ଦେଵା ଊଚୁଃ ଜଗଦ୍ଭ୍ରମଵିଵର୍ତୈକକାରଣେ ପରମେଶ୍ଵରି । ନମଃ ଶାକମ୍ଭରି ଶିଵେ ନମସ୍ତେ ଶତଲୋଚନେ
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: ହେ ପରମେଶ୍ୱରୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭ୍ରମ ଓ ମାୟାର ଏକମାତ୍ର କାରଣ, ହେ ଶାକମ୍ଭରୀ, ହେ ଶିବା, ଶତଚକ୍ଷୁ, ଆମେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
ସର୍ଵୋପନିଷଦୁଦ୍ଘୁଷ୍ଟେ ଦୁର୍ଗମାସୁରନାଶିନି । ନମୋ ମାଯେଶ୍ଵରି ଶିଵେ ପଞ୍ଚକୋଶାନ୍ତରସ୍ଥିତେ
ସମସ୍ତ ଉପନିଷଦ ଯିଏଙ୍କୁ ଗାଇଛନ୍ତି, ଦୁର୍ଗମ ଦେୟ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିବା, ହେ ମାୟେଶ୍ୱରୀ, ହେ ଶିବା, ପଞ୍ଚ କୋଶ ଭିତରେ ବସିଥିବା, ଆମେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
ଚେତସା ନିର୍ଵିକଲ୍ପେନ ଯାଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ତି ମୁନୀଶ୍ଵରାଃ । ପ୍ରଣଵାର୍ଥସ୍ଵରୂପାଂ ତାଂ ଭଜାମୋ ଭୁଵନେଶ୍ଵରୀମ୍
ଯେଉଁ ମହାମୁନିମାନେ ଅଟୁଟ ମନେ ଯାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଯାହା ପ୍ରଣବ ଅର୍ଥର ସ୍ୱରୂପ, ସେଇ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ମା'ଙ୍କୁ ଆମେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପୂଜା କରୁଛୁ।
ଅନନ୍ତକୋଟିବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଜନନୀଂ ଦିଵ୍ଯଵିଗ୍ରହାମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵାଦିଜନନୀଂ ସର୍ଵଭାଵୈର୍ନତା ଵଯମ୍
ଅନେକ କୋଟି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଜନନୀ, ଦିବ୍ୟ ଦେହଧାରିଣୀ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ମା'ଙ୍କୁ ଆମେ ସମସ୍ତ ଭାବରେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
କଃ କୁର୍ଯାତ୍ପାମରାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୋଦନଂ ସକଲେଶ୍ଵରଃ । ସଦଯାଂ ପରମେଶାନୀଂ ଶତାକ୍ଷୀଂ ମାତରଂ ଵିନା
ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ କିଏ ଆମ୍ବ ଶତାକ୍ଷୀ ପରମେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ଦୟା ବିନା ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖି କାନ୍ଦିବେ ନାହିଁ?
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଇତି ସ୍ତୁତା ସୁରୈର୍ଦେଵୀ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵାଦିଭିର୍ଵରୈଃ । ପୂଜିତା ଵିଵିଧୈର୍ଦ୍ରଵ୍ଯୈଃ ସନ୍ତୁଷ୍ଟାଭୂଚ୍ଚ ତତ୍କ୍ଷଣେ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏଭଳି ଦେବତାମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେତେବେଳେ ଦେବୀଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ ଓ ସ୍ତୁତି କଲେ, ସେ ତକ୍ଷଣାତ୍ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ପ୍ରସନ୍ନା ସା ତଦା ଦେଵୀ ଵେଦାନାହୃତ୍ଯ ସା ଦଦୌ । ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ଵିଶେଷେଣ ପ୍ରୋଵାଚ ପିକଭାଷିଣୀ
ତାପରେ ଦୟାମୟୀ ଦେବୀ ବେଦମାନେ ଆଣି, ବିଶେଷ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଓ କୋଇଲିର ମଧୁର କଣ୍ଠରେ କହିଲେ।
ମମେଯଂ ତନୁରୁତ୍କୃଷ୍ଟା ପାଲନୀଯା ଵିଶେଷତଃ । ଯଯା ଵିନାନର୍ଥ ଏଷ ଜାତୋ ଦୃଷ୍ଟୋଽଧୁନୈଵ ହି
ମୋ ଏହି ଦେହ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ବିଶେଷ ରକ୍ଷା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ; ଏହା ବିନା ଏହି ଅପବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବେ ଦେଖାଯାଇଛି।
ପୂଜ୍ଯାହଂ ସର୍ଵଦା ସେଵ୍ଯା ଯୁଷ୍ମାଭିଃ ସର୍ଵଦୈଵ ହି । ନାତଃ ପରତରଂ କିଞ୍ଚିତ୍କଲ୍ଯାଣାଯୋପଦିଶ୍ଯତେ
ମୁଁ ସଦା ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଓ ସେବିତ ହେବା ଉଚିତ; ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ମଙ୍ଗଳର ଉପଦେଶ ନାହିଁ।
ପଠନୀଯଂ ମମୈତଦ୍ଧି ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ସର୍ଵଦୋତ୍ତମମ୍ । ତେନ ତୁଷ୍ଟା ଭଵିଷ୍ଯାମି ହରିଷ୍ଯାମି ତଥାପଦଃ
ମୋର ଏହି ସର୍ବୋତ୍ତମ ମହିମା ସଦା ପଢ଼ିବା ଉଚିତ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବି ଓ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଦେବି।
ଦୁର୍ଗମାସୁରହନ୍ତ୍ରୀତ୍ଵାଦ୍ଦୁର୍ଗେତି ମମ ନାମ ଯଃ । ଗୃହ୍ଣାତି ଚ ଶତାକ୍ଷୀତି ମାଯାଂ ଭିତ୍ତ୍ଵା ଵ୍ରଜତ୍ଯସୌ
ଦୁର୍ଗମ ଦାନବକୁ ବଧ କରିଥିବାରୁ ମୋ ନାମ ଦୁର୍ଗା; ଯେଉଁଠି ଶତାକ୍ଷୀ ନାମ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ମୋହ ଭାଙ୍ଗି ମୋ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।
କିମୁକ୍ତେନାତ୍ର ବହୁନା ସାରଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ । ସଂସେଵ୍ଯାହଂ ସଦା ଦେଵାଃ ସର୍ଵୈରପି ସୁରାସୁରୈଃ
ଏଠାରେ ବହୁ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ମୁଁ ସତ୍ୟ ସାର କହୁଛି — ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ସଦା ମୋ ସେବା କରିବା ଉଚିତ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାନ୍ତର୍ହିତା ଦେଵୀ ଦେଵାନାଂ ଚୈଵ ପଶ୍ଯତାମ୍ । ସନ୍ତୋଷଂ ଜନଯନ୍ତ୍ଯେଵଂ ସଚ୍ଚିଦନନ୍ଦରୂପିଣୀ
ଏଭଳି କହି ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଏବଂ ସତ୍-ଚିତ୍-ଆନନ୍ଦ ସ୍ୱରୂପା ଥିବା ଦେବୀ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ରହସ୍ଯଂ ପରମଂ ମହତ୍ । ଗୋପନୀଯଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ସର୍ଵକଲ୍ଯାଣକାରକମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ତୋତେ କହିଦେଲି; ଏହାକୁ ସାବଧାନରେ ଗୁପ୍ତ ରଖିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହା ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାଏ।
ଯ ଇମଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯମଧ୍ଯାଯଂ ଭକ୍ତିତତ୍ପରଃ । ସର୍ଵାନ୍କାମାନଵାପ୍ନୋତି ଦେଵୀଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଯିଏ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟକୁ ପ୍ରତିଦିନ ଶୁଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥାଏ ଓ ଦେବୀଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ଭଗଵତୀଂ ସମାରାଧଯିଷୂଣାଂ ଦେଵାନାଂ ତପଃକରଣଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଇତ୍ଯେଵଂ ସୂର୍ଯଵଂଶ୍ଯାନାଂ ରାଜ୍ଞାଂ ଚରିତମୁତ୍ତମମ୍ । ସୋମଵଂଶୋଦ୍ଭଵାନାଂ ଚ ଵର୍ଣନୀଯଂ ମଯା କିଯତ୍
ଭଗବତୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଦେବତାମାନେ କେମିତି ତପସ୍ୟା କଲେ, ତାହାର ବର୍ଣ୍ଣନା। ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ରାଜାମାନଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାହାଣୀ କହିଲି; ଏବେ ମୁଁ ସୋମବଂଶର ଉତ୍ପନ୍ନ ରାଜାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ କହିବି।
ପରାଶକ୍ତିପ୍ରସାଦେନ ମହତ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରତିପେଦିରେ । ରାଜନ୍ ସୁନିଶ୍ଚିତଂ ଵିଦ୍ଧି ପରାଶକ୍ତିପ୍ରସାଦତଃ
ପରାଶକ୍ତିଙ୍କ ଦୟାରେ ସେମାନେ ମହତ୍ତ୍ୱ ଲାଭ କରିଥିଲେ; ରାଜା, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜାଣ, ଏହା ସବୁ ପରାଶକ୍ତିଙ୍କ ଦୟାର ଫଳ।
ଯଦ୍ଯଦ୍ଵିଭୂତିମତ୍ସତ୍ତ୍ଵଂ ଶ୍ରୀମଦୂର୍ଜିତମେଵ ଵା । ତତ୍ତଦେଵାଵଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ପରାଶକ୍ତ୍ଯଂଶସମ୍ଭଵମ୍
ଯେଉଁଠି ମହିମା, ଶ୍ରୀ, କିମ୍ବା ଶକ୍ତି ଥାଏ, ସେ ସବୁ ପରାଶକ୍ତିଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି ବୁଝ।
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ରାଜାନଃ ପରାଶକ୍ତେରୁପାସକାଃ । ସଂସାରତରୁମୂଲସ୍ଯ କୁଠାରା ଅଭଵନ୍ନୃପ
ଏମିତି ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ପରାଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁଥିଲେ; ରାଜା, ସେମାନେ ସଂସାର ଗଛର ମୂଳକୁ କାଟିବା କୁଠାର ହେଇଥିଲେ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ସଂସେଵ୍ଯା ଭୁଵନେଶ୍ଵରୀ । ପଲାଲମିଵ ଧାନ୍ଯାର୍ଥୀ ତ୍ଯଜେଦନ୍ଯମଶେଷତଃ
ସେହିପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଭୁବନେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ଯେପରି ଧାନ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକ ତୁଷ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଅନ୍ୟକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଆମଥ୍ଯ ଵେଦଦୁଗ୍ଧାବ୍ଧିଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ରତ୍ନଂ ମଯା ନୃପ । ପରାଶକ୍ତିପଦାମ୍ଭୋଜଂ କୃତକୃତ୍ଯୋଽସ୍ମ୍ଯହଂ ତତଃ
ହେ ରାଜା, ବେଦର ଦୁଧ ସମୁଦ୍ରକୁ ମଥିଲା ପରେ ମୁଁ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ପାଇଛି; ଏହିପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତିଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ମୋର ଜୀବନ ସାର୍ଥକ ହୋଇଛି।
ପଞ୍ଚବ୍ରହ୍ମାସନାରୂଢା ନାସ୍ତ୍ଯନ୍ଯା କାପି ଦେଵତା । ତତ ଏଵ ମହାଦେଵ୍ଯା ପଞ୍ଚବ୍ରହ୍ମାସନଂ କୃତମ୍
ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା ଦେବୀ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତା ନାହାନ୍ତି; ଏହିପରି ମହାଦେବୀ ନିଜେ ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସିଂହାସନ ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି।
ପଞ୍ଚଭ୍ଯସ୍ତ୍ଵଧିକଂ ଵସ୍ତୁ ଵେଦେଽଵ୍ଯକ୍ତମିତୀର୍ଯତେ । ଯସ୍ମିନ୍ନୋତଂ ଚ ପ୍ରୋତଂ ଚ ସୈଵ ଶ୍ରୀଭୁଵନେଶ୍ଵରୀ
ବେଦ କହେ, ପଞ୍ଚ ଠାରୁ ଅଧିକ ଯାହା ଅବ୍ୟକ୍ତ, ସେଇ ପ୍ରକୃତି ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଗଠିତ ଓ ପ୍ରବିଷ୍ଟ; ସେଇ ହେଉଛନ୍ତି ଶ୍ରୀଭୁବନେଶ୍ୱରୀ।
ତାମଵିଜ୍ଞାଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନୈଵ ମୁକ୍ତୋ ଭଵେନ୍ନରଃ । ଯଦା ଚର୍ମଵଦାକାଶଂ ଵେଷ୍ଟଯିଷ୍ଯନ୍ତି ମାନଵାଃ
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତାଙ୍କୁ ଜାଣିନଥିଲେ କେହି ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ; ମଣିଷମାନେ ଚର୍ମ ଭଳି ଆକାଶକୁ ମୁଡ଼ିଦେବେ, ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ସେପରି ମୁକ୍ତି ମିଳିବ ନାହିଁ।
ତଦା ଶିଵାମଵିଜ୍ଞାଯ ଦୁଃଖସ୍ଯାନ୍ତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଅତ ଏଵ ଶ୍ରୁତୌ ପ୍ରାହୁଃ ଶ୍ଵେତାଶ୍ଵତରଶାଖିନଃ
ସେଇବେଳେ, ଶିବାଙ୍କୁ ଜାଣିନଥିଲେ ଦୁଃଖର ଶେଷ ହେବ; ଏହିପରି କଥା ଶ୍ୱେତାଶ୍ୱତର ଶାଖାରେ କୁହାଯାଇଛି।
ତେ ଧ୍ଯାନଯୋଗାନୁଗତା ଅପଶ୍ଯ- ନ୍ଦେଵାତ୍ମଶକ୍ତିଂ ସ୍ଵଗୁଣୈର୍ନିଗୂଢାମ୍
ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗର ପଥରେ ଚାଲିଥିବା ଲୋକେ ଦେବୀଙ୍କର ନିଜଶକ୍ତିକୁ ଦେଖିଥିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କର ନିଜ ଗୁଣରେ ଲୁଚିଥିଲା।
ତସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଜନ୍ମସାଫଲ୍ଯହେତଵେ । ଲଜ୍ଜଯା ଵା ଭଯେନାପି ଭକ୍ତ୍ଯା ଵା ପ୍ରେମଯୁକ୍ତଯା । ସର୍ଵସଙ୍ଗଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମନୋ ହୃଦି ନିରୁଧ୍ଯ ଚ
ସେଥିପାଇଁ, ଜନ୍ମକୁ ସାର୍ଥକ କରିବା ନିମିତ୍ତେ, ଲଜ୍ଜା, ଭୟ, ଭକ୍ତି କିମ୍ବା ପ୍ରେମ ସହିତ, ସମସ୍ତ ସଂସ୍ପୃତିକୁ ଛାଡ଼ି, ମନକୁ ହୃଦୟରେ ଅଟକାଇ, ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟାରେ ଲାଗିପଡ଼।
ତନ୍ନିଷ୍ଠସ୍ତତ୍ପରୋ ଭୂଯାଦିତି ଵେଦାନ୍ତଡିଣ୍ଡିମଃ । ଯେନ କେନ ମିଷେଣାପି ସ୍ଵପଂସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ଵ୍ରଜନ୍ନପି
ତାଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଧରିଥିବା ଉଚିତ; ଏହା ହେଉଛି ବେଦାନ୍ତର ଘୋଷଣା: ଯେପରି ହେଉ, ଶୋଇ, ଦଢ଼ି, କିମ୍ବା ଚାଲିଥିବାବେଳେ—
କୀର୍ତଯେତ୍ସତତଂ ଦେଵୀଂ ସ ଵୈ ମୁଚ୍ଯେତ ବନ୍ଧନାତ୍ । ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଭଜ ରାଜନ୍ ମହେଶ୍ଵରୀମ୍
ସେଇ ଲୋକେ ସଦା ଦେବୀଙ୍କୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ; ଏପରି ଲୋକ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ତେଣୁ, ହେ ରାଜା, ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟାରେ ମହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ଭଜ।
ଵିରାଡ୍ରୂପାଂ ସୂତ୍ରରୂପାଂ ତଥାନ୍ତର୍ଯାମିରୂପିଣୀମ୍ । ସୋପାନକ୍ରମତଃ ପୂର୍ଵଂ ତତଃ ଶୁଦ୍ଧେ ତୁ ଚେତସି
ଯିଏ ବିଶ୍ୱର ରୂପ, ସୂତ୍ରର ରୂପ, ଓ ଅନ୍ତର୍ଯାମୀ ରୂପିଣୀ, ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଉପାସନା କର, ପରେ ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତରେ।