯେଵଂ ସଚ୍ଚିଦନନ୍ଦରୂପିଣୀ
ଏଭଳି କହି ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଏବଂ ସତ୍-ଚିତ୍-ଆନନ୍ଦ ସ୍ୱରୂପା ଥିବା ଦେବୀ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ରହସ୍ଯଂ ପରମଂ ମହତ୍ । ଗୋପନୀଯଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ସର୍ଵକଲ୍ଯାଣକାରକମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ତୋତେ କହିଦେଲି; ଏହାକୁ ସାବଧାନରେ ଗୁପ୍ତ ରଖିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହା ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାଏ।
ଯ ଇମଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯମଧ୍ଯାଯଂ ଭକ୍ତିତତ୍ପରଃ । ସର୍ଵାନ୍କାମାନଵାପ୍ନୋତି ଦେଵୀଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଯିଏ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟକୁ ପ୍ରତିଦିନ ଶୁଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥାଏ ଓ ଦେବୀଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ଭଗଵତୀଂ ସମାରାଧଯିଷୂଣାଂ ଦେଵାନାଂ ତପଃକରଣଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଇତ୍ଯେଵଂ ସୂର୍ଯଵଂଶ୍ଯାନାଂ ରାଜ୍ଞାଂ ଚରିତମୁତ୍ତମମ୍ । ସୋମଵଂଶୋଦ୍ଭଵାନାଂ ଚ ଵର୍ଣନୀଯଂ ମଯା କିଯତ୍
ଭଗବତୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଦେବତାମାନେ କେମିତି ତପସ୍ୟା କଲେ, ତାହାର ବର୍ଣ୍ଣନା। ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ରାଜାମାନଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାହାଣୀ କହିଲି; ଏବେ ମୁଁ ସୋମବଂଶର ଉତ୍ପନ୍ନ ରାଜାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ କହିବି।
ପରାଶକ୍ତିପ୍ରସାଦେନ ମହତ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରତିପେଦିରେ । ରାଜନ୍ ସୁନିଶ୍ଚିତଂ ଵିଦ୍ଧି ପରାଶକ୍ତିପ୍ରସାଦତଃ
ପରାଶକ୍ତିଙ୍କ ଦୟାରେ ସେମାନେ ମହତ୍ତ୍ୱ ଲାଭ କରିଥିଲେ; ରାଜା, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜାଣ, ଏହା ସବୁ ପରାଶକ୍ତିଙ୍କ ଦୟାର ଫଳ।
ଯଦ୍ଯଦ୍ଵିଭୂତିମତ୍ସତ୍ତ୍ଵଂ ଶ୍ରୀମଦୂର୍ଜିତମେଵ ଵା । ତତ୍ତଦେଵାଵଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ପରାଶକ୍ତ୍ଯଂଶସମ୍ଭଵମ୍
ଯେଉଁଠି ମହିମା, ଶ୍ରୀ, କିମ୍ବା ଶକ୍ତି ଥାଏ, ସେ ସବୁ ପରାଶକ୍ତିଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି ବୁଝ।
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ରାଜାନଃ ପରାଶକ୍ତେରୁପାସକାଃ । ସଂସାରତରୁମୂଲସ୍ଯ କୁଠାରା ଅଭଵନ୍ନୃପ
ଏମିତି ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ପରାଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁଥିଲେ; ରାଜା, ସେମାନେ ସଂସାର ଗଛର ମୂଳକୁ କାଟିବା କୁଠାର ହେଇଥିଲେ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ସଂସେଵ୍ଯା ଭୁଵନେଶ୍ଵରୀ । ପଲାଲମିଵ ଧାନ୍ଯାର୍ଥୀ ତ୍ଯଜେଦନ୍ଯମଶେଷତଃ
ସେହିପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଭୁବନେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ଯେପରି ଧାନ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକ ତୁଷ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଅନ୍ୟକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଆମଥ୍ଯ ଵେଦଦୁଗ୍ଧାବ୍ଧିଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ରତ୍ନଂ ମଯା ନୃପ । ପରାଶକ୍ତିପଦାମ୍ଭୋଜଂ କୃତକୃତ୍ଯୋଽସ୍ମ୍ଯହଂ ତତଃ
ହେ ରାଜା, ବେଦର ଦୁଧ ସମୁଦ୍ରକୁ ମଥିଲା ପରେ ମୁଁ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ପାଇଛି; ଏହିପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତିଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ମୋର ଜୀବନ ସାର୍ଥକ ହୋଇଛି।
ପଞ୍ଚବ୍ରହ୍ମାସନାରୂଢା ନାସ୍ତ୍ଯନ୍ଯା କାପି ଦେଵତା । ତତ ଏଵ ମହାଦେଵ୍ଯା ପଞ୍ଚବ୍ରହ୍ମାସନଂ କୃତମ୍
ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା ଦେବୀ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତା ନାହାନ୍ତି; ଏହିପରି ମହାଦେବୀ ନିଜେ ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସିଂହାସନ ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି।
ପଞ୍ଚଭ୍ଯସ୍ତ୍ଵଧିକଂ ଵସ୍ତୁ ଵେଦେଽଵ୍ଯକ୍ତମିତୀର୍ଯତେ । ଯସ୍ମିନ୍ନୋତଂ ଚ ପ୍ରୋତଂ ଚ ସୈଵ ଶ୍ରୀଭୁଵନେଶ୍ଵରୀ
ବେଦ କହେ, ପଞ୍ଚ ଠାରୁ ଅଧିକ ଯାହା ଅବ୍ୟକ୍ତ, ସେଇ ପ୍ରକୃତି ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଗଠିତ ଓ ପ୍ରବିଷ୍ଟ; ସେଇ ହେଉଛନ୍ତି ଶ୍ରୀଭୁବନେଶ୍ୱରୀ।
ତାମଵିଜ୍ଞାଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନୈଵ ମୁକ୍ତୋ ଭଵେନ୍ନରଃ । ଯଦା ଚର୍ମଵଦାକାଶଂ ଵେଷ୍ଟଯିଷ୍ଯନ୍ତି ମାନଵାଃ
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତାଙ୍କୁ ଜାଣିନଥିଲେ କେହି ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ; ମଣିଷମାନେ ଚର୍ମ ଭଳି ଆକାଶକୁ ମୁଡ଼ିଦେବେ, ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ସେପରି ମୁକ୍ତି ମିଳିବ ନାହିଁ।
ତଦା ଶିଵାମଵିଜ୍ଞାଯ ଦୁଃଖସ୍ଯାନ୍ତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଅତ ଏଵ ଶ୍ରୁତୌ ପ୍ରାହୁଃ ଶ୍ଵେତାଶ୍ଵତରଶାଖିନଃ
ସେଇବେଳେ, ଶିବାଙ୍କୁ ଜାଣିନଥିଲେ ଦୁଃଖର ଶେଷ ହେବ; ଏହିପରି କଥା ଶ୍ୱେତାଶ୍ୱତର ଶାଖାରେ କୁହାଯାଇଛି।
ତେ ଧ୍ଯାନଯୋଗାନୁଗତା ଅପଶ୍ଯ- ନ୍ଦେଵାତ୍ମଶକ୍ତିଂ ସ୍ଵଗୁଣୈର୍ନିଗୂଢାମ୍
ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗର ପଥରେ ଚାଲିଥିବା ଲୋକେ ଦେବୀଙ୍କର ନିଜଶକ୍ତିକୁ ଦେଖିଥିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କର ନିଜ ଗୁଣରେ ଲୁଚିଥିଲା।
ତସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଜନ୍ମସାଫଲ୍ଯହେତଵେ । ଲଜ୍ଜଯା ଵା ଭଯେନାପି ଭକ୍ତ୍ଯା ଵା ପ୍ରେମଯୁକ୍ତଯା । ସର୍ଵସଙ୍ଗଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମନୋ ହୃଦି ନିରୁଧ୍ଯ ଚ
ସେଥିପାଇଁ, ଜନ୍ମକୁ ସାର୍ଥକ କରିବା ନିମିତ୍ତେ, ଲଜ୍ଜା, ଭୟ, ଭକ୍ତି କିମ୍ବା ପ୍ରେମ ସହିତ, ସମସ୍ତ ସଂସ୍ପୃତିକୁ ଛାଡ଼ି, ମନକୁ ହୃଦୟରେ ଅଟକାଇ, ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟାରେ ଲାଗିପଡ଼।
ତନ୍ନିଷ୍ଠସ୍ତତ୍ପରୋ ଭୂଯାଦିତି ଵେଦାନ୍ତଡିଣ୍ଡିମଃ । ଯେନ କେନ ମିଷେଣାପି ସ୍ଵପଂସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ଵ୍ରଜନ୍ନପି
ତାଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଧରିଥିବା ଉଚିତ; ଏହା ହେଉଛି ବେଦାନ୍ତର ଘୋଷଣା: ଯେପରି ହେଉ, ଶୋଇ, ଦଢ଼ି, କିମ୍ବା ଚାଲିଥିବାବେଳେ—
କୀର୍ତଯେତ୍ସତତଂ ଦେଵୀଂ ସ ଵୈ ମୁଚ୍ଯେତ ବନ୍ଧନାତ୍ । ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଭଜ ରାଜନ୍ ମହେଶ୍ଵରୀମ୍
ସେଇ ଲୋକେ ସଦା ଦେବୀଙ୍କୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ; ଏପରି ଲୋକ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ତେଣୁ, ହେ ରାଜା, ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟାରେ ମହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ଭଜ।
ଵିରାଡ୍ରୂପାଂ ସୂତ୍ରରୂପାଂ ତଥାନ୍ତର୍ଯାମିରୂପିଣୀମ୍ । ସୋପାନକ୍ରମତଃ ପୂର୍ଵଂ ତତଃ ଶୁଦ୍ଧେ ତୁ ଚେତସି
ଯିଏ ବିଶ୍ୱର ରୂପ, ସୂତ୍ରର ରୂପ, ଓ ଅନ୍ତର୍ଯାମୀ ରୂପିଣୀ, ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଉପାସନା କର, ପରେ ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତରେ।
ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦଲକ୍ଷ୍ଯାର୍ଥରୂପାଂ ତାଂ ବ୍ରହ୍ମରୂପିଣୀମ୍ । ଆରାଧଯ ପରାଂ ଶକ୍ତିଂ ପ୍ରପଞ୍ଚୋଲ୍ଲାସଵର୍ଜିତାମ୍
ଯାହା ସତ୍, ଚିତ୍, ଆନନ୍ଦର ଲକ୍ଷ୍ୟ ରୂପ, ବ୍ରହ୍ମର ଅବତାର, ସେଇ ପରାଶକ୍ତିଙ୍କୁ, ଯିଏ ସଂସାରର ଚମକ ରହିତ, ଉପାସନା କର।
ତସ୍ଯାଂ ଚିତ୍ତଲଯୋ ଯଃ ସ ତସ୍ଯା ଆରାଧନଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ରାଜନ୍ ରାଜ୍ଞାଂ ପରାଶକ୍ତିଭକ୍ତାନାଂ ଚରିତଂ ମଯା
ତାଙ୍କରେ ମନ ଲୟ ହେବାକୁ ହିଁ ତାଙ୍କର ଆରାଧନା ବୋଲି ମନାଯାଏ; ହେ ରାଜା, ମୁଁ ପରାଶକ୍ତିର ଭକ୍ତ ରାଜାମାନଙ୍କର ଚରିତ୍ର କହିଛି।
ଧାର୍ମିକାଣାଂ ସୂର୍ଯସୋମଵଂଶଜାନାଂ ମନସ୍ଵିନାମ୍ । ପାଵନଂ କୀର୍ତିଦଂ ଧର୍ମବୁଦ୍ଧିଦଂ ସଦ୍ଗତିପ୍ରଦମ୍
ଧର୍ମିକ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ବଂଶର, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ—ଏହି କଥା ପବିତ୍ର, କୀର୍ତ୍ତିଦାୟକ, ଧର୍ମ ଓ ବୁଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି ଦେଇଥାଏ।
କଥିତଂ ପୁଣ୍ଯଦଂ ପଶ୍ଚାତ୍କିମନ୍ଯଚ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି । ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ - ଗୌରୀଲକ୍ଷ୍ମୀସରସ୍ଵତ୍ଯୋ ଦତ୍ତାଃ ପୂର୍ଵଂ ପରାମ୍ବଯା
ମୁଁ ଏହି ପୁଣ୍ୟଦାୟକ କଥା କହିଦେଲି; ଏଠାରୁ ଅନ୍ୟ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁଛ? ଜନମେଜୟ କହିଲେ—ଗୌରୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ପରାମ୍ବା ଦେଇଥିଲେ—
ହରାଯ ହରଯେ ତଦ୍ଵନ୍ନାଭିପଦ୍ମୋଦ୍ଭଵାଯ ଚ । ତୁଷାରାଦ୍ରେଶ୍ଚ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଗୌରୀ କନ୍ଯେତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ହର, ହରି ଏବଂ ନାଭିର କମଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଦିଆଯାଇଥିଲା; ଗୌରୀ ହେଉଛନ୍ତି ହିମପର୍ବତ ଓ ଦକ୍ଷଙ୍କର କନ୍ୟା ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
କ୍ଷୀରୋଦଧେଶ୍ଚ କନ୍ଯେତି ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀରିତି ସ୍ମୃତମ୍ । ମୂଲଦେଵ୍ଯୁଦ୍ଭଵାନାଂ ଚ କଥଂ କନ୍ଯାତ୍ଵମନ୍ଯଯୋଃ
କ୍ଷୀରସାଗରର କନ୍ୟା ବୋଲି ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ମୂଳଦେବୀଠାରୁ ଏହି କନ୍ୟାମାନେ କିପରି ଜନ୍ମିଲେ?
ଅସମ୍ଭାଵ୍ଯମିଦଂ ଭାତି ସଂଶଯୋଽତ୍ର ମହାମୁନେ । ଛିନ୍ଧି ଜ୍ଞାନାସିନା ତଂ ତ୍ଵଂ ସଂଶଯଚ୍ଛେଦତତ୍ପରଃ
ଏହା ଅସମ୍ଭବ ଲାଗୁଛି; ଏଠାରେ ସନ୍ଦେହ ଅଛି, ହେ ମହାମୁନି। ଦୟାକରି ଜ୍ଞାନର ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଏହି ସନ୍ଦେହକୁ ଦୂର କର।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ରହସ୍ଯଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ଦେଵୀଭକ୍ତସ୍ଯ ତେ କିଞ୍ଚିଦଵାଚ୍ଯଂ ନ ହି ଵିଦ୍ଯତେ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ରାଜା, ଶୁଣ, ମୁଁ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଗୁପ୍ତ କଥା କହିବି; ଦେବୀଙ୍କ ଭକ୍ତ ପାଇଁ କିଛି ଗୁପ୍ତ ନୁହେଁ।
ଦେଵୀତ୍ରଯଂ ଯଦା ଦେଵତ୍ରଯାଯାଦାତ୍ପରାମ୍ବିକା । ତଦାପ୍ରଭୃତି ତେ ଦେଵାଃ ସୃଷ୍ଟିକାର୍ଯାଣି ଚକ୍ରିରେ
ଯେତେବେଳେ ପରାମ୍ବିକା ତିନୋଟି ଦେବୀଙ୍କୁ ତିନି ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଲେ, ସେଥିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସେମାନେ ସୃଷ୍ଟିର କାମ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
କସ୍ମିଂଶ୍ଚିତ୍ସମଯେ ରାଜନ୍ ଦୈତ୍ଯା ହାଲାହଲାଭିଧାଃ । ମହାପରାକ୍ରମା ଜାତାସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ତୈର୍ଜିତଂ କ୍ଷଣାତ୍
କେତେକ ଏକ ସମୟରେ, ରାଜା, ହାଳାହଳ ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେମାନେ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ପ୍ରଭାବରେ ତିନି ଲୋକକୁ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଜିତିନେଲେ।